Mrežnjača se nalazi na dnu očne jabučice. Sadrži u sebi čulne ćelije koje su vrlo
osetljive na svetlost. Po svome poreklu mrežnjača predstavlja deo mozga. Oboljenja
mrežnjače najčešće su odraz nekog opšteg oboljenja (na primer arterioskleroze, povećanog
krvnog pritiska...). Promene na krvnim sudovima igraju vrlo značajnu ulogu u nastanku
oboljenja mrežnjače. Oboljenja mogu da počnu naglo i da dovedu do trenutnog slepila ili
slabljenja vida. Pri ovakvim bolestima oko gledano spolja izgleda sasvim normalno i tek
specijalnim instrumentima može se ustanoviti priroda oboljenja. Blagovremeno lečenje može,
često, da bude veoma uspešno.
Retina gradi unutrašnji omotač oka. Svojom unutrašnjom stranom mrežnjača oblaže
šupljinu očne jabučice, a spoljašnjom naleže na dužicu, cilijarno telo i sudovnjaču. Prva dve
dela, dužični i ciljarni, nisu osposobljeni za prijem svetlosnih utisaka i označavaju se kao slepi
deo mržnjače (
pars caeca retinae
). Zadnji deo mržnjače je fotosentizivan. To je optički deo
retine (
pars optica retinae
). Granicu između slepog i optičkog dela retine markira zupčasta
linija.
Retina nastaje od šupljeg izvrata prednjeg mozga nazvanog očni mehurić.
Ulubljivanjem očnog mehurića nastaje dvolisni očni pehar. Spoljašnji i unutrašnji list očnog
pehara priljubljuju se jedan uz drugi i formiraju retinu.
U optičkom delu retine identfikovano je najmanje 15 tipova neurona. Oni se mogu
svrstati u tri funkcionalne grupe: konduktorni neuroni- bipolarne i ganglijske ćelije;
fotoreceptori- štapići i čepići; i asocijativni neuroni- horizontalne i amakrine ćelije.
Pored neurona, u optičkoj retini prisutne su i neurogljiske ćelije-M'uller-ove ćelije i
astrociti.
1)
Pigmenti sloj
retine građen je od jednog sloja kubičnih ćelija naleglih na Bruhovu
membranu. Jedro je smešteno u centru ćelije ili je nešto primaknuto bazi. Bazalni deo ćelije
prožet je brojnim invaginacijama uz koje se nalazi obilje duguljastih mitohondrija. Bočne
strane ćelije povezane su dezmozomima, adherentnim i okludentnim zonulama. Pomenuti
spojni kompleksi čine komponentu krv-retina barijere. Sa apikalne ćelijske površine polaze
dugački mikrovili i produžeci oblika šupljeg receptora. Između pigmentnih ćelija i
fotoreceptora nema direktnih kontakata i ćelijskih veza, usled čega je moguće raslojavanje
retine, tj. odvajanje senzorne retine od pigmentnog epitela.
Citoplazma pigmentnih ćelija poseduje voluminozan Goldžijev kompleks i dobro
razvijen sistem tubula glER-a u kojima se, verovatno, vrši esterifikacija vitamina A i njegov
transport do fotoreceptora. U supranukleusnom delu citoplazme uočavaju se brojni lizozomi,
tzv. lamelarni fagozima u kojima se razgrađuju fagocitovani membranski diskovi poreklom iz
čepića i štapića. Najupadljivija odlika epitelnih ćelija je, svakako, prisustvo brojnih malenskih
granula u delu ćelije okrenutom ka fotoreceptorima, kao i u ćelijskim produžecima.
Preko pigmentnog epitela retine ostvaruje se niz značajnih funkcija: izolacija
fotoreceotora od supstanci iz krovotoka (krv-retina barijera); sprečavanje raspipanja svetlosti i
pojačavanje vizuelne aktivnosti fotoreceptora; fagocitoza membranskih diskova fotoreceptora;
obnavljanje fotosenzitivnosti resintezom retinala.
