UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
SAOBRAĆAJNI FAKULTET
DOBOJ
Seminarski rad iz Saobraćajnog prava
“Pravne norme kao vrsta društvenih
normi (vremensko i prostorno važenje)”
Profesor: dr Dragan Jovanović, van.prof. Studenti: Semida Buljić 343/12
Asistent: mr Brankica Popović, viši asistent Fatima Hadžić 342/12
Doboj, 2013 god.
Pravne norme kao vrsta društvenih normi
SADRŽAJ
1. UVOD............................................................................................................................3
2. PRAVNE NORME KAO VRSTA DRUŠTVENIH NORMI.............................................4
2.1. Vrste društvenih normi............................................................................................5
2.1.1. Običaji..............................................................................................................6
2.1.2. Moral................................................................................................................6
2.1.3. Pravne norme...................................................................................................7
3. ELEMENTI PRAVNE NORME......................................................................................8
4. VREMENSKO VAŽENJE PRAVNE NORME.............................................................10
5. PROSTORNO VAŽENJE PRAVNE NORME.............................................................12
6. ZAKLJUČAK...............................................................................................................13
7. LITERATURA..............................................................................................................14
2
Pravne norme kao vrsta društvenih normi
2. PRAVNE NORME KAO VRSTA DRUŠTVENIH NORMI
Organizovan zajednički život ljudi u društvu nije moguće zamisliti bez normi, odnosno
određenih pravila ponašanja. Stihijsko djelovanje objektivnih zakonitosti i samovoljno
neograničeno – stihijsko ponašanje pojedinaca učinuli bi život u društvu nemogućim.
Zbog toga su neophodne norme odnosno pravila ponašanja kojima čovijek može
ukolonuti mnoge prepreke, konflikte, probleme i brojne posljedice dezorganizacije koje
bi nastale kao rezultat stihijskog djelovanja.
Kao što smo spomenuli u uvodu, norme su pravila ponašanja koje regulišu međuljudske
odnose, stanja i ponašanja. One su stare koliko i organizovan život u društvu. I najstariji
i najjednostavniji oblici organizovanja zahtjevali su određena pravila ponašanja. Čovjek
prvobitnog društva prihvatao je kao normu ono ponašanje koje je smatrao da će mu
koristiti. I prije nastanka države i prava u rodovskoj organizaciji društva odnosi su u
određenoj mejri bili regulisani pomoću: običaja, morala, religije i drugih društvenih
pravila ponašanja. Ova pravila ponašanja su uvijek bila odraz društvenih uslova i
odnosa. Ona su bila rezultat volje i interesa roda ili plemena pa su dobrovoljno
prihvatana od njihovih pripadnika. I za njih nije stajala organizacija prinude koja bi se
razlikovala od te zajednice.
Ljudsko drustvo je organizovani skup ljudi i predstavlja sociološku kategoriju u organizovanoj
zajednici drustva. Stvaraju se pravila kojima se uređuju međusobni odnosi ljudi.
Društvene norme su usmjerene na covjekovu svijest i volju. Ljudi ih prihvataju da bi
mogli da žive u zajednici. Osim društvenih normi na ponašanje utiču i prirodni zakoni. Norme
stvraju čitav sistem pravila ponašanja koji određuje ljudsko ponašanje međusobno
poštovanje i opstanak čovjeka. Društvene norme su upućene na svijest čovijeka. Čovjek
je svjesno biće pa je na njega i njegvo ponašanje moguće uticati ovakvim normama.
Međutim, s obzirom na činjenicu da su ove norme upćene na svijest, čovjek osjeća
određenu slobodu da li će ih poštovati ili ne. Otuda se javlja problem nepoštovanja
društvenih normi. Za razliku od društveih, prirodne norme djeluju snagom neminovnosti.
Prirodne norme (npr. smrt) nastaju mimo volje i uticaja čovijeka, čovijek zna da ove
norme mora poštovati.
Razlika između
prirodnih zakona
i društvenih normi se ogleda u: prirodni zakoni djeluju
objektivno i automatski, kao izraz prirodnih sila, djeluju uvijek i svuda, neposredno i na
živu i na neživu prirodu, nemaju ni cilj ni vrijednost i nemaju sankciju jer se ne mogu
prekrštiti, dok društvene norme nastaju sviješću i voljom čovjeka, imaju cilj i vrijednosti i
imaju sankcije za njihov prekršaj. Takođe postoje razlike i u:
u pogledu podloge – predmeta na koji djeluju (prirodne djeluju na meteriju, a
društvene na svijest)
u pogledu snage (prirodne djeluju snagom neminovnosti, a društvene ne)
u pogledu cilja (prirodne nemaju cilj, a društvene imaju).
4
