Slobodanka Trbojevi
ć
REVIZIJA I KONTROLA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA U
DRŽAVNOJ UPRAVI
Diplomski / Specijalisti
č
ki rad
Banja Luka, Septembar 2010
REVIZIJA I KONTROLA FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA U
DRŽAVNOJ UPRAVI
Specijalisti
č
ki rad
Mentor:
Student:
Doc.dr Bogdana Vujnovi
ć
-Gligori
ć
Slobodanka
Trbojevi
ć
index br.618-07/VUM
Banja Luka, Septembar 2010
1
UVOD
Centar za humanu politiku, uz podršku Centara civilnih inicijativa, proveo je istraživanje o
stanju u reviziji javnog sektora u BiH radi poboljšanja te postrevizijskog procesa.
Istraživanje je obuhvatilo analizu problema rada institucija za reviziju javnog sektora ili
revizijskog procesa te postupanja nadležnih institucija po revizorskim izvještajima ili
postrevizijski proces. Fokus u istraživanju bio je na problemu postupanja nadležnih institucija
po revizorskim izvještajima. Revizijski proces je analiziran od 2001. do kraja 2008. godine.
U ovom periodu državna i entitetske revizorske institucije izvršile su 1.233 revizije, od
č
ega
je 1.209 finansijskih, pet u
č
inka i 19 ostalih revizija. Od ukupnog broja revizija u ovom
periodu, 21 posto je s pozitivnim mišljenjem, 50 posto s rezervom, 24 posto s negativnim
mišljenjem i 5 posto s uzdržanim mišljenjem. Efikasnost državne i entitetskih revizorskih
institucija u 2008. godini bila je 1,6 revizija po revizoru godišnje. Identifikovani su brojni
problemi od koji su najzna
č
ajniji potcijenjeni kadrovski kapaciteti i nedovoljna efikasnost
entitetskih revizorskih institucija, nepostojanje potrebnih kriterija za godišnje planiranje
revizija, nepotpuno izvršavanje obaveze godišnje revizije zakonom predvi
đ
enih subjekta,
nevršenje revizije u 83 posto zakonom predvi
đ
enih subjekata, nerazvijena funkcija revizije
u
č
inka, omekšavanje kriterija kod iskazivanja nalaza i davanja kona
č
nog revizorskog
mišljenja, izuzetno malo povjerenje gra
đ
ana u rad državne i entitetskih revizorskih institucija
i nepotpuno izvršavanje zakonske obaveze dostavljanja revizorskih izvještaja tužilaštvima i
drugim institucijama od strane entitetskih revizorskih institucija. Rad državne i entitetskih
revizorskih institucija je ocijenjen nezadovoljavaju
ć
im. Rezultati postrevizijskog procesa
pokazuju da je u 2008. samo 5 posto revidiranih subjekata provelo u potpunosti revizorske
preporuke. Neprovo
đ
enje preporuka revizora postalo je sasvim normalno ponašanje
revidiranih subjekta, koje niko ne sankcioniše. Odnos entitetskih parlamenata, parlamentarne
komisije i odbora za reviziju, Vije
ć
a ministara, entitetskih vlada i ministarstava finansija
prema obavezi razmatranja i postupanja po revizorskim izvještajima bio je neodgovoran.
Nijedno tužilaštvo iz BiH nije koristilo revizorske izvještaje kao javno objavljene dokumente
za otkrivanje, prou
č
avanje i sprje
č
avanje kriminala. U proteklom periodu niko nije smijenjen
s funkcije zbog negativnih revizorskih nalaza i nije korištena zakonska mogu
ć
nost umanjenja
budžeta. Za revizorske nalaze koji ukazuju na višemilionsku štetu u javnom sektoru, izre
č
ene
su kazne koje nisu dovoljne da pokriju troškove tužilaštva i sudova po jednom revizorskom
izvještaju. Postupanje državnog parlamenta i njegovih komisija za finansije i budžet
ocijenjeno je kao uglavnom nezadovoljavaju
ć
e, kao i postupanje revidiranih subjekata,
2
entitetskih parlamenata i njihovih komisija i odbora za reviziju, vlada, ministarstava finansija
i tužilaštava.
Revizija je kod nas nova oblast, te gra
đ
ani u nedovoljno velikom broju vjeruju revidiranim
podacima, a bilansni podaci su
č
esto nedovoljno ta
č
ni. Entitetske institucije nemaju kadrove
za posao koji rade, a postoji i nedovoljan broj revizora. Zbog toga imamo samo 17 posto
revidiranih subjekata. Preporu
č
uje se organizovanje odjela za borbu protiv organizovanog i
privrednog kriminala, što je prvi i najozbiljniji problem koji nam se ukazao u ovom
istraživanju.
