Ec
on
om
ic A
nn
al
s n
o 1
70
, J
ul
y 2
00
6 - S
ep
te
m
be
r 2
00
6
67
ORIGINALNI NAUČNI RADOVI/SCIENTIFIC PAPERS
APSTRAKT:
Menadžment lancem snab-
devanja predstavlja novu poslovnu filozofi-
ju i obuhvata strateški pozicioniran i mnogo
širi opseg aktivnosti od njegovog «starijeg
brata» - menadžmenta logistike. Filozofija
koncepta lanca snabdevanja je usmerena
na što veću usklađenost ključnih poslovnih
funkcija svih karika u distributivnom lan-
cu u procesu organizacije robnih i informa-
cionih tokova, dok su logističke upravljačke
poluge skoncentrisane na internu optimi-
zaciju tokova dobara i informacija unutar
jedne firme. Primena koncepta integrisanog
lanca snabdevanja između više preduzeća
dodatno podiže važnost operativnih
logističkih aktivnosti na nivou jedne firme,
unapređuje procese optimizacija i koordi-
nacija unutar i između različitih preduzeća
i potvrđuje značaj logističkih performansi
za profitabilnost preduzeća. Pored toga što
briše međukompanijske granice, primena
koncepta lanca snabdevanja u jednom dis-
tributivnom kanalu utiče na smanjivanje
važnosti funkcionalnih, odnosno tradicio-
nalnih poslovnih i umesto njih ističe značaj
procesnih upravljačkih pristupa. Iako je au-
tor ovog teksta svestan da «ne postoji ništa
teže, opasnije i sa neizvesnijim uspehom,
nego prokrčiti put ka upoznavanju neke
nove stvari» (Makijaveli), to će ga samo do-
datno stimulisati da u ovom tekstu pokuša
da približi koncept i ciljeve implement-
acije lanca snabdevanja identifikovane u
ključnim, relevantnim, svetskim, teorijs-
kim i konsultantskim pristupima sa ciljem
boljeg razumevanja suštine i brže primene
koncepta menadžmenta lanca snabdevanja
od strane domaćih preduzeća.
KLJUČNE REČI:
Lanac snabdevanja,
Menadžment, Logistika, Distribucija
ABSTRACT:
Supply chain management
represents new business philosophy and
includes strategically positioned and much
wider scope of activity in comparison with
its “older brother” – management of logis-
tics. Philosophy of the concept of supply
chain is directed to more coordination of
key business functions of every link in dis-
tribution chain in the process of organiza-
tion of the flow of both goods and informa-
tion, while logistic managing instruments
are focused on internal optimum of flows of
goods and information within one compa-
ny. Applying the concept of integrated sup-
ply chain among several companies makes
the importance of operative logistics activi-
ty even greater, on the level of one company,
thus advancing processes of optimum and
coordination within and between different
companies and confirms the importance of
logistics performances for the company’s
profitability. Besides the fact that the bor-
ders between companies are being deleted,
this concept of supply chain in one distri-
bution channel influences increasing of
*
Docent, Katedra za poslovnu ekonomiju i menadžment, Ekonomski fakultet Beograd.
Slobodan Aćimović *
DOI: 10.2298/EKA0670067A
RAzUmEvANJE LANCA SNABDEvANJA
UNDERSTANDINg ThE SUPPLy ChAIN
Ek
on
om
sk
i a
na
li b
r 1
70
, j
ul 2
00
6. - s
ep
te
m
ba
r 2
00
6.
68
Slobodan Aćimović
1. UvOD
Da li ste se kao profesionalni menadžer da sada našli u poziciji da ste sve
poslovne procese unutar vaše firme dobro organizovali a da vam za potpun us-
peh nedostaje kvalitetna karika koja se nalazi iza ili ispred vas u distributivnom
lancu? Da li ste se kao finalni potrošač zadesili u situaciji da je nešto reklamirano,
po određenoj ceni, pod određenim uslovima prodaje a da toga nema u rafovima
vašeg supermarketa jer po rečima trgovca dobavljač nije na vreme isporučio tu
robu, a vama je baš taj proizvod neophodan tog dana, na tom mestu i u to vreme?
