Razlike u novou motoričkih sposobnosti između dječaka koji se aktivno bave sportom i učenika

Univerzitet Crne Gore

Fakultet za sport i fizičko vaspitanje

Predrag Milović

RAZLIKE U NIVOU MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI IZMEĐU

DJEČAKA KOJI SE AKTIVNO BAVE SPORTOM I UČENIKA

( Seminarski rad )

Nikšić, Decembar 2013. godine.

Univerzitet Crne Gore

Fakultet za sport i fizičko vaspitanje

RAZLIKE U NIVOU MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI IZMEĐU

DJEČAKA KOJI SE AKTIVNO BAVE SPORTOM I UČENIKA

Predmet: Metodologija naučnog istraživanja Kandidat: Predrag Milović

Studijski program: Menadžment u sportu Br. Indeksa: 35/13

Nikšić, Decembar 2013. godine.

1. UVODNA RAZMATRANJA

             Fizičko vaspitanje je složen vaspitno-obrazovni proces koji institucionalno počinje u
predškolskim i traje sve do visokoškolskih ustanova. Da bi ovaj proces bio uspješan potrebno ga
je realizovati kontinuirano i kvalitetno u svim fazama, od predškolskih ustanova, preko osnovne i
srednje škole pa sve do fakulteta. Problem efikasnosti organizacije u mlađem školskom uzrastu
je veoma aktuelan, a nastava je i danas na neodgovarajućem nivou. Poznato je da period koji
učenik provodi u mlađim razredima veoma značajno doba razvoja djeteta koje u tim godinama
lako usvaja motorička znanja, a samim tim i period koji je posebno pogodan za poboljšanje
motoričkih sposobnosti (senzitivni periodi u razvoju motorike).  S aspekta strukture motoričkih
sposobnosti, karakteristični su intervali s povećanom senzitivnošću razvoja i periodi koje ne bi
trebalo propustiti ako se želi postići razvoj određenih svojstava. Dugoročna strategija sportskog
razvitka   zahtijeva   takav   pristup   da   se   pojedine   dimenzije   ne   smiju   razvijati   izdvojeno   iz
cjelokupnog   sistema.   Početak   razvijanja   pojedinih   motoričkih   svojstava   ne   treba   primijeniti
izolovano   od   razvoja   drugih   svojstava   iz   jednostavnog   razloga   što   je   manifestacija   jednog
svojstva, u određenoj meri, uslovljena nivoom razvijenosti drugih svojstava (Zaciorski, 1995.).
Proučavanjem   senzitivnih   perioda   u   razvoju   motoričkih   sposobnosti   bavio   se   velik   broj
eminentnih naučnika, od kojih navodimo samo neke (Hettinger, 1964; Martin, 1982; Ditrich,
1983;   Gužalovski,   1984;   Protasova,   1984;   Wolanski,   1985;   Hahn,   1986;   Ljah,   1986,   1990;
Drabik, 1996; Fach, 1998; Viru i sar., 1998; Balyi, 2001). Neki autori s naših prostora koji su se
bavili ovom tematikom: Stojanović (1979), Bala (1981), Jovanović (1998), Ugarković (2001)
kao i Komes i saradnici (2005).

