Rat kao najteži oblik sukoba
Rat
je sukob koji uključuje organiziranu upotrebu oružja i fizičke sile od strane država ili drugih
društvenih grupa. Zaraćene strane obično drže teritoriju, koju mogu dobiti ili izgubiti; a svaka posjeduje
vodećeg pojedinca ili tijelo koje se može predati ili kolabirati, te tako završiti rat. Sve do kraja drugog
svjetskog rata, vladao je običaj da učesnici u ratu izdaju formalne objave rata.. Vrijeme kada nema
formalnog rata, usprkos mogućnosti međunarodnih i unutrašnjih napetosti, se naziva mir. Međutim, neki
smatraju da je definicija mira složenija. Pri tome se često citira Baruch Spinoza (1632-1677) koji je rekao
da “mir nije odsutstvo rata, nego vrlina, duševno stanje, odnosno sklonost dobroj volji, povjerenju i
pravdi. ”Ratovi se obično odvijaju u nizovima vojnih pohoda između dvije zaraćene strane, a povod su
im, osim drugih stvari, nesuglasice oko pitanja suvereniteta, teritorije, prirodnih resursa, religije ili
ideologija. Rat koji za svrhu ima osloboditi okupiranu zemlju se naziva "oslobodilački rat"; rat između
frakcija unutar jedne države je građanski rat.
Historija rata
Većina stručnjaka vjeruje da rat ili fenomeni slični ratu postoje od nastanka moderne ljudske
vrste, odnosno od vremena nastanka organiziranih ljudskih društava. Dok je prahistorijsko
ratovanje u mnogo čemu bilo slično lovu, odnosno imalo oblik zasjeda i prepada, odnosno
pljačkaških pohoda među grupama lovaca-sakupljača, razvoj civilizacije je sa sobom donio
značajne promjene u načinu njihovog vođenja. Sjedilačke, odnosno poljoprivredne društvene
grupe su daleko više vezane uz određenu teritoriju, a višak hrane i podjela rada omogućava da se
počne proizvoditi bolje oružje, odnosno razvijati posebne društvene grupe ratnika koje će
predstavljati prve organizirane vojske.
Etika rata
Rat je kroz historiju bio izvorom ozbiljnih etičkih dilema. Iako su mnoge drevne države, narodi i
kulture, isto kao i neke danas, na rat gledali kao plemenitu djelatnost i uglavnom pozitivni
društveni fenomen, s vremenom su se pojavile dileme o etičkoj opravdanosti rata. Danas se na
rat općenito gleda kao na nepoželjnu, a za neke i moralno neprihvatljivu djelatnost. S druge
strane mnogi vjeruju kako je rat, ili barem pripravnost za njega u svrhu odvraćanja, nužan za
odbranu zemlje i drugih vrijednosti. Pacifisti, pak, vjeruju da je rat po prirodi nemoralan te da se
ne bi smio nikada voditi po bilo kakvim okolnostima. Taj je stav strastveno propovijedio indijski
vođa Mohandas (Mahatma) Gandhi. S druge strane, negativan pristup prema ratu je u
historijskom smislu tek relativno nedavno postao široko raširen. Prije toga su mnogi veliki
mislioci, kao Heinrich von Treitschke, vidjeli rat kao najplemenitiju djelatnost čovječanstva,
odnosno onu u kojoj vrline kao hrabrost i čast igraju mnogo važniju ulogu nego neke druge. Na
samom početku prvog svjetskog rata je poznati pisac Thomas Mann napisao, "Nije li mir ništa
drugo do proces građanskog onečišćenja, a rat element pročišćenja, oslobođenja i velike nade?"
Ovakav stav je bio službeno prihvaćen od mnogih drevnih društava kao što su Sparta i Rim a
1930-ih u fašističkim državama. Poraz fašističkih država i militarističkih režima u drugom
svjetskom ratu, šok zbog dotada nezapamćenih razaranja i upotrebe nuklearnog oružja, te poratni
porast duljine i kvalitete života je, pogotovo u zapadnim industrijskim zemljama, dosta pridonio
da se na rat gleda kao negativnu pojavu. Mnogi danas smatraju da je jedino tzv. pravedni rat