2)
Sloj fotoreceptornih ćelija
sadrži spoljašnji i unutrašnji segment neuroepitelnih
ćelija-štapića i čepića. Tela ovih neurona smeštena su u 4-om sloju retine, a unutrašnji
produžeci u 5-om sloju. Od ćelijskog tela fotoreceptora ka pigmentnom sloju pruža se
produžetak koji sadrži spoljašnji i unutrašnji segment. Ova dva segmenta odvaja suženje-
spojna drška. Spoljni segment kod štapića ima oblik štapa, a kod čepića oblik čepa.
Štapić se sastoji od dva segmenta od kojih je spoljašnji fotosenzitivan. Obavijen je u
celini ćelijskom membranom, a unutrašnjost mu se ssastoji od transverzalnih membranoznih
diskova naslaganih jedni na druge celom dužinom. Diskovi su spljoštene membranozne
vezikule. Spoljašnji segment je odvojen od unutrašnjeg suženjem u kome se nalazi cilija. U
unutrašnjem segmentu u blizini suženja nalaze se brojne mitohondrije, poliribozomi, Goldži
kompleks i nešto malo granuliranog i glatkog endoplazminog retikuluma. Tu se nalaze i
mikrotubuli. U ovom delu se obavlja sinteza proteina. U drugom delu unutrašnjeg segmenta
se nazi jedro ćlelije. Ispod jedra, ćelija je sužena, a kratak aksonski produžetak se širi u veliku
presinaptičku strukturu u koju se uklapaju mnogi postsinaptički završeci (dendriti bipolarnih
ćelija).
Struktura čepića je slična strukturi štapića. Ove ćelija takođe imaju spoljašnji i
unutrašnji segment.U spoljašnjem se takođe nalaze diskoidne tvorevine, ali se u toku života
ne stvaraju novi diskovi kao kod štapića. Ćelijska membrana čepića se na pojedinim mestima
invaginira čineći neki od diskova.
Percepcija boje se objašnjava postojanjem tri tipa čepića sa tri tipa vidnog pigmenta.
Čepići zavisno od tipa mogu biti osetljivi na crvenu, plavu ili zelenu boju. Viđenje raznih
drugih boja zavisi od relativnog broja tri vrste čepića koji su stimulisani.
Na histološkom preparatu jedra čepića se vide kao jedan pravilan red neposredno
spoljašnje membrane. Ova jedra su krupnija od jedara štapića kojih ima mnogo više i koji čine
ostali deo spoljašnjeg zrnastog sloja. Unutrašnji kraj čepića ispod jedra (akson) širi se i čini
kompleksnu presinaptičku formaciju sa brojnim sinapsama sa dendritima bipolarnih ćelija iz
unutrašnjeg granuloznog sloja.
U prošlom veku nemački naučnik Schutze je zapazio da retina životinja koje su
aktivne pretežno noću ili u sumrak sadrži uglavnom štapiče, a onih koje su aktivne danju
čepiće. Predpostavio je da su štapići na funkcijama pri manjim intenzitetima svetlosti, a čepići
pri većim. Predpostostavio je takođe da su čepići odgovorni za viđenje boja.
sl. Položaj io građa retine
3)
Spolaljašnja granična membrana
je jedan demarkacioni sloj formiran
povezivanjem apikalnih delova Milerovih ćelija međusobom, kao i za baze unutrašnjih
segmenata štapića i čepića. Veze između ćelija su tipa adherentnih zonula.
4)
Spoljašnji zrnasti sloj
sadrži jedra i perikarione fotoreceptora. Perikarioni su
povezani sa unutrašnjim segmentima jednim suženjem, jače izraženim kod štapića. Jedra
čepića postavljena su uz spoljašnju graničnu membranu, nešto su krupnija i svetlija od jedara
štapića.
5)
Spoljašnji mrežasti sloj
sadrži aksone štapića i čepića, dendrite bipolarnih ćelija i
produžetke horizontalnih ćelija.
6)
Unutrašnji zrasti sloj
sadrži jedra i tela bipolarnih, horizontalnih, amakrinih i
Milerovih ćelija. Kapilari mržnjače dopiru do ovog sloja.
2
