SADRŽAJ
UVOD................................................................................................................................... 3
1. PLASTIČNI OTPAD – PRIKUPLJANJE I RAZVRSTAVANJE.............................4
1.1. Prikupljanje plastičnog otpada...................................................................................4
1.2. Razvrstavanje plastičnog otpada................................................................................5
1.2.1. Prepoznavanje..................................................................................................5
1.2.2. Razvrstavanje...................................................................................................5
2. RECIKLAŽA PET AMBALAŽE – POJAM, PROBLEMI I MOGUĆA
RJEŠENJA.....................................................................................................................6
2.1. Reciklaža i prerada PET-a.........................................................................................6
2.2. Problemi PET reciklaže............................................................................................. 8
2.3. Moguća rješenja problema.........................................................................................8
3. POSLOVNI SISTEM ZA RECIKLAŽU NA PRIMJERU KONKRETNOG
PREDUZEĆA ZA RECIKLAŽU PET AMBALAŽE.............................................12
3.1. Primjer preduzeća iz Bosne i Hercegovine „Omorika reciklaža“ d.o.o...................12
3.2. Primjer preduzeća iz Srbije „Brzan – plast“ o.d......................................................14
4. UTICAJ RECIKLAŽE NA EKOLOGIJU.................................................................23
ZAKLJUČAK....................................................................................................................24
LITERATURA..................................................................................................................26
Potreba i uspostavljanje poslovnog sistema za reciklažu PET ambalaže
UVOD
Intenzivan privredni razvoj ima za posljedicu porast životnog standarda, ali i sve veću
degradaciju resursa životne sredine. Zagađivanje životne sredine može se definisati kao
nepoželjna promjena u fizičkim, hemijskim ili biološkim svojstvima vazduha, zemljišta
ili vode. To su promjene koje mogu ili će štetno djelovati na čovjeka ili druge organizme,
njihove uslove života, industrijsku proizvodnju, kulturno istorijske spomenike ili mogu
uništiti sva prirodna bogatstva.
Nagomilani problemi narušene životne sredine i posljedice njenih razaranja, nalažu brzo
reagovanje na svim nivoima ljudske aktivnosti. Suština duboke ekološke krize i prava
mogućnosti reagovanja na nju nalaze se na svim poljima, gdje se u okviru postojećih
ograničenja mogu postići realna poboljšanja. Kvalitet životne sredine u direktnoj je vezi
sa postizanjem ravnoteže između društva i prirode. Put realizacije ovog sklada uključuje:
individualne akcije, djelovanje privrednih sistema i političkih subjekata, eksperata, kao i
državni i međunarodni angažman.
Staklena ambalaža više je od hiljadu godina bila odlično rješenje za čuvanje tečnosti.
Međutim, moderno doba zahtijeva jeftiniju ambalažu, koja se lako transportuje i veće je
zapremine. To je dovelo do razvoja plastične, posebno PET ambalaže. PET boce
prilagođene su današnjem načinu života. Svoju popularnost temelje na izvrsnoj
prozirnosti, sposobnosti održavanja svježine (posebno gaziranih pića), maloj težini i
nelomljivosti. Plastični materijali se već godinama sve više upotrebljavaju za izradu
ambalaže, iako predstavljaju problem sa aspekta zaštite životne sredine.
Razlozi za sve veću primjenu su mnogobrojni. To su, između ostalih, niska cijena
sirovina, mala masa i različite mogućnosti prerade. Osim toga, specifični utrošak energije
(utrošak energije po jedinici upakovanog proizvoda) pri proizvodnji plastičnih materijala,
koji se koriste za izradu ambalaže, mnogo je manji nego što je pri proizvodnji npr. stakla
ili aluminijuma.
Poslovna ekologija
2
Potreba i uspostavljanje poslovnog sistema za reciklažu PET ambalaže
Istovrsnost materijala ima u postupku recikliranja centralni značaj. Ta istovrsnost se
pravilu može postići prethodnim relativno skupim razvrstavanjem. Da bi se dobile visoko
kvalitetne plastične mase, trebalo bi prerađivati samo istovrsne plastične mase.
Separacija plastičnih materijala se može raščlaniti na:
2
prepoznavanje
i razdvajanje.
1.2.1. Prepoznavanje
Karakterizacija i potpuna identifikacija plastičnih materijala je obiman posao, koji
zahtijeva složene analitičke procedure i najsavremeniju opremu. Međutim, u nekim
slučajevima je dovoljna samo procjena ili orijentaciono utvrđivanje vrste ispitivanog
plastičnog materijala. Za takve svrhe su razvijene i usvojene jednostavne i brze metode
identifikacije. Prepoznavanje iskorišćene polimerne ambalaže je najjednostavnije ako se
na njoj nalazi oznaka za reciklažu sa navedenom vrstom polimernog materijala od koga je
izrađena.
