Univerzitet u Tuzli
Edukacijsko – rehabilitacijski fakultet
Specijalna edukacija i rehabilitacija
Predmet: Osobe treće životne dobi oštećena vida
SEMINARSKI RAD
Uloga porodice u procesu rehabilitacije osoba treće životne dobi
Predmetni profesor: dr. sc. Dženana Radžo – Alibegović Studenti:
Pavlović Stefan
Petrović Ružica
Tuzla, novembar 2016.
2. Starost i starenje
Po definiciji UN-a, starost nastupa iza 65-e godine života. Po kriterijima Svetske zdravstvene
organizacije, starost se deli na tri razdoblja: raniju starost 65-74, srednju starost 75-84,
duboku starost od 85 i više godina. Svi mi starimo, bez obzira na našu trenutačnu dob.
Međutim ljudi koji još nisu ušli u starost, većinom ne razmišljaju o tome da se natpisi,
rasprave i spoznaje o starenju tiču i njih. Svi mi činimo sve starije društvo a ne samo stariji
ljudi. Stav je većine savremenih psihologa da starenje nije samo nizanje životnih kriza, već
napredovanje kroz nove ćivotne izazove. Starost je poslednje razvojno razdoblje u životnom
veku, koje se može definirati prema hronološkoj dobi nakon 65. Godine života, prema
socijalnim ulogama ili statusu primerice nakon penzionisanja ili prema funkcionalnom
statusu, nakon određenog stupnja opadanja sposobnosti. Mnogobrojni su faktori koji utiču na
dužinu ljudskog života, oni nisu samo zdravstvene prirode kao što bi se moglo očekivati nego
u tome mogu biti odlučujući spol, rasa, geografski položaj, socioekonomski status i zvanje.
Glasovita Dekartova misao: „Mislim, dakle postojim“, mogla bi se promeniti u: „Dobro
izgledam, dakle postojim“. Okolina se prema pojedincu ponaša u skladu s njegovim izgledom.
U prvim susretom s ljudima presudna je njihova vanjština a zatim i boja glasa, način govora i
odeća. Tek nakon toga dolaze na red lične karakteristike, znanje, inteligencia i temperament.
Starosna samopecepcija je viđenje i procenjivanje sebe s obzirom na godine starosti. Tako je
statrost na dva načina povezana s društvom i društvenim dešavanjima. S jedne strane stari
ljudi utiču na prilike u društvu, a s druge strane u velikoj meri i sami čine deo društvene
strukture i nose teret društvenih uloga koje svako ko pređe određenu starosnu granicu mora
igrati. Uz malo preterivanja može se reći da nismo stari zato što smo stari, već smo stari zato
što nam to društvo propisuje.
Stereotipne predodžbe o starosti nose sa sobom pretežno negativna obilježja te dobi na grupe:
fizičku, intelektualnu i spolnu nemoć, ovisnost o drugima, slabo pamćenje, duševnu ovisnost,
konzervativnost, rigidnost, svadljivost, tvrdoglavost, škrtost, egocentričnost, cinizam itd.
Mnogo su ređi pozitivni stereotipi koji prema suprotnom obrascu na ovu grupu gledaju kao na
mudre iskusne starce pune ljubavi za svoje potomke.
Ageizam je ne priznavanje i ograničavanje prava starosnih grupa. Ageizam je neka vrsta
ilustracije jer se osobu isključuje iz društvenog života, npr. prilikom prisilnog penzionisanja.
1
2.1. Pogled na starost kroz istoriju
Starenje je sastavni dio života svakog čoveka, neizbježni proces koji počinje danom rođenja,
prateći sve faze života, dosežući svoj puni značaj u poslednjem razvojnom razdoblju životnog
veka – starosti. Zavirujući u vekove prošlosti i kulture izumrlih civilizacija, dolazimo do
spoznaje da su postojala različita vrednovanja starih ljudi. U primitivnim društvima ulazak u
doba starosti značio je smrt. Primitivna društva uglavnom su se odricala starih osoba puštajući
ih da umru sami ili ih ubijali i jeli na posebnim ritualnim gozbama, kao što je slučaj s
Indiosima. Ubijanje starih osoba je bilo prošireno i kod Skandinavaca, Polinezijaca, Eskima i
nekih afričkih naroda. Motivi za takve postupke uglavnom su bili strah od negativnih
magičnih uticaja starih, samilost prema njihovom žalosnom stanju i ekonomsko opterećenje
zajednice. U carstvu izvanredno organiziranih Inka svako je imao propisano mesto i svoju
ulogu u korist zajednice. Društvo Inka osiguravalo je starim osobama sigurnost na način da su
ih uključivali u društvene grupe, te ih zapošljavali u skladu sa njihovim sposobnostima i
izdržavali ukoliko nisu mogli biti radioaktivni.
U pretkolumbijskom društvu stare osobe imaju tradicionalnu ulogu živih arhiva. Oni se
koriste kao mudriji, kao savetnici koji okružuju vladara. Za stare ljude iz naroda brigu na sebe
preuzimala je zajednica. Semiti su smatrali kako je doba starosti „zlo“ po onoga koga snađe i
svi izvori magije, vradžbine, religije i medicine u to vreme biki su usmereni u traženju leka
protiv starosti. U Kini se razumevanje starosti bazira na Taoizam pa se starenje svaća kao
oblik bolesti izazvane neravnotežom u telu između dva univerzalna i suprotstavljena principa:
jing i jang. Platon, antički filozof iz Atene, koji se smatra jednim od najuticajnijih ličnosti u
istoriji zapadne civilizacije i čije je najpoznatije delo „Država“, bio je „advokat starosti“.
Temelj njegove ideje o idealnoj državi jest ideja pravednosti gde je zapravo rec o pravilnoj
raspodeli rada prema sposobnostima svakog čoveka.
1
Starost i starenje, Treća dob, preuzeto sa:
http://trecadob.com/starost-i-starenje/
