PANEVROPSKI UNIVERZITET
APEIRON
Fakultet zdravstvenih nauka
Banja Luka
REHABILITACIJA PACIJENATA POSLIJE
OPERACIJE RAKA DOJKE
DIPLOMSKI RAD
Mentor:
Student:
Prof. dr Meholjić Ajša
Bojana Zeljković
Banja Luka, maj 2017. godine
SADRŽAJ:
ANATAOMIJA I FIZOLOGIJA DOJKE.....................................................................2
REHABILITACIJA NAKON OPERACIJE RAKA DOJKE.....................................23
Vježbe za uspostavljanje normalne funkcije gornjih ekstremiteta.......................27
Rehabilitacija pacijenata poslije operacije raka dojke
2. ANATAOMIJA I FIZOLOGIJA DOJKE
Dojke su pomoćni organi razmnožavanja koje se nalaze na prednjem zidu grudnog
koša i leže na velikim grudnim mišićima. Dojke predstavljaju parne organe, u normalnim
okolnostima teže da zadrže simetričnost građe i rasporeda svojih gradivnih struktura.
Fibroglandularno i masno tkivo dojke sadržano ispod kožnog omotača je oblika zarubljene
kupe sa bazom na prednjem torakalnom zidu i bradavicom na vrhu.
Dojka,
mamma
, modifikovana je žlijezda znojnica. Paran je organ i smještena je u
istoimenoj topografskoj regiji,
regio mammaria
, koja se nalazi na postraničnom dijelu
prednje strane grudnog koša, a prostire se od drugog do sedmog rebra. Medijalnu granicu te
regije čini postranični rub prsne kosti, a lateralnu stranu pazušna linija. Mišićnu podlogu
dojke najvećim dijelom čine veliki i mali prsni mišić. Između dojki nalazi se brazda
sulcus
intermammarius
koja se nalazi u sternalnoj regiji. Kod žena koje su rađale više djece dojke
se obično povećaju i opuste, a kod starih žena male su i smrežurane zbog gubitka
žljijezdanog i masnog tkiva (Slika 1.).
Slika 1.:
Konfiguracija dojke u raznim dobima života
Dvije trećine dojke nalaze se na velikom pektoralnom mišiću, a jedna trećina pokriva
m.
seratus anterior
. Glavni dio dojke tijelo,
corpus mammae
, sastoji se od 15 do 20
žljezdanih režnjeva,
lobi glandulae mammariae
koji su tubuloalveolarne građe. Žlijezdani
režnjevi smješteni su u pektoralnoj vezivnoj ovojnici, tj. potkožnom tkivu. Između režnjeva
nalaze se režnjevi masnog tkiva. Oni daju zaobljeni izgled i određuju veličinu dojke osim u
trudnoći i tokom dojenja. Dojka je učvršćena za kožu potpornim svezama, ligg.
suspensoria
4
Rehabilitacija pacijenata poslije operacije raka dojke
mammaria
. Žljezdano tkivo dojke može se širiti i prema pazuhu pa čini pazušni izdanak,
processus axillaris
. Bradavica
papilla mammaria
, stožasto je ili valjkasto izbočenje u
sredini tijela dojke. Okruženo je krugom tamnije kože koji se zove
areola mammae
. Vrh
bradavice je izbrazdan i sadržava otvore izvodnih kanala žljezdanih režnjeva.
Areola
mammae
sadržava mnogo lojnih žlijezda koje se povećavaju tokom trudnoće i izlučuju
uljastu materiju koja štiti i podmazuje areolu i bradavicu. Areole mogu biti različite veličine,
a u nerotkinja su obično ružičaste, a tokom prve trudnoće potamne. Koža dojki razmjerno je
tanka i sadržava lojne i znojne žljezde te folikule dlaka. U potkožnom tkivu prevladavaju
masne stanice, a razmjerno veliki broj osjetnih nervnih završetaka nalazi se u bradavici
dojke (Slika 2.).
Slika 2.:
Bočni prikaz građe dojke
Tokom trudnoće povećavaju se žljezdani režnjevi, tako da se veličina dojke polako
povećava. Žljezdani režnjevi spremni su za lučenje mlijeka već sredinom trudnoće, ali
mlijeko se ne izlučuje sve do djetetova rođenja. Arterijska snabdijevenost dolazi najvećim
dijelom od unutarnje prsne arterije, a.
thoracica interna
. Venska krv dojke odlijeva se u
aksilarnu, unutarnju torakalnu i lateralnu torakalnu venu te u interkostalne vene. Najvažnija
5
Rehabilitacija pacijenata poslije operacije raka dojke
Kako reprodukcijsko razdoblje žena obilježavaju mjesečne ritmičke promjene
izlučivanja spolnih hormona, ćelije žlijezdanog i potpornog tkiva dojki prolaze, takođe kroz
cikličke faze rasta diferencijacije i propadanja. Proliferacija žlijezdanih epitelnih ćelija
najveća je u lutealnoj fazi ciklusa kada je koncentracija progesterona maksimalna. Tada se
povećava i prokrvljenost dojki te dolazi do širenja krvih žila, dilatacije kanalića mliječnih
žlijezda, nakupljanja masti u ćelijama epitela te do zadržavanja vode u stromalnom tkivu.
Dojka je minimalnog volumena 5 do 7 dana po prestanku menstruacije.
U trudnoći dojke se još više povećavaju, a žlijezdano tkivo tek tada se potpuno
razvije i osposobi za stvaranje i sekreciju mlijeka. U trudnoći raste koncentracija hormona
prolaktina i korionskog somatomamotropina ta dva hormona potiču izlučivanje mlijeka. Za
izlučivanje mlijeka bitni su među njima i hormon rasta, kortizol, paratireoidni hormon i
inzulin. Ti hormoni primaju aminokiseline, masne kiseline, glukozu i kalcijum, sastojke
potrebne za stvaranje mlijeka. Sekrecija mlijeka zavisi i o mnogim drugim činiocima npr.
prokrvljenosti žlijezde, nervnim podražajima, nadražaju bradavice, prehrambenim te
genetskim činiocima. Neposredno prije porođaja i nakon njega te pri završetku dojenja
izlučuje se poseban serozni sekret koji se razlikuje od mlijeka i naziva se kolostrum.
Sekrecija mlijeka počinje 2 do 3 dan nakon porođaja. Istiskivanje ili oticanje mlijeka
posljedica je združenoga nervnog i hormonalnog refleksa u kojemu učestvuje oksitocin.
Nastupom menopauze zbog smanjenoga i izostalog stvaranja estrogena i progesterona,
dolazi do involucije dojki.
Žlijezdani dijelovi gotovo potpuno nestanu, ostaje pokoji
atrofičan kanal. Količina masnog tkiva starenjem se povećava.
Ako posmatramo morfološke karakteristike, pronalazimo razlike u građi dojki.
Prema pomenutome razlikuju se četiri tipa dojki:
1. spoljašnji oblik sa širokom bazom i manjom visinom dojki,
2. oblik polulopte kod koga je baza gotovo jednaka visini dojke. Ovaj oblik dojki je
zastupljen kod većine žena evropskog kontinenta, radi čega je nazvan evropski
tip dojke,
3. kruškasti oblik dojki u koga je visina dojki veća od površine njihove baze, sa
bradavicom upravljenom gotovo pravo i
4. negroidni tip dojki koje su takođe kruškastog oblika ali sa bradavicom
upravljenom naniže.
7
Ovaj materijal je namenjen za učenje i pripremu, ne za predaju.