Da li ste se kao profesor i/ili konsultant susreli sa zahtevom vašeg klijenta koji ne
može tačno da definiše šta mu u svakodnevnoj praksi stvara problema nego, po
pravilu generalni menadžer i ujedno i vizionar preduzeća naslućuje nešto tipa:
«optimizuj mi sistem u preduzeću, imam problema i sa dobavljačima ali i na
strani isporuke, vidim da nešto ne funkcioniše ali ne znam šta»?
Nije teško pretpostaviti da je imajući u vidu zemlju u kojoj živimo odgovor
na sva tri pitanja sigurno «da». No, i da je autor ovog teksta državljanin SAD i da
se tekst piše pre otprilike 20-ak godina i da je časopis koji će da ga objavi naučno
prestižni Harward Business Review, opet bi sva tri gore postavljena pitanja vero-
vatno imala odgovor «da». I danas, kada neki tekst iz domena optimizacija unutar
lanca snabdevanja piše relevantan autor angloameričkog porekla sigurno je da bi
odgovor na barem jedno od tri postavljena pitanja bio «da». To je samo znak
da se
koncept lanca snabdevanja nalazi u svojoj uzlaznoj fazi životnog ciklusa i da
je još daleko da dođe do saturacije, odnosno da su tokovi dobara, informacija,
novca i svega drugog kroz neki distributivni sistem snabdevanja permanentni
izvor problema ali, da u njima postoje velike mogućnosti za unapređenja sva-
kodnevnog poslovanja preduzeća.
Bum robne razmene i sve informacije koje se s tim u vezi razmenjuju su
ključni generator implementacije modernih logističkih i distrubutivnih sistema
importance of functional, i.e. traditional
business managing approaches but instead
it points out the importance of process man-
aging approaches. Although the author is
aware that “there is nothing harder, more
dangerous and with uncertain success, but
to find a way for introducing some novel-
ties “(Machiavelli), it would be even his
additional stimulation for trying to bring
closer the concept and goals of supply chain
implementation that are identified in key,
relevant, modern, theoretical and consult-
ing approaches in order to achieve better
understanding of the subject and faster im-
plementation of the concept of supply chain
management by domestic companies.
KEy WORDS:
Ovaj ogled predstavlja
prerađenu verziju jednog predavanja koje
je održano 27. oktobra 2003.
Ek
on
om
sk
i a
na
li b
r 1
70
, j
ul 2
00
6. - s
ep
te
m
ba
r 2
00
6.
70
Slobodan Aćimović
dine učešće logističkih troškova u GDP USA je iznosilo oko 25%, 1980 godine
se smanjilo na oko 18%, 2004 godine je taj procenat iznosio najnižih 8,8%, da bi
prošle godine učešće logističkih troškova povećano za 15,2% u odnosu na 2004
godinu, što je apsolutno povećanje za 156 mlrd$ (dakle kao celokupan svetski
izvoz pre 42 godine), dok je relativno učešće učešće logističkih troškova u GDP
prošle godine bilo 9,5%.
U ranije pomenutim velikim izvoznim zemljama gde logistička infrastruk-
tura nije dovoljno razvijena učešće logističkih troškova na makro nivou je i dalje
izrazito visoko (npr. Kina -22,3%, Indija 17%). S druge strane, Evropska Unija
kao teritorijalno bliska zajednica zemalja, koje unutar sebe dosta trguju i koja
ima uglavnom dobru i razvijenu logističku infrastrukturu ima procentualno
najniže učešće logističkih troškova u GDP – samo 7,15% (u proseku, podaci se
odnose za 2004 godinu).
U tako burnim vremenima, kada se i u narednom periodu očekuju značajna
povećanja svetskog GDP, što je indukovano i dalje dominantnom robnom
razmenom
potrebno je iznaći nova rešenja za optimizaciju lanaca svetskog
snabdevanja, odnosno za kontrolu troškova distribucije uz obostrano, i za
ponudu i za tražnju prihvatljiv nivo servisa potrošača.
Uporedo sa apsolut-
nim povećanjem robne razmene se implementiraju novi načini snabdevanja i
novi distributivni kanali. Ključnu ulogu u svemu tome imaju nove informacione
tehnologije i internet revolucija. Samim tim se i upravljanje robnim tokovima
mora menjati.