1. Poslovanje javnog sektora
Analiza poslovanja javnog sektora predstavlja nastavak procesa planiranja kojom se utvr
đ
uje
stepen uspješnosti u ostvarivanju planskih zadataka, kao i faktori koji su uslovili veli
č
inu
rezultata i ulaganja, tj. ispitivanje cjelokupnog poslovanja javnog sektora kroz planiranje,
organizovanje i kontrolu. Predmet analize poslovanja je privredna djelatnost sa stanovišta
osnovnih poslovnih procesa, odnosno svaki privredno-pravni subjekt i to sa stanovišta
poslovnih i radnih procesa i finansija. Predmet ekonomske analize u užem smislu predstavlja
bilans javnog sektora i to bilans stanja, bilans uspjeha i bilans tokova novca.
Osnovne uloge revizije državne uprave su:
•
Informativna uloga
- koja se ispoljava u aktivnostima na pripremi i kriti
č
koj obradi
pokazatelja o stepenu ostvarivanja planskih zadataka, sa svrhom ocjene
opravdanosti preduzetih mjera i utvr
đ
ivanja planskih ciljeva za naredni period;
•
Kontrolna uloga
- koja proisti
č
e iz
č
injenice da se postupkom analize sti
č
e uvid u
odgovornost i stepen doprinosa pojedinih segmenata organizacione strukture
ostvarenom uspjehu javnog sektora.
Osnovne uloge mjera i preporuka revizora su:
•
Pra
ć
enje ostvarenja planiranih zadataka
– ostvaruje se kroz periodi
č
ne izvještaje u
kojima se sagledava odnos ostvarenih i planiranih veli
č
ina, ulaganja i rezultata. Na
osnovu toga se procjenjuje realnost potrebe za rebalansom plana
č
ije je ostvarenje u
toku i pripremaju odluke za naredni planski period;
4
intenzivne primjene tehnoloških dostignu
ć
a, unapre
đ
enja metoda poslovne komunikacije i
na
č
ina transporta, kao i do ekspanzije svjetskih tržišta. Kao rezultaat svega toga, tražnja za
kapitalom od strane javnog sektora kojima su rukovodili njihovi vlasnici je znatno premašila
obim kapitala koji poti
č
e od ostvarene neto dobiti javnog sektora i obima ušteda ostvarenih
od strane njihovih vlasnika. Otuda je postalo neizbježno da se posegne i za uštedama koje je
ostvarilo društvo kao cjelina. To je dovelo do pojave vrlo složenih tržišta hartija od
vrijednosti i institucija za davanje kredita, koje su trebale da zadovolje finansijske potrebe
velikih nacionalnih i internacionalnih korporacija.
Priliv investicionih sredstava u korporacije i cjeli proces alokacije finansijskih resursa putem
tržišta hartija od vrijednosti je postao tjesno zavisan od finansijskih izveštaja koje priprema
menadžment korporacija. Jedna od najvažnijih karakteristika tih korporacija je
č
injenica da je
njihovo vlasništvo potpuno odvojeno od njihovog menadžmenta. M enadžerska struktura ima
kontrolu nad ra
č
unovodstvenim s istemom tih korporacija i nije odgovorna samo za
finansijsko informisanje prema investitorima, ve
ć
ima i ovlaš
ć
enja da odre
đ
uje precizan
sadržaj i prezentaciju bilansnih pozicija koje ulaze u te izvještaje.
Na institucionalizaciju revizorske prakse presudan uticaj je imalo donošenje
Joint Stock
Companies Act
u Ujedinjenom Kraljevstvu, 1844 godine. Tim aktom je inicirana revizija
bilansa stanja, ali ta revizija nije bila ni nezavisna (što je danas njeno imanentno obilježje)
niti je bilo propisano da istu moraju da obavljaju profesionalci za te poslove. Glavni cilj
revizije u to vreme je bio da otkriva nezakonite radnje i greške, kao i da procjenjuje
solventnost korporacija
č
iji bilans stanja je bio predmet revizije. Klju
č
ne karakteristike
revizorskih tehnika koje su tada primjenjivane, su se odnosile na detaljnu provjeru
transakcija i knjiženja na ra
č
unima, neprisustvovanje revizora popisu imovine i odsustvo
koriš
ć
enja eksternih dokaza revizije, kao i stavljanje akcenta na aritmeti
č
ku ta
č
nost i slaganje
izme
đ
u salda na ra
č
unima i pozicija bilansa stanja. Paralelno sa tim, prva profesionalna
asocijacija je osnovana u Škotskoj 1853. godine. Sli
č
na asocijacija za podru
č
je Engleske i
Velsa je osnovana znatno kasnije (1881. godine).
