2
UVOD
Sam rad je koncipiran od šest manjih cjelina. Na samom početku objasnili smo osnovne
zadatke sistema te osnovne podjele. Zatim smo kroz naredne dijelove detaljnije obradili
osnovne komponente ovog veoma značajnog sistema motornih vozila. Malo više pažnje smo
posvetili sistemu Common Rail koji je jedan od najčešće upotrebljavanih i najnovijih sistema
za dobavu goriva, te smo se na kraju samo kratko osvrnuli na ostale komponente i samo
naveli najvažnije karakteristike instalacije za dobavu goriva.
4
Slika1. Podjela sistema za dobavu gorivu prema pogonu i načinu ostvarenja visokog pritiska
Pored ovih podjela prisutne su i druge podjele, posebno komletnih instalacija, kao naprimjer
konvencionalni sistemi i sistemi sa elektronskim upravljanjem.
1.1.
Dovod goriva u dizel - motor
U ovom poglavlju ćemo jednostavno opisati sistem dopremanja goriva u dizel-motor, a u
narednim poglavljima će pojedinačno biti opisan pojedini dijelovi ovog sistema.
Rezervoar goriva (1) na sebi obavezno sadrži mjesto za nasipanje goriva sa oduškom za zrak
iz rezervoara, mjerač nivoa goriva, grubi prečistač (usisnu korpu u rezervoaru) na vodu kojim
se gorivo transportuje preko niskotlačne pumpe (2) i otvor na najnižoj tački rezervoara, za
ispuštanje goriva. Na niskotlačnoj pumpi (2) se nalazi jedan grubi prečistač goriva (2a) i ručna
pumpa (2b) za punjenje sistema gorivom prije startovanja motora, ukoliko je instalacija za
gorivo bila ispražnjena zbog rastavljanja i opravki na motoru. Od niskotlačne pumpe gorivo
se transportuje preko sistema prečistača (3) (jednog ili više prečistača) do pumpe visokog
pritiska (4). Od pumpe visokog pritiska (4) gorivo ide preko cijevi visokog pritiska (6) na
brizgače (5), koji gorivo ubrizgavaju, u tačno definisanoj količini i određenom vremenu u
cilindar motora sus.
2
Ivan Filipović, 2011, Cestovna vozila, Mašinski fakultet, Sarajevo, 199 str.
5
Na instalaciji se nalaze prelivni ventil (7) i povratni odnosno prelivni vodovi (8) od prečistača
(3), pumpe visokog pritiska (4) i od brizgača (5), koji vraćaju višak goriva u rezervoar (1). Na
pumpi visokog pritiska nalazi se regulator broja obrtaja (9) i varijator ugla predubrizgavanja
(10), koji imaju ulogu regulisanja nominalnog, odnosno maksimalnog broja obrtaja motora i
ugla početka potiskivanja goriva na pumpi visokog pritiska, odnosno ugla predubrizgavanja.
Slična instalacija je i za sistem pumpa-cijev-brizgač sa elektronskom kontrolom pojedinih
parametara, u prvom redu ugla predubrizgavanja i regulacije dobave količine goriva. Kod
ovakvih instalacija nalazi se elektronska upravljačka jedinica, koja na osnovu informacija o
parametrima stanja na motoru sui, posredno preko odgovarajućih aktuatora i prenosnih
elemenata, vrši upravljanje pojedinih parametara na sistemu dobave goriva.
Pumpa visokog pritiska dobiva pogon od radilice motora, preko jednog prenosnika.
2
Slika 2: Instalacija za napajanje gorivom sa linijskom pumpom (sistem pumpa-cijev-brizgač)
7
Slika 3. Djelomični presjek šestocilindrične linijske pumpe visokog pritiska sa
mehaničkom regulacijom
Izgled jedne linijske redne šestocilindrične pumpe visokog pritiska, sa mehaničkom
regulacijom potisnute količine goriva, dat je na slici 3. Bregasto vratilo pumpe (1) je
pogonjeno, najčešće preko zupčastog prenosnika, od radilice motora sui. Na pumpi se nalaze
mehanički centrifugalni regulator broja obrtaja (2) i varijator ugla predubrizgavanja (3),
takođe mehanički centrifugalni. Niskotlačnu pumpu za gorivo (4) pokreće ekscentar na
bregastom vratilu. Niskotlačna pumpa (4) dovodi gorivo, preko sistema prečistača, u
niskotlačni kolektor (5), odakle gorivo ulazi u nadklipni prostor pumpe visokog pritiska.
U nadklipnom prostoru pumpe visokog pritiska gorivo pod visokim pritiskom se potiskuje
preko cijevi visokog pritiska, koja je spojena sa pumpom na priključku (6), do brizgača i
motora sui.