Tokom 90-tih godina (ta dekada će ostati zapamćena kao period najvećeg
kontinuiranog rasta najvećih privreda na svetu) najbolje svetske kompanije, koje
su po pravilu istovremeno povećavale svoje tržišno učešće i prostornu disperziju
svojih aktivnosti imaju sve više problema u domenu optimizacije karika u lancu
snabdevanja ispred i iza njih. Stari načini upravljanja robnim i informacionim to-
kovima se brzo zamenjuju novim metodološkim tehnikama i tehnologijama.
Era
logističkog menadžmenta koji parcijalno optimizuje robne tokove unutar jed-
nog sistema se menja novim konceptima, poslovnim praksama, inovacijama i
idejama koje su usmerene na pomeranje granica između različitih kompanija
u jednom distributivnom kanalu, od primarnog proizvođača pa sve do final-
nog potrošača.
Upravljanje lancem snabdevanja postaje sve više prisutan termin
u poslovnoj praksi, dok sa druge strane javljaju sve relevantniji svetski teorijski
doprinosi.
Menadžment lanca snabdevanja se stavlja u kontekst jedinstvenog po-
slovnog procesa i robnog i informacionog toka koji ga prati duž celog dis-
tributivnog kanala, a svaka pojedinačna kompanija, učesnik u kanalu snab-
devanja je samo jedna karika u lancu snabdevanja u kome više ne postoje
međukompanijske granice.
Svaki proces logistički proces u jednom preduzeću
Ec
on
om
ic A
nn
al
s n
o 1
70
, J
ul
y 2
00
6 - S
ep
te
m
be
r 2
00
6
71
Razumevanje lanca snabdevanja
je deo jednog šireg i većeg procesa koji se odvija unutar celog lanca snabdevanja,
i svaka upravljačka logistička odluka treba da je u skladu sa principima konkret-
nog menadžmenta u lancu snabdevanja kome pripada.
Slobodnim rečima se može konstatovati
da je menadžment lanca snab-
devanja implementacija globalizacija svetske privrede u okvirima intenzivne
robne i informacione razmene.
Drugim rečima, što je globalizacija kao fenomen
više prisutna u nekoj privredi i njenim integrišućim procesima, to su koristi od
primene objedinjenog lanca snabdevanja očiglednije.
Kako je i privreda naše zemlje nakon sprovedenih političkih promena, u
poslednjih 6 godina veoma brzo krenula ka opštem trendu globalizacije (pre
svega kroz snažne procese privatizacije i nešto manje prisutne direktne strane
investicije), a najvećim delom sprovedena privatizacija i određeni nivo stranih
direktnih investicija dodatno osnažio globalizacione efekte i kod nas, autor ovog
teksta je ocenio za neophodnim da se domaća nauka i ključni menadžeri up-
oznaju sa konceptom, principima i tehnikama menadžmenta lanca snabdevanja.
Jer ako smo zakasnili a i dalje kasnimo sa brzim primenama logističkih inovacija,
onda se to ne bi trebalo dogoditi sa menadžerskim tehnikama iz, kako smo to
već ranije konstatovali šireg strateško- logističkog spektra koji se naziva lanac
snabdevanja.
2. KRATKA RETROSPEKTIvA POJAvE KONCEPTA I TERmINA mENADžmENT
LANCA SNABDEvANJA I NAJvAžNIJI IzvORI
Potreba za različitim vidovima optimizacija u okviru lanca snabdevanje
određenih dobara su na relativno jednostavne načine identifikovane kao bitna
aktivnost pre mnogo godina. Slično kao i sa svim parcijalnim logističkim ter-
minima
3
, sam pojam dopremanje i snabdevanje u distributivnom lancu prema
Cohen-u i Roussel-u, autorima knjige «Strategic Supply Chain Management»
4
i
osnivačima prestižne američke konsultantske kuće PRTM se javlja još krajem 19
veka. Ipak, ovaj dvojac autora identifikuje
Ford Motor Company kao istorijski
najpoznatiji primer razvoja efikasnog lanca snabdevanja u proizvodnoj prak-
si.