Adolescencija je specifično razvojno doba u životu svakog pojedinca, obilježeno brojnim
promjenama koja se događaju na fizičkom, socijalnom i emotivnom planu (Rudan, 2004). Radne
navike, kao i navike redovnog bavljenja fizičkom aktivnošću, stvorene u doba osnovne i srednje
škole ostaju i u kasnijem životu ( Paavola, Vertianinen i Haukkala, 2004.). Promovisanje sporta i
zdravog   načina   života   među   učenicima   i   njihovo   što   veće   uključivanje   u   redovne   sportske
aktivnosti, moglo bi dovesti do smanjenja pojave deformiteta i rizika od kasnijeg obolijevanja od
velikog broja bolesti današnjice. Takođe treba ih motivisati da se masovnije bave sportom i izvan
školskih zidova, učlanjenjem u gradske sportske klubove što će dugoročno dovesti do zdravije
nacije a takođe i do pravljenja nekih novih šampiona na koje ćemo svi biti ponosni. Istraživanja
sociologa u  Americi  pokazuju  da  u  poređenju  sa srednjoškolcima koji  se  ne bave sportom,
sportisti,   kao   grupa,   generalno   imaju:   bolji   prosjek,   više   pozitivnih   stavova   o   školi,   više
interesovanja   za   nastavak   školovanja   posle   srednje   škole   i   neznatno   bolji   stepen   sportskog
postignuća   (   Miracle,   &   Rees,   1994;   Rees   &   Miracle,   2000).   Praćenje   motoričkih   i   drugih
sposobnosti   između   dječaka   koji   se   bave   aktivno   sportom   i   učenika   treba   kontinuirano
sprovoditi, saopštavati efekte aktivnog bavljenja sportom kako bi približili učenicima činjenicu
da vlastitim trudom mogu djelovati na promjene svog izgleda i zdravlja.

2. TEORIJSKI OKVIR RADA

2.1.

Definicija osnovnih pojmova

U okviru rada preciznije će se definisati sledeći pojmovi, prevashodno iz oblasti
fizičkog razvoja, motoričkih sposobnosti, istraživačkih tehnika: motoričke sposobnosti, snaga,
brzina, izdržljivost, koordinacija, ravnoteža, preciznost, testiranje ( test, validnost, relijabilnost,
objektivnost i diskriminativnost).

Definisanje izabranih pojmova doprineće sagledavanju i lakšem praćenju problematike,
koja je predmet ovog rada.

Motoričke sposobnosti

(antropomotoričke sposobnosti) predstavljaju u jezičkom smislu

kovanicu dvije riječi:

antropos

– što znači čovjek i

motorika

(motor lat.)- što znači pokretač,

pokretna sila Fratrić, (2006 ).

Motoričke sposobnosti su jedna od osnovnih i egzistencijalnih osobina čovejkove
ličnosti. U literaturi susrećemo upotrebu različitih termina kao što su motoričke sposobnosti,
fizičke sposobnosti, psihomotorne sposobnosti, psihomotoričke sposobnosti, psihofizičke
sposobnosti, kineziološke sposobnosti i antropomotoričke sposobnosti.

            Pojam motoričkih sposobnosti, najčešće preveden u termin fizičke sposobnosti, pojavio
se u radovima teoretičara fizičkog vaspitanja, krajem XIX i početkom XX vijeka. Osim termina
"fizičke sposobnosti", u upotrebi su bili i drugi, kao npr. "kretne osobine","fizički kvaliteti",
"kretni   kvaliteti"   i   drugi.   U   poslednje   vrijeme,   međutim,   najčešće   se   primjenjuje   termin
motoričke   sposobnosti,   koji   se,   barem   u   eksperimentalnim   istraživanjima,   obično   svodi   na
operacionalno definisane latentne dimenzije izvedene iz nekog sistema mjernih instrumenata.
Suštini naziva motoričkih sposobnosti možda je najprimjerenija interpretacija Zaciorskog,V.M.
(1969),   koji   motoričkim   sposobnostima   smatra   one   aspekte   motoričke   aktivnosti   koji   se
pojavljuju   u   kretnim   strukturama   koje   se   mogu   opisati   jednakim   parametarskim   sistemom,
izmjeriti   identičnim   skupom   mjerila   i   u   kojima   nastupaju   analogni   fiziološki,   biohemijski,
kognitivni   i   konativni   mehanizmi.   Tako   definisane   motoričke   sposobnosti   razlikuju   se   od
motoričkih navika i motoričkih vještina, iako je, naravno, manifestacija motoričkih sposobnosti
moguća samo preko nekog konkretnog motoričkog akta.

sposobnosti je veličina koja karakteriše fizičke (motoričke) mogućnosti određenog organizma“
Arunović,D.(1992).

