SADRŽAJ
1. Uvod............................................................................................................................4
2. Pojmovna određenja.................................................................................................5
3. Меtodologija proučavanja........................................................................................8
3.1. Problem i predmet proučavanja..........................................................................8
3.2. Značaj proučavanja.............................................................................................9
3.3. Cilj i zadaci proučavanja..................................................................................10
3.4. Metode proučavanja.........................................................................................11
3.5. Tehnike proučavanja........................................................................................11
3.6. Izvori proučavanja............................................................................................11
4. Rezultati proučavanja.............................................................................................12
4.1. Suština savjetodavnog vaspitnog rada..............................................................12
4.2. Specifičnost savjetodavnog vaspitnog rada......................................................14
4.3. Odlike dobrog pedagoga u savjetodavnom pedagoškom radu.........................15
4.4. Акtivnosti školskog pedagoga u savjetodavnom pedagoškom radu................17
4.5. Uvježbavanje vještina potrebnih za vođenje savjetodavnog razgovora...........18
4.6. Pravila i uputstva za vođenje savjetodavnog razgovora...................................20
4.7. Savjetnikova ograničenja u pružanju pomoći...................................................22
4.8. Savjetovanje u osnovnoj i srednjoj školi..........................................................23
4.9. Individualni savjetodavni razgovor.................................................................25
4.9.1. Karakteristike individualnog savjetodavnog razgovora................................25
4.9.2. Cilj i zadaci individualnog savjetodavnog razgovora...................................27
4.9.3. Prikupljanje podataka...................................................................................29
4.9.4. Glavne tehnike i postupci u procesu prikupljanja podataka o
učeniku...........................................................................................................31
4.9.5. Faze savjetodavnog razgovora......................................................................37
4.9.6. Kako otpočeti savjetodavni razgovor............................................................39
4.9.7. Tok razgovora...............................................................................................44
4.9.8. Verbalna i neverbalna komunikacija.............................................................46
4.9.9. Empatičan stav u savjetodavnom radu..........................................................48
4.9.10. Praćenje i slušanje sagovornika u savjetodavnom radu...............................50
4.9.11. Problemi učenika koji se rješavaju u savjetodavno-pedagoškom
radu..............................................................................................................51
4.9.12. Мetode i teškoće u savjetodavnom razgovoru............................................52
4.9.13. Какva treba da budu pitanja u savjetodavnom razgovoru...........................55
4.9.14. Usmjeravanje i suprotstavljanje, razumijevanje i prihvaćanje u
savjetodavnom radu ........................................................................................57
4.9.15. Završavanje pedagoškog savjetodavnog razgovora.....................................58
4.9.16. Analiza rezultata, bilježenje, vrednovanje...................................................59
4.10. Grupni savjetodavni rad......................................................................................60
4.10.1 Suština savjetodavnog rada sa grupom........................................................61
4.10.1.1. Faktori koji doprinose uspjehu savjetodavnog rada u
grupi.....................................................................................................62
4.10.1.2. Uloga pedagoga u grupnom savjetodavnom radu..............................62
4.10.2. Каrakteristike grupnog savjetodavnog rada..................................................63
4.10.3. Funkcije i njihovi ciljevi grupnog savjetodavnog rada.................................64
4.10.4. Тipovi rukovođenja diskusijom u maloj grupi..............................................65
4.10.5. Metode i tehnike savjetodavnog rada u grupi...............................................66
4.10.6. Тehnike, procedure i postupci vođenja grupne diskusije..............................67
4.10.7. Postupci uvođenja novih članova u grupnu diskusiju...................................68
4.10.8. Podsticanje saradnje u maloj grupi................................................................69
4.10.9. Кorišćenje grupnog pritiska...........................................................................69
4.10.10. Postupak postavljanja adekvatnih pitanja....................................................70
4.10.11. Postupak mitraljeska "paljba"......................................................................71
4.10.12. Procedura "bura mozga"..............................................................................71
4.10.13. Postupak rizika............................................................................................72
4.10.14. Коmentarisanje u grupnoj diskusiji.............................................................72
4.10.15. Prevazilaženje teških situacija u grupnoj diskusiji.....................................73
4.10.16. Оbrt grupne diskusije..................................................................................74
4.10.17. Proces donošenja grupne odluke.................................................................75
4.10.18. Pedagoški efekti vođenja diskusija u maloj grupi.......................................76
4.10.19. Vrednovanje rada u grupi............................................................................76
5. Zaključak.....................................................................................................................78
6. Literaturta...................................................................................................................80
7. Prilozi...........................................................................................................................82
2
2. POJMOVNA ODREĐENJA
U svrhu proučavanja teme ovog diplomskog rada spomenuću i objasniti najčešće
spominjanje pojmove koje sam koristila, i sa kojima sam se susretala tokom proučavanja
teme ovog diplomskog rada, a to su: pedagog, savjetovanje-pedagoško savjetovanje,
savjetodavni rad ili djelovanje, savjetovanje u vaspitanju, individualni savjetodavni
razgovor-rad, grupni savjetodavni razgovor-rad, i učenik.
Pedagog - pedagog; p'edagogue; Pa
"
dagoge; педагог/ - ima različita značenja: 1.
svaki onaj koji se bavi vaspitanjem, 2. samo oni koji se profesionalno bave vaspitanjem, 3.
samo oni koji predaju pedagogiju kao nastavni predmet, 4. svi oni koji su završili studije
pedagogije, 5. samo oni koji se bave proučavajem vaspitanja. Naziv potiče od grčkih
riječi: pais, paidos - dječak, ago,agein - voditi: paidagogus - rob koji je vodio dječaka na
javna mjesta kod nastavnika i brinuo o njegovoj sigurnosti (Pedagoška enciklopedija 2,
1989, str. 334).
