3
1. UVOD
Rimski svijet je zauzimao jedno značajno područje na zapadnom kraju Euroazije i sjeverne
Afrike, čija je okosnica Sredozemno more koje antički pisci često nazivaju unutrašnjim i
nerijetko našim morem (lat.
mare nostrum
).
1
Pod terminom
rimski svijet
ne podrazumijevaju se
samo zemlje koje su se nalazile u okviru Rimskog
carstva, nego i okolinska područja koja su se nalazila u
intenzivnom procesu interakcije. Klasični rimski svijet
označava taj prostor u razdoblju dok kršćanstvo nije
postalo dominirajuća religija i ideologija u
euromediteranskom području. Centralna oblast i
metropola rimskog svijeta, odakle je on i potekao, je
bila Italija. Poziciju središta Rimske Države, Italija je
zauzimala sve do kraja III. i početka IV. stoljeća nove
ere. Najveći dio Italije nalazi se geografski vezan za
Apeninsko poluostrvo koje zauzima središnji položaj u
rasporedu južnoeuropskih poluostrva. Takav položaj
Italije je i dao i određenu stratešku prevlast Rimu
prilikom izgradnje i održanja velikog carstva. Iako je
Rim potekao na europskom tlu i iako se najveći dio
provincija nalazio u Europi, cjelokupna rimska civilizacija nije samo ili primarno europska
civilizacija (kako se to često pokušava u modernom vremenu predstaviti).
Rimska civilizacija je bila u istovremeno i maloazijska i bliskoistočna, ali i sjevernoafrička
civilizacija. Te oblasti su rimskoj civilizaciji dale nemjerljiv kulturoški, ekonomski i populacioni
doprinos. Vjerovatno bi najbolje bilo reći da je rimska civilizacija klasična mediteranska
civilizacija, proizašla iz originalnih korijena, ali i uz veoma značajan primarno etrurski i grčko -
helenistički doprinos, kao i značajne udjele keltske, semitske i egipatske, ali i ilirske kulture.
Rimsko carstvo je uobičajeni naziv za rimsku državu nakon što ju je preustrojio Oktavijan
August u zadnja tri decenije prije nove ere. Iako je Rim imao određena obilježja carstva
vijekovima prije Augustove uspostave vlasti, predaugustovska država se obično naziva Rimskom
1
M. Bunson,. Encyclopedia of the Roman Empire. New York: Facts on File Inc., 1994., str. 56.
Slika 1.
Zastava Rimskog carstva
4
Republikom. Rimsko carstvo je upravljalo svim heleniziranim državama na Sredozemlju, kao i
keltskim područjima sjeverne Europe. U okviru maturskog rada biće analizirana glavna obilježja
Rimskog carstva, od njegovog nastanka, pa sve do konačnog pada Carstva i pojave kršćanstva.
Prilikom izrade rada konsultovana je relevantna literatura iz oblasti historije. Cjelokupan rad je
podjeljen na nekoliko zasebnih poglavlja, od koji svako analizira određeni segment historije
Rimskog carstva ili neki od aspekata vlasti i svakodnevnog života.
6
civilne vlade
“.
2
Njegov glavni problem se sastojao u tome kako da reguliše sopstveni položaj,
kako da ga učini opšteprihvatljivim, a da istovremeno ne otvori prostor za nasilno bezakonje.
Njegova pragmatična rješenja ne samo da su obezbjedila stabilnost i kontinuitet, nego su takođe
poštovala republikanske forme i tradicije koliko god je to bilo moguće.
Dana 17. januara 27. godine stare ere, Oktavijan je ponudio da se odrekne svojih ovlaštenja.
Rimski je senat formalno odbio njegov prijedlog, te mu umjesto toga povjerio upravu nad
Hispanijom, Galijom i Sirijom, ne računajući Egipat, koji se ionako smatrao Oktavijanovom
ličnom imovinom, na upravu tokom narednih deset godina, pri čemu je sam senat trebalo da
upravlja ostatkom države. Tri dana kasnije, pored ostalih počasti, senat mu je dodjelio počasni
naziv
August
, (lat.
Augustus
- Uzvišeni), po kojem će otada biti poznat. Godina 23. stare ere
istovremeno je ustanovila pravni osnov za Augustovu upravu nad područjem koje mu je
povjereno (lat.
provincia
).
Senat mu je dodjelio konzulsku vlast (lat.
imperium proconsulare
) koja je bila vremenski
ograničena, ali se automatski obnavljala svaki put kada bi istekla (obično svakih deset godina).
Štaviše, ova prokonzulska vlast važila je i u Italiji, pa i u samom Rimu i unutar granica pomerija,
i bila je veća (lat.
maius
) od vlasti bilo kog drugog magistrata.
3
Stoga je August mogao zakonski
intervenisati u svakoj provinciji, uključujući i one koje su na upravu povjerene senatu i na čijim
je čelu stajao drugi upravnik. Augustov položaj u državi bio je jedinstven i neuporediv sa
položajem bilo koga drugoga, ali je on izbjegavao da ističe najneobičniju i autokratsku moć koju
je imao, tj.
imperium proconsulare maius
, već je uvjek isticao tribunsku vlast kao osnovu svog
vodećeg položaja u državi.
Poslije 23. godine stare ere, nije bilo značajnijih promjena u Augustovom položaju. On nije
smatrao za potrebnim da zauzima položaje koji bi mu u doba republike pružili vanredna
ovlaštenja (na primjer položaje diktatora, doživotnog cenzora ili stalnog konzula), iako su mu
takvi položaji nuđeni. Pod vlašću Augusta se mijenja i značenje titule imperatora, koja se u
republici dodjeljivala vojskovođi koji bi odnio pobjedu u nekoj važnoj bici i koja je trajala od
pobjede do proslave trijumfa. Još je Sula tu titulu zadržao doživotno, a Aigust ju je uključio u
2
Kasije Dio, The Roman History: The Reign of Augustus, London, Penguin Books, 1987., str. 21.
3
C. Kitty, J. Ferguson. Rome: The Augustan Age; A Source Book. Oxford, 1981., str. 43.