U   razvoju   motoričkih   sposobnosti   uočava   se   neravnomjernost,   raznovrsnost,   heterohronost.
Tempo i karakteristike promjena u pojedinim periodima ontogenetskog razvoja su različiti. U
različitim fazama razvoja morfo-funkcionalne promjene su različite. U morfo-funkcionalnom
razvoju postoje faze ubrzanog rasta i razvoja, koje se smjenjuju sa fazama usporenijeg rasta i
razvoja.  Isto  se  dešava  i u  razvoju  motoričkih  sposobnosti.  Sa  aspekta strukture motoričkih
sposobnosti karakteristični su periodi sa povećanom osetljivošću razvoja i periodi koje ne bi
trebalo propustiti ukoliko se želi postići razvoj određenih motoričkih sposobnosti. Periodi sa
visokim tempom prirasta motoričkih sposobnosti nazivaju se „senzitivni periodi“. Karakteristični
su   po   najvećem   stepenu   reakcije   organizma   na   uticaje   koji   podstiču   razvoj   motoričkih
sposobnosti i efikasnost motoričkog dejstva.

Etape   razvoja   u   kojima   se   dešavaju   značajne   promjene   u   fizičkom   razvoju   i   motoričkim
sposobnostima   nazivaju   se   kritičkim   periodima   razvoja   organizma.   (Višnjić,D.,
Jovanović,A.,Miletić,K.,2004,s.85).   Kritični   periodi   su   faze   najviše   realizacije   potencijala
organizma   u   ontogenezi   ili   periodi   u   kojima   specifično   djelovanje   na   organizam   izaziva
određenu povišenu reakciju, pri čemu faze u kojima se mogu postići optimalni rezultati takvog
djelovanja   predstavljaju   „senzitivne   periode“.   (Karsaevskaja,T.V.,1970.,   citirano   prema:
Višnjić,D., Jovanović,A.,Miletić,K.,2004,s.85).

Gužalovski,A.A.,1984., citirano prema: Rodić,N.,2000.) kao senzibilne periode u razvoju
motoričkih sposobnosti navodi sljedeće vremenske intervale:

maksimalna snaga: 13-14; 16-17(m) 10-11; 16-17(ž),

statička sila: 14-15; 16-17(m) 11-12;

14-15(ž),

repetitivna snaga: 11-12; 15-16(m) 11-12; 12-13(ž),

eksplozivna snaga: 13-15(m)

10-12(ž),

brzina: 7-10; 14-15(m) 7-11; 13-14(ž),

izdržljivost, koordinacija, preciznost:

stalno

ravnoteža: 9-10; 14-17(m) 8-9; 11-12(ž),

gipkost: stalno, 9-10; 13-16(m) 14-17(ž).

U okviru senzitivnog perioda postoji „kritična faza“ razvoja u kojoj mora da dođe do podsticanja
razvoja određenih motoriĉkih sposobnosti, kako bi ţeljeni efekat bio postignut. Faze naročitog
pojačanja dinamike razvoja date osobine Gužalovski,A.A., je nazvao „kritičnim
fazama“(Gužalovski,A.A.,1984., citirano prema: Višnjić,D., Jovanović,A.,Miletić,K.,2004,s.85).
Neophodno je napraviti razliku između senzitivnog i kritičkog perioda razvoja motoričkih
sposobnosti. Svaka senzitivna faza ne čini kritičku fazu, ali kritička faza je uvek senzitivna.
Senzitivna faza označava vremenski interval koji je podobniji za djelovanja spoljašnjih
nadražaja, nego drugi intervali razvoja. Kritički period označava vrijeme u kome mora doći do
stimulacije ukoliko želimo da postignemo razvojne promjene. On označava zadnji trenutak ili
rok u kome je još uvijek moguće postići najveći efekat vežbanja.

Na osnovu svih prethodno navedenih podataka može se reći da su motoričke
sposobnosti skrivene, latentne, sposobnosti čovjeka, koje se ispoljavaju u kretanju. Posjeduje ih