Kritičan momenat cele kompanije Ford se svakako odigrao početkom prošlog
veka kada je u proizvodnju ušao poznati model T kod koga se prvi put primenjeni
principi masovne proizvodnje koja je jedino bila moguća uz efikasnu nabavku i
3
Detaljnu distikciju i retrospektivnu pojave pojednih logističkih termina možemo pronaći u
relevantnoj stranoj literaturi ili u knjizi «Marketing logistika», autora Vladana Božića i Slo-
bodana Aćimovića, u izdanju Ekonomskog fakulteta iz Beograda iz 2004 godine (i u reprintu
knige iz 2006 godine).
4
Cohen, S. & Roussel, J. 2005.
Strategic Supply Chain Management
, McGraw-Hill. USA. ix
strana predgovora knjige.
Ec
on
om
ic A
nn
al
s n
o 1
70
, J
ul
y 2
00
6 - S
ep
te
m
be
r 2
00
6
73
Razumevanje lanca snabdevanja
logistički menadžment. Važnije doprinose strukturiranju koncepta menadžmenta
lanca snabdevanja i njegovom pravilnom pozicioniranja na stratešku ravan
svakog preduzeća daju logistički profesionalci iz pojedinih uspešnih kompanija,
između ostalih Stevens G. («Integration of the Supply Chain»)
9
, Towill D. , Naim
M. i Wikner J. («Industrial Dynamics Simulation Models in the Design of Supply
Chain»)
10
, Ellram L. i Cooper M. («The Relationship Between Chain Manage-
ment and Keiretsu»)
11
i Bechtel C. i Jayaram J. («Supply Chain Management: A
Strategic Perspective»)
12
.
Posebno važan naučni doprinos utemeljenju termina i koncepta menadžment
lanca snabdevanja daje LaLonde B. u svom radu «Supply Chain Evolution by the
Numbers»
13
. U radu se precizira zašto je
važna primena modernih tehnika u
upravljanju integrisanim lancem snabdevanja
i sve se to podržava različitim
finansijskim ciframa, pokazateljima produktivnosti i drugim brojkama koje dis-
tanciraju kompanije koje su tokom devedesetih otpočele da primenjuju filozofiju
menadžmenta lanca snabdevanja metodom top-down (sa strateškog na operativ-
ni nivo svake poslovne funkcije), od preduzeća koja još uvek nisu ništa ili su malo
primenila iz domena šireg aspekta lanca snabdevanja (npr. samo je uspostavljen
MRP u početnoj verziji, što je dobar početak ali ne i dovoljno za ozbiljnu primenu
menadžmenta lanca snabdevanja).
Nakon ozbiljnih radova u relevantnim naučnim časopisima, proces učenja
o lancu snabdevanja se premešta u prve logističke knjige relevantnih autora ili
urednika određenih izdanja. U pojedinim univerzitetskim knjigama oblast Sup-
ply Chain dobija po jednu do dve glave unutar postojećeg logističkog sadržaja. S
tim u vezi važnije teorijsko tkivo iz domena menadžmenta lancem snabdevanja
treba potražiti u okviru:
• Stocs, J & Lambert D. 2001.
Strategic Logistics Management;
• Johnson, J. , Wood D. , Wardlow D. i Murphy P. 1999.
Contemporary Lo-
gistics;
9
Publikovano 1989 u «International Journal of Phisical Distribution and Logistics Manage-
ment» 19, no. 8, strana 3-8, citirano prema Stocs, J & Lambert D. 2001.
Strategic Logistics
Management
. MCGraw-Hill international Edition.
10
Godine 1992 publikovano u časopisu «International Journal of Phisical Distribution and Lo-
gistics Management» 22 no. 5, strana 3-13 citirano prema Stocs, J & Lambert D. 2001.
Strate-
gic Logistics Management
. MCGraw-Hill international Edition.
11
1993 godine u časopisu «International Journal of Phisical Distribution and Logistics Man-
agement» 4 no. 1, strana 1-12 citirano prema Stocs, J & Lambert D. 2001.
Strategic Logistics
Management
. MCGraw-Hill international Edition.
12
1997. «International Journal of Phisical Distribution and Logistics Management» 8, no. 1,
strana 15-34, citirano prema Stocs, J & Lambert D. 2001.
Strategic Logistics Management
.
MCGraw-Hill international Edition.
13
Publikovano 1998 u časopisu «Supply Chain Management Review» 2, no.1, strana 7-8.
