415
11. Naučno-stručni skup sa međunarodnim učešćem
”QUALITY 2019”, Neum, B&H, 14-16 juni 2019.
RAZLIKE U SADRŽAJU TERMINA STUDIJSKI ODSJEK I
KATEDRA I MOGUĆNOSTI ORGANIZIRANJA NA
VISOKOOBRAZOVNOJ INSTITUCIJI
DIFFERENCES IN TERMS OF STUDY DEPARTMENT AND CHAIR,
THE POSSIBILITY OF ORGANIZING ON HIGHER EDUCATION
INSTITUTIONS
prof. emeritus dr. Safet Brdarević
prof. dr. Sabahudin Jašarević
asistent, Emir Đulić
Univerzitet u Zenici
Zenica
REZIME
U oblasti visokog obrazovanja se tradicionalno koriste termini katedra i studijski odsjek odre
đ
enog
naziva kroz zakone koji tretiraju ovaj nivo obrazovanja, normativna akta visokoškolskih institucija,
oblike organizacije i u svakodnevnom razgovoru u akademskim krugovima. Razvojem struke i nauke te
sistema visokog obrazovanja pove
ć
ao se broj studijskih odsjeka i katedri i pojavio problem racionalnog
organiziranja ovog nivoa obrazovanja u ukupnoj hijerarhiji visokoškolskih institucija. Me
đ
u ostalim
idejama za rješenje problema javila se ideja da se ukinu katedre ili odsjeci ili da se spoje. U radu se
razmatraju mogu
ć
nosti rješenje problema u realnim visokoškolskim institucijama.
Ključne riječi:
katedra, studijski odsjek, sličnosti i razlike, mogućnost organizacijskog
pripajanja,
ABSTRACT
In the field of higher education is traditionally used the terms of the chair and study department of a
certain name through the laws governing this level of education, normative acts of higher education
institutions, forms of organization and daily conversation in academic circles. With the development of
the profession and science of this higher education system, the number of study departments and chairs
is increased and the problem of rational organization of this level of education in the overall hierarchy
of higher education institutions emerged. Among the other ideas for solving the problem, there was the
idea of abolishing the chair or departments or joining them. The paper deals with the possibilities of
solving problems in real-time higher education institutions.
Keywords:
chair, study department, similarities and differences, the possibility of
organizational merger
1.
UVOD
Katedra je osnovna nastavno – naučna jedinica na fakultetu (univerzitetu) koja objedinjava više
srodnih predmeta (kolegijuma) [1,7]. Katedra je predmet predavanja na visokoj školi ili
univerzitetu. To je zbor predavača jedne ili nekoliko srodnih disciplina na univerzitetu [2]. U
416
aktuelnom vremenu broj katedri i studijskih odsjeka se zbog različitih razloga povećava
naročito na javnim univerzitetima u zemljama proizašlim iz bivše Jugoslavije:
-
povećana želja nastavnog osoblja za brzim napredovanjem u karijeri (naučna i
organizacijska hijerarhija),
-
nekvalitetna zakonska regulativa i u razvijenom svijetu sa velikom tradicijom visokog
obarazovanja nepoznata (docent može biti šef katedre, u Njemačkoj i Francuskoj samo
redovni profesor),
-
nekvalitetan nadzor nad visokom obrazovanjem,
-
materijalna korist od zvanja šefa katedre i šefa odsjeka (prosječno 8 do 10% od osnovne
plate za nastavnu normu),
-
potrebe tržišta rada za novim studijskim odsjecima itd.
Rezultat djelovanja ovih i drugih razloga su veliki broj rukovodilaca (menadžera) na trećem
nivou organizacijske strukture koji se za integrisane univerzitete srednje veličine (cca. 4000 do
5000 studenata) kreće oko 40 – 50 šefova šefova katedri i cca. 25 – 35 studijskih odsjeka
odnosno prosječno cca. 75 rukovodilaca trećeg nivoa organizacijske structure [10,7].
Posljedice takvog stanja su:
-
problemi u koordinaciji tolikog broja organizacionih jedinica, teškoće usaglašavanja,
spor protok informacija, i vertikalno i horizontalno,
-
nedovoljno obrazovan menadžment trećeg nivoa za izvršavanje misije, ostvarenje vizije
i izvršavanje zadataka njihove organizacione jedinice,
-
smanjivanje kapaciteta, naročito katedri, ispod minimuma za izvođenje iole ozbiljnijih
stručnih i istraživačkih projekata. Prosječan broj zaposlenih na katedri u integrisanim
univerzitetima srednje veličine je cca. 2,30 – 3,00. Znači šef i jedan do dva istraživača,
-
povećani troškovi za plate menadžera trećeg nivoa organizacione strukture. Uz
prosječan broj ovih rukovodilaca i dodatak na platu od 10% osnovice to čini oko 90
mjesečnih plaća, prosječno po cca. 3.700 KM bruto što čini trošak oko 40.000 KM
godišnje.
2.
VARIJANTE RAZMIŠLJANJA O RJEŠENJU PROBLEMA
Na osnovu iznešenih podataka u prethodnoj tački jasno se može uočiti potreba za rješenjem
problema. Na osnovu diskusija na nadležnim organima visokoškolskih institucija (nastavno –
naučna vijeća, naučna vijeća, senat univerziteta, poslovni kolegiji organizacionih jedinica
univerziteta, senata i upravnog odbora) mogu se uočiti tri razmišljanja:
-
ukidanje katedri (postoji takvo rješenje na malim univerzitetima i dva srednja javna),
-
spajanje jedinica katedri sa jedinicama studijskih odsjeka i
-
smanjenje broja katedri udruživanjem u manji broj i smanjenje broja studijskih odsjeka
ukidanjem onih koji imaju mali broj studenata (ukupno i po godinama) što traže i neki
zakonski akti u oblasti visokog obrazovanja [10].
Prije nego počnemo razmišljati o izboru jedne od ove tri ideje ili neke četvrte, treba pokazati
da se sadržaji termina katedra i studijski odsjek preklapaju u dijelu misije (ne i vremenski) ali
ni blizu ne poklapaju.
