Rimska porodica

RIMSKA PORODICA

(seminarski rad)

http://www.besplatniseminarskiradovi.com

UVOD

Šta je to rimska porodica? Kakva je njezina svraha? Kako se ona razvijala? Prema
rimskom
pravu porodica je skupina osoba koje su po prirodi (ro

enjem) ili po pravu (usvojenjem,

manus brakom) podre

ene vlasti porodi

nog starješine (pater familias).

Rimska porodica je patrijahalna. Odlikovao ju je veliki broj djece.Prvobitnu bra

zajednicu
consortijum u Rimu su sa

injavali bra

a sa svojim ženama i njihovim potomcima.

No od vremena zakonika XII plo

a pa nadalje porodica se sastojala isklju

ivo od jednog

bra

nog para i njihovih potomaka.

lanovi porodice su me

usobno povezani: vjerskim

vezama (kult predaka), emotivno, interesnim vezama, ekonomskim vezama, jer u
zatvorenoj
ku

noj privredi se ne može opstati bez porodice.

Primitivna prava ne oblikuju porodicu ve

se služe porodicom pri regulisanju društvenih

odnosa. Porodica je skup lica i stvari podre

enih jednoj volji: ocu porodice

paterfamiliasu. On je muškarac kome pripada porodica i koji vodi njenu svu vlast i
apsolutnu mo

ć.

Porodica može sa drugim porodicama da uspostavi odnos samo preko

paterfamiliasa. Snaha postaje

lan porodice preko muža pod

ijom je vlaš

u i

komandom. Kult predaka je zna

io da svaki paterfamilias poslije svoje smrti postaje

božanstvo koje poštuju njegovi nasljednici. Ako otac ima nekoliko sinova oni

e poslije

njegove smrti postati starješine (paterfamilias) tri nove porodice, ali

e sve te nove

Mirela, Šarac; Zdravko, Lučić,

Rimsko privatno pravo,

Pravni fakultet Univerziteta, Sarajevo,

2006., str. 67.

cenzora. Do opadanja vlasti paterfamiliasa je došlo usljed jaćanja države i institucija
prava koji su (sada) za sebe željeli veću moć upravljanja nad ljudima.
Nešto više o rimskoj porodici i njenom razvoju kroz povijest u narednim stranicama ovog
seminarskog rada.

I Pojam porodičnog prava

Porodi

no pravo je skup pravnih normi koje regulišu pravni položaj pojedinih osoba

unutar rimske porodice.

Rimljani porodi

no pravo nisu smatrali posebnom granom

prava, ve

su ga svrstavali u dio prava koji se odnosi na lica ( ius quod ad personas

pertinet). U vrijeme republike rimsko pravo nema mnogo propisa kojima odre

uje prava

i obaveze supružnika. Dakle nisu se mnogo miješali u, za njih deliktne, porodi

ne odnose,

prepuštaju

i da te probleme rješavaju porodi

ni starješina, muž i žena, sami ili uz pomo

srodnika, drže

i se obi

aja, religije i morala.

Porastom broja propisa koji regulišu odnose u braku i porodici, usljed razgranavanja
pravnog sistema, vremenom je porodi

no pravo postalo posebna grana prava.

Porodi

no pravo se bavi pravnim odnosima u porodici, koji obuhvataju dva velika

podru

ja: izme

u bra

nih drugova, i izme

u ostalih

lanova porodice, od kojih su

najvažniji odnosi izme

u roditelja i djece.

Dakle, porodica, brak i srodstvo su osnovni

instituti porodi

nog prava.

Ova oblast ljuskih odnosa, u stara vremena, bila je prepuštena religiji i obi

ajima. Ali se

rano osjetila potreba da i država regulira brak, kao i vlast porodi

nog starješine. Tako

leges regiae

vrš

uju autoritet porodi

nog starješine i muža, ali predvi

aju i obavezu

roditelja da podižu djecu, naro

ito mušku.

Tako

e zakon XII tablica govori o emancipaciji, pravu roditelja da prodaju djecu („poslije

tre

e prodaje neka sin bude slobodan"), zatim o pravu muža da otjera ženu,

ak je

Ibidem, str. 67.

Obrad, Stanojević,

Rimsko pravo,

Magistrat, Sarajevo, 2000., str. 150.

odre

ivao rok u kome može da se rodi djete poslije smrti muža da bi se smatralo bračnim

(najviše deset mjeseci).

U vrijeme republike odnosi izme

u muža i žene se reguliraju nekim zakonima. Cincijev

zakon (lex Cincia) koji se odnosio na poklone muža ženi. Kontraverzni Rimljani, kada su
se ratni plijen i bogatstvo sa veleposjeda po

eli slivati u Rim i mnoge vrline patrijahalnog

društva dovedene u pitanje, pokušali su ovakvim zakonskim zabranama zadržati stare
obi

aje, što je bio zaludan posao.

Vladavina Augusta je obilježena donošenjem „paketa zakonskih mjera", tzv. kadukarnim
zakonima, koji su imali za cilj oja

ati porodicu, pove

ati natalitet. Uvo

enje poreza i

uskra

ivanje nasljednog prava za neženje i bra

ne parove bez djece bili su dobro

zamišljeni, ali nije dalo neke vidljive rezultate.

Postepeno osamostaljivanje

lanova porodice u odnosu na porodi

nog starješinu,

stvaranje mogu

nosti sticanja imovine, zaklju

enja poslova, proces koji je završen u

klasi

no doba, a zapo

et je u toku republike, u kome je važnu ulogu odigrao

pretor.

Donesene su i dvije senatske odluke koje su poboljšale nasljednopravni položaj žene i
majke u odnosu na svoju djecu i obrnuto.

Konzorcijum

(consortium)

je prevladavalo u vrijeme kad je zemljoradnja bila nerazvijena

i kada su još bili živi tragovi prvobitne zajednice i odgovarao je patrijahalnoj zadruzi.
Kasnije, kada se država u

vrstila, ali je privreda još uvijek zasnovana na autorakijskim

elima, javlja se agnatska porodica

ije je osnovno obilježje velika vlast porodi

nog

starješine nad uku

anima i muža nad ženom.

Ovaj oblik porodice je preovladavao tokom ve

eg dijela republike. Porast društvenog

bogatstva, prodor robnonov

anih odnosa i klasi

nog ropstva, opadanje uticaja prvobitne

religije, vremenom su razorili stare patrijahalne odnose i krnjili vlast paterfmilijasa. Sada
se uku

ani osloba

aju vlasti paterfamilijasa, a i vlast muža slabi, jer stanje u kome je

jedino on imao pravo svojine i zaklju

ivnja poslova je bilo neodrživo.

Srodstvo zasnovano na zajednici vlasti i života starješine ustupa mjesto krvnom
srodstvu,za koje se i ranije znalo, ali nije igralo presudnu ulogu u imovinskim odnosima,
naro

ito u naslje

ivanju. Sve ovo je uslovilo prelaz na novi oblik porodice, kognatsku

porodicu.

A CONSORTIUM

Najstariji oblik porodice o kome ima podataka u izvorima je konzorcijum (consortium -
zajednica, zadruga).

Prvobitnu bra

nu zajednicu

cosortium

u Rimu su sa

injavali bra

sa svojim ženama i njihovim potomcima.

lanovi porodice su me