REPUBLIKA KAO OBLIK VLADAVINE
Mentor: Prof. dr Student:
Beograd, decembar, 2017.
3
1. POJAM OBLIKA VLADAVINE
Oblik vladavine je element oblika države, koji definiše sistem organizacije najviših državnih
organa, postupak njihovog formiranja, vreme aktivnosti i nadležnosti, i redosled interakcije ovih
tela među sobom i sa stanovništvom, kao i stepen učešća javnosti u njihovom formiranju.
Oblik vladavine u užem smislu je organizacija viših državnih organa vlasti (način organizovanja
vrhovne vlasti u državi). Oblik vladavine u širem smislu je način organizacije i interakcije svih
organa vlasti države.
Oblik vladavine ne treba mešati sa oblikom državne vlasti i političkim sistemom države. Sve
zajedno, tri karakteristike su komplementarne jedna drugoj i opisuju oblik države.
Oblik vladavine pokazuje:
1
kako nastaju najviši organi vlasti u državi,
kakva je njihova struktura,
koji je princip u osnovi interakcije među državnim organima,
kako izgraditi odnos između vrhovnog autoriteta i običnih građana,
u kojoj meri organizacija države omogućava osiguranje prava i slobode građana.
Oblik vladavine je najstariji element koji karakteriše strukturu vlasti, koji je počeo da se izučava
još u Antičkoj Grčkoj. U različitim periodima istorije, oblik vladavine imao je drugačije
značenje. U agrarnom društvu oblik vladavine je bio sveden samo na način izbora šefa države,
putem nasleđivanja ili putem izbora.
Sa raspadom feudalizma i prelaskom na industrijsko društvo, u pratnji slabljenja moći monarha,
javlja se konsolidacija predstavnika naroda, a oblik vladavine počeo je da se razvija. Najveći
značaj pridobilo je ne to kako je protekao prenos vlasti, putem nasledstva ili biranjem šefa države
u zemlji, nego to kako je organizovan odnos između šefa države, skupštine, sudstva, kako da
međusobno uravnoteže svoja ovlašćenja, tj. kako da podele vlast.
1
Prvulović, V., Komparativni politički sistemi, Megatrend univerzitet primenjenih nauka, Beograd, 2002, str. 19.
4
Glavni oblici vladavine su:
2
monarhija,
republika.
Monarhija je oblik vladavine u kojoj vrhovna državna vlast tokom života pripada isključivo šefu
državu, monarhu, koji je stekao presto naslednim putem i nije odgovoran narodu.
Osobine monarhije:
3
jedini šef države je monarh,
vlast se prenosi naslednim putem,
monarh zakonski neodgovara.
Vrste monarhije:
4
apsolutna monarhija je država u kojoj je monarh vrhovni autoritet u zemlji i u njegovim
rukama je koncentrisana potpuna državna vlast (Saudijska Arabija, Oman, Katar).
Posebna vlasta je teokratska monarhija (Vatikan),
ograničena monarhija je država u kojoj pored monarha postoje i drugi državni organi, koji
nisu potčinjeni njemu, a državna vlast je podeljena između viših državnih organa, moć
monarha je ograničena posebnim aktom (ustavom) ili tradicijom.
Ograničene monarhije možemo podeliti na:
5
klasna-predstavnička monarhija je monarhija u kojoj je vlast monarha ograničena na
osnovu tradicije formiranja kriterijuma pripadnosti određenoj klasi (Zemski sabor u
Rusiji, Kortezi u Španiji) i po pravilu ima savetodavnu ulogu. Trenutno ovakav oblik
monarhije nije na vlasti nigde na svetu,
2
Prvulović, V., Komparativni politički sistemi, Megatrend univerzitet primenjenih nauka, Beograd, 2002, str. 20.
3
Prvulović, V., Komparativni politički sistemi, Megatrend univerzitet primenjenih nauka, Beograd, 2002, str. 21.
4
Prvulović, V., Komparativni politički sistemi, Megatrend univerzitet primenjenih nauka, Beograd, 2002, str. 22.
5
Prvulović, V., Komparativni politički sistemi, Megatrend univerzitet primenjenih nauka, Beograd, 2002, str. 24.
