u praistorijskom razdoblju. Prva naselja datiraju iz mlađeg kamenog doba – neolita, kada je uz
reku Željeznicu formirano naselje Butmir. Iz bronzanog perioda izdvajaju se naselja sa
odbrambenom funkcijom kao što su Gradac kod Kotorca, Nakle kod Vojkovića, Rogoš kod
Blažuja, Vrutci kod Vrela Bosne. U ranom gvozdenom dobu, naseljavanjem Ilira nastaju naselja
Debelo Brdo sa Zlatištem i Soukbunarom, Gradac (iznad potoka Bistrik i Koševo), Nahorevo,
Orlovac, Močila i dr. U prvom veku nove ere prostor današnjeg Sarajeva naseljavaju Rimljani,
koji oformljuju naselja na Debelom Brdu, Vratniku, Alipašinom mostu, Švrakinom, Blažuju i
Stupu. Glavno rimsko naselje koje je imalo status municipije i upravnog centra bilo je Aquae
S… (na prostoru današnje Ilidže). Sedmi vek je vreme naseljavanja Slovena koji osnivaju župu
sa rasprostranjenjem preko Sarajevskog polja i okolnih planina pod nazivom Vrhbosna sa
prestolnicom – Hodidjed (najverovatnije lokalitet današnje Bijele tabije ili u Bulozima). Župa se
sastojala od većeg broja manjih naselja, od kojih se ističe Brodac na Bentbaši. Od pomenutog
sela će, par vekova kasnije, početi formiranje današnjeg Sarajeva.

DOLAZAK OSMANLIJA I OSNIVANJE GRADA SARAJEVA

Početkom XV veka prostor župe Vrhbosna osvajaju Osmanlije, ali samo u formalnom

smislu, dok nešto kasnije počinje i njihovo naseljavanje. Prisustvo Osmanlija na ovom području
očituje se u njihovom karakterističnom građenju – jasno diferencirane stambene (mahala) i
poslovne (čaršija) zone. U ovom period Sarajevo dobija nove urbane funkcije, a kao prva faza
urbanog razvoja uzima se sredina XV veka, gradnjom objekta vakufa Gazi Isa-bega Isakovića.
Godina 1462. se uzima kao godina osnivanja Sarajeva, a Isa-beg Isaković kao njegov osnivač.
Sarajevo je u ovom periodu steklo status kasabe i dobilo građevine koje su centri duhovne i
materijalne kulture, poput Careve džamije, brane na Miljackoj, han Kolobare i uz njega bezistan,
pa i samu Baščaršiju.

Kao druga faza urbanog razvoja obeležena je Gazi Husrev-begovim vakufom, što ujedno

označava i početak najznačajnijeg perioda prostornog širenja grada. U tom periodu izgrađena je
Begova džamija i oko nje medresa, dva mauzoleja, karavan-saraj Tašlihan, hamam i mnoge
druge građevine od društvenog i ekonomskog značaja. Sarajevo je iz kasabe preraslo u šeher.
Vrhunac urbanog razvoja Sarajevo je dostiglo krajem XVI veka, kada se prostiralo od Bentbaše
do Marijin Dvora i brojalo oko 50.000 stanovnika, različite religijske pripadnosti i imovinskog
stanja.

Slika 1. Isa-beg Isaković – osnivač grada Sarajeva

AUSTROUGARSKO SARAJEVO

Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine (1878.), donela je Sarajevu tranziciju sa

izuzetno feudalnog društva u kapitalistički sistem odnosa, što se značajno odrazilo na prostornu
sliku grada. Zbog svog geografskog položaja i istorijske pozadine, Sarajevo je i dalje glavni grad
države, a za potrebe nove vlasti zadržane su sve stečene osmanlijske upravne institucije.
Izgrađeni su mnogi objekti, poput: Vijećnice, Suda, Pošte, Banke, Katedrale, Zemaljskog
muzeja, škole, železničke stanice i dr. Kroz četrdeset godina austrougarske vlasti Sarajevo je
dostiglo broj od 60.000 stanovnika i površinu od 13 km².

SARAJEVO IZMEĐU DVA SVETSKA RATA

Između dva svetska rata Sarajevo stagnira u teritorijalnom, ekonomskom, a i

demografskom smislu. Nova gradnja odvijala se unutar već postojeće gradske zone, nasleđene iz
Austro-ugarskog perioda. Nakon Drugog svetskog rada, Sarajevo postaje upravni centar
Republike. Taj period karakteriše se naglom industrijalizacijom, koja za sobom povlači procese
poput deagrarizacije i urbanizacije, što rezultira imigracijskim prilivima većeg broja stanovnika u
grad. To je većim delom bilo seosko stanovništvo (migracije selo-grad), čijim naseljavanjem
Sarajevo doživljava nagle promene, poput demografskog i privrednog rasta. Grad je u ovom
periodu bio podeljen na 4 rejona (okruga): I (Vratnik, Kovače I istočni dio Centra), II (zapadni
deo Centra, severni deo Marijin Dvora i Bjelave), III (Bistrik, Čobanija i južni deo Marijin
Dvora) i IV (Novo Sarajevo, Kovačiće i Zapadni dio Marijin Dvora). Ova podela označila je
ujedno i početak formiranja gradskih opština.

JUGOSLOVENSKO SARAJEVO I SARAJEVO NAKON GRAĐANSKOG RATA

Sarajevo se u kasnijim godinama značajno širilo, pa je tako 70-ih godina dvadesetog veka

imalo površinu od 650 km² (Centar, Ilidža, Novo Sarajevo i Vogošća). Pale, Hadžići, Ilijaš i
Trnovo pripojeni su Sarajevu 1977., a godinu dana kasnije opština Centar podeljena je na Centar
i Stari Grad, a Novo Sarajevo na istoimenu opštinu i Novi Grad. Ostavštine iz ovog periodu su:
stadion Koševo, stadion Grbavica, žičara prema Trebeviću, gradsko groblje Bare, Skenderija,
RTV dom, Pozorište mladih i privredna preduzeća poput Famosa, Pretisa i sl.). Sve to je