MENADŽMENT U SAOBRAĆAJU
I kolokvijum
1. Definisanje saobraćaja kao četvrte oblasti društvene reprodukcije i njegova
funkcionalna uloga kao izvora ciljeva i sadržaja funkcija upravljanja
saobraćajnim sistemom? ( 5 osnovnih funkcija saobraćaja)
-
Četvrta oblast materijalne proizvodnje
, pored ekstraktivne industrije,
poljoprivrede i prerađivačke industrije, jeste
TRANSPORTNA INDUSTRIJA
ili ti
SAOBRAĆAJ
. Osnovni predmet rada transportne industrije je proizvodnja
transportnih usluga, tj. transportovanje ljudi i robe s jednog mesta na drugo. Krajnji
rezultat tog procesa proizvodnje jeste usluga kao nematerijalni proizvod, odnosno
promena mesta transportovane robe ili putnika.
-
Suština robne proizvodnje jeste proizvodnja robe za tržište, kako bi podmirila
potrebe potrošača. Kako bi se upotrebna vrednost robe ostvarila, neophodno je da
bude transportovana od mesta njene proizvodnje do mesta potrošnje, a u ulogu ima
transportna industrija.
-
Transportom se dovršava proces proizvodnje materijalnih dobara i njihove
potrošnje. Proces transporta spaja fazu proizvodnje i fazu potrošnje u procesu
društvene reprodukcije i to u fazi razmene. On predstavlja vezu između svih faza
društvene reprodukcije. Bez normalnog funkcionisanja transporta, kao delatnosti, ni
ostale oblasti proizvodnje ne mogu biti efikasne i svrsishodne.
-
Saobraćaj i transport su se postepeno prilagođavali načinu proizvodnje krupne
industrije sistemom rečnih parobroda, železnice, okeanskih parobroda i telegrafa.
„Prva revolucija u saobraćaju“ – pronalazak parne mašine i njena primena u
železnici i brodarstvu.
„Druga revolucija u saobraćaju“ – pronalazak motora sa unutrašnjim sagorevanjem,
čime je omoguće razvoj drumskog i avio saobraćaja.
-
Funkcije saobraćaja u procesu društvene reprodukcije određuju:
Njegovo mesto i ulogu u procesu društvene reprodukcije;
Strukturne promene u razvoju privrede i demografskom razvoju kao izvore
tražnje za saobraćajnim uslugama i zahtevaju prilagođavanje strukture
saobraćajnog sistema i realizaciju njegovih funkcija.
-
Uloga saobraćaja u privredi i društvu određuje mu mesto u ekonomskoj i razvojnoj
politici društva u svim njegovim razvojnim fazama i društvenim sistemima.
-
Sa aspekta ciljeva i sadržaja funkcija upravljanja saobraćajnim sistemom, izdrajamo
5 funkcija saobraćaja:
1.
POVEZIVANJE PROCESA DRUŠTVENE REPRODUKCIJE I
OBEZBEĐIVANJE NJENOG NESMETANOG TOKA
– predstavlja
zadovoljenje globalnih potreba za saobraćajnim uslugama, kao i opšti uslovi
funkcionisanja privrede. Proizvod upotrebnu vrednost stiče isključivo u procesu
njegove potrošnje. Da bi stupio u potrošnju, mora biti transportovan. Proces
transportovanja predstavlja produžetak procesa proizvodnje upotrebne vrednosti
svakog proizvoda. Saobraćajna usluga predstavlja ostvarenu promenu mesta
nahođenja transportovanog proizvoda ili putnika.
Funkcija saobraćaja, kao funkcionalnog dela privrede, se ispoljava:
a) U povezivanju sirovinskih izvora i proizvodnih centara prevozom ruda,
sirovina i reprodukcionog materijala do mesta procesa proizvodnje novih
upotrebnih vrednosti;
b) U povezivanju proizvodnje i potrošnje, prevozom gotovih proizvoda od
mesta proizvodnje do mesta potrošnje, bilo proizvodne, ošte ili lične.
2.
OMOGUĆAVANJE TERITORIJALNE PODELE RADA
– naročito u
savremenom razvoju privrede, zasnovane na visokom stepenu specijalizacije
proizvodnje i kooperacije u širokim teritorijalnim okvirima. Ova funkcija
zahteva odgovarajuću teritorijalnu politiku razvoja saobraćajnog sistema u
skladu sa politikom teritorijalnog razvoja privrede i nerazvijenih područja.
3.
OMOGUĆAVANJE RAZVOJA DRUŠTVENE PODELE RADA.
4.
INTEGRISANJE PRIVREDE, PROIZVODNJE I PROMETA, U
PREVOZU VELIKIH KOLIČINA ROBE NA RAZLIČITA UDALJENA
DOMAĆA I INOSTRANA TRŽIŠTA I PROŠIRIVANJU TRŽIŠTA
POJEDINIH PROIZVODA –
saobraćaj se javlja kao odlučujući faktor
formiranja jedinstvenog nacionalnog i svetskog tržišta. Razvijeni saobraćajni
sistem, pored privredne integralnosti, obezbeđuje i integralnost zemlje u
političkom pogledu.
5.
OBEZBEĐIVANJE ZADOVOLJENJA DRUŠTVENIH POTREBA U
PREVOZU –
odnosi s na socijalne potrebe, mobilnost stanovništva, razvoj
kulturnog, sportskog i političkog zivota.
2. Uloga saobraćaja kao društvene infrastrukture?
-
Uloga saobraćaja kao komplementarnog sektora privrede posebno dolayi do izražaja
kroz ulogu saobraćajne infrastrukture, koja je opšti uslov razvoja i funkcionisanja
privrede.
Saobraćajna infrastruktura predstavlja sredstvo za funkcionisanje saobraćaja i opšti
uslov razvoja privrede i njene infrastrukture. Ona ima svoje saobraćajne i
nesaobraćajne funkcije. To znači da ima direktne i indirektne korisnike, pa samim
tim direktne i indirektne efekte.
-
Direktni efekti saobraćajne infrastrukture
– manifestuju se saobraćajnim
funkcijama. Saobraćajna infrastruktura vrši funkciju transportnog karaktera.
-
Indirektni efekti saobraćajne infrastrukture
– ispoljavaju se u nesaobraćajnim
funkcijama i samo delimično u saobraćajnim.
Jedino u železničkom saobraćaju infrastruktura služi isključivo u saobraćajne
funkcije, pa se funkcionisanjem železničkog saobraćaja izražavaju uglavnom njeni
direktni efekti. Železnička infrastruktura se ispoljava i kao opštenarodno bogadstvo
sa svojim posrednim nesaobraćajnim, indirektnim efektima i funkcijama.