1.2.2. Razdvajanje
Kod razdvajanja plastičnih masa, usitnjeni plastični materijal se sortira prema njegovim
fizikalnim osobinama kao što su gustina, umreženost i elektroprovodljivost. Za industriju
su od posebnog značaja postupci razdvajanja na osnovu razlike u gustini. Pomoću ovih
postupka mogu se iz mješavine plastičnih masa izdvojiti frakcije i do 98 % čistoće.
Teškoće nastaju kod razdvajanja mekih PVC vrsta. Princip hidrociklonske tehnike
zasniva se na razdvajanju frakcija različite specifične mase (gustine) u polju dejstva
centrifugalne sile. Pored ovih načina razdvajanja, poznati su i:
postupci razdvajanja flotacijom,
razdvajanje na bazi različite elektroprovodljivosti (elektrostatički uređaji za
sortiranje) itd.
2
Nedović, B.: Ekologija životne sredine, Grafid, Banja Luka, 1999., str. 66
Poslovna ekologija
4
Potreba i uspostavljanje poslovnog sistema za reciklažu PET ambalaže
2. RECIKLAŽA PET AMBALAŽE – POJAM, PROBLEMI I MOGUĆA
RJEŠENJA
2.1.
Reciklaža i prerada PET-a
Prerada PET flaša je faza u koju nije preporučljivo ulaziti bez mnogo znanja o PET-u kao
materijalu i njegovoj preradi. Prerada PET flaša ne podrazumijeva samo preradu PET-a
kao materijal, nego i ostalih plastičnih masa koji će se sigurno javiti kao NUS efekat
sakupljanja PET flaša. Nijedan prerađivač se neće odreći prerade HDPE flaša ili PS
materijala ukoliko se procentualno učešće tog materijala u ukupno sakupljenom
diferenciranom otpadu pređe granicu ekonomske isplativosti prerade. Znači, da
prerađivač PET flaša mora imati svestrano znanje u preradi plastičnih masa.
Slika br. 2: Životni ciklus PET boce
3
Faze u preradi PET-a idu ovim putem:
1. Nakon otkupa baliranog otpada od sakupljača, bale se rasturaju i flaše se separišu
i sortiraju po boji i materijalu.
2. Preko trake se vode na mlin za mljevenje i pranje čiji kapacitet mora biti veći od
kapaciteta mašine za pranje za barem 30% kao mjera sigurnosti.
3. Mljevenje je veoma važna faza jer već u njoj isječcima se odstranjuje oko 20%
različitih nečistoća.
3
Izvor:
http://reciklazapet.blog.rs/
Poslovna ekologija
5
Potreba i uspostavljanje poslovnog sistema za reciklažu PET ambalaže
ulaska u mašinu za sušenje niti i sjeckanja na granule, tehnolog može upravljati
tehnološkim parametrima prerade (temperature, pritisci, dodavanje aditiva i sl.) kako bi se
dobio proizvod čiji je kvalitet poželjan na tržištu.
2.2.
Problemi PET reciklaže
Kada se uporedi sa staklom ili metalom, plastika postavlja neke jedinstvene izazove za
recikliranje. Glavni od njih je niska entropija miješanja, uzrok koje je velika molekularna
težina dugačkih polimerskih lanaca. To znači da samo toplinska pobuda (izlaganje
toplini) često neće biti dovoljna da kreira smjesu od tako velikih molekula. Zbog ovog
nepovoljnog uticaja na entalpiju miješanja, polimeri moraju biti gotovo istog sastava da bi
se mogli miješati.
Na primjer, različite slitine bazirane na aluminijumu se sve rastale u istu tekućinu
u jednoj fazi, dok se razne mješavine kopolimera PET ambalaže od različitih proizvođača
ne rastapaju u jednu fazu kada se zagriju, već teže razdvajanju – kao voda i ulje.
4
Te fazne
razlike oslabljuju stvari napravljene od takvih mješavina, što znači da je većina
polimerskih smjesa iskoristiva samo u uskom kontekstu.
Drugo ograničenje recikliranju je velika količina bojila, punila i drugih dodataka
u plastici. Polimeri su previše viskozni da bi se punila ekonomično maknula, a oštetili bi
se mnogim procesima za jeftino odstranjivanje dodane boje. Aditivi se manje koriste u
ambalaži za pića i plastičnim vrećicama, što im dopušta da budu češće reciklirani.
Upotreba biorazgradive plastike se povećava, ali ako se ona miješa sa drugom
plastikom prilikom recikliranja, novo dobijena plastika postaje manje vrijedna
2.3.
Moguća rešenja problema
Jedno od rešenja, svakako, predstavalja sortiranje i reciklaža PET ambalaže. Prema
Direktivi Evropskog parlamenta i Savjeta 94/63/EC o ambalaži i ambalažnom otpadu pod
reciklažom se podrazumijeva ponovna prerada otpadnog materijala u proizvodnom
procesu za originalne svrhe ili za druge svrhe uključujući organsku reciklažu, ali
4
Radenović, M., Živić, D., Zarić, J., Seminarski rad: Reciklaža elektronskog otpada, Saobraćajni fakultet,
Beograd, 2007., str. 19
Poslovna ekologija
7