S obzirom da je cjelokupni rad posvjećen savjetodavnom radu moramo razjasniti i
pojam savjetovanja i pojam savjetodavni rad.
Savjetovanje - / consultation, conference, conseling; Beratung; совеш
,
ание / -
najčešće se primjenjuje za pružanje pomoći u rješavanju različitih teškoća na poslu,
problema u školi, pri izboru zanimanja, nesugasica u braku, poteškoća u razvoju i
vaspitanju djece itd. Savjetovanjem se može pružati pomoć i u rješavanju zdravstvenih i
socijalno-emocionalnih problema, nedostatka samopouzdanja, odnosima sa drugim
ljudima, razumijevanje i prihvatanje sebe i slično (Ibidem).
Objašnjavajući pojam savjetovanja dolazimo i do pojma savjetodavni rad ili
djelovanje. Pod savjetodavim radom ili djelovanjem najčešće se "podrazumijeva jedan ili
više savjetodavnih razgovora sa sagovornikom, pojedincem - učenikom ili sa grupom
njih" (Ilić, Nikolić i Jovanović, 2006, str. 308). Ovakvim razgovorom se pomaže
sagovorniku da što potpunije upozna svoje teškoće i probleme, da identifikuje njihove
objektivne i subjektivne uzroke, da što samostalnije donese (i uz podršku savjetodavca)
realizuje odgovarajuće odluke i zaključke.
Drugi naziv za savjetodavni rad jeste savjetovanje u vaspitanju. Navedeni pojam je
neophodan za problematiku koju sam proučavala tokom ovog diplomskog rada.
"Savjetovanje u vaspitanju - opšti naziv za pomoć koju stručna lica (nastavnici, pedagozi,
psiholozi, ljekari, socijalni radnici i dr.) pružaju pomoć vaspitanicima radi rješavanja
nekog njihovog problema ili dileme, na primjer: profesionalno savjetovanje - pomoć pri
izboru sljedeće škole itd; savjetovanje se može obavljati u školama, ali i u posebnim
4
ustanovama - savjetovalištima (za izbor zanimanja, za brak i porodicu, za vaspitno
zapuštenu djecu, za djecu ometenu u razvoju i slično). Oni koji savjetuju koriste razgovor,
intervju, anketu, test i slično" (Pedagoški leksikon, 1996, str. 445).
Danas se savjetovanje susreće u svim sferama života, od socijalnih, psiholoških
ustanova, škola, raznih savjetovališta. Način života je veoma brz, a problemi i prepreke sa
kojima se susrećemo sve su češći, zbog toga je mnogima potrebna stručna pomoć i stručni
savjet.
Smisao pedagoškog savjetovanja sastojao bi se u tome da se učenici osposobe da
procjenjuju sebe i svoje postupke i tako postanu svjesni svojih mogućnosti. Na taj način se
doprinosi lakšem i boljem prevazilaženju kriznih trenutaka, razvoja i traženja izlaza iz
teških situacija (Pedagoška enciklopedija 2, 1989, str. 334).
Osnovni cilj svih strategija i načina savjetovanja jeste jačanje postojećih kapaciteta
sagovornika za rješavanje sopstvenih problema.
Pedagoško savjetovanje ima svoje opravdanje i smisao samo ako se učini sastavnim
djelom vaspitno-obrazovne djelatnosti u cjelini. Glavnim pitanjima savjetodavnog rada
bave se specijalizovani stručnjaci, pedagozi i psiholozi, ali savjetodavnim radom se bavi i
nastavnik, jer je to sastavni dio njegove sveukupne pedagoške djelatnosti.
U pedagoškoj i psihološkoj literaturi najčešće se govori o savjetodavnom radu sa
pojedincem i savjetodavnim radom sa grupom.
Individualni savjetodavni rad odnosi se na probleme koji su vezani za ličnost u užem
smislu te riječi, kao što su problemi prilagođavanja i slično. (Ibidem). Ovo savjetovanje je
namijenjeno pojedincu koji ima lične probleme i traži pomoć stručnjaka.
Grupni savjetodavni rad - se realizuje sa raznim kategorijama vaspitanika, pri čemu
se žele dati savjeti u izboru profesije ili u vezi s problemima učenja nekog predmeta,
opšteg psihofizičkog razvoja, problemima socijalnog prilagođavanja i slično (Ibidem).
Grupno savjetovanje je dinamičan interpersonalni proces koji uključuje upotrebu tehnika
savjetovanja sa normalnim individuama. Članovi grupe zajednički istražuju, sa
savjetnikom - pedagogom, svoje probleme i vrijednosti da bi se bolje mogli suočiti sa
razvojnim i pedagoškim problemima. Grupa za savjetovanje sastavljena je od 6 do 10
učenika, a savjetovanje se ne obavlja na način kako se to radi u medicinskim ustanovama.
Postoje brojne definicije pojma učenik. U djelu "Školska pedagogija" profesor Ilić,
profesor Branković i Jovanović ističu sljedeću definiciju: "Učenik je osoba, lice koje
pohađa osnovnu ili srednju školu. U širem smislu učenik je svako lice koje na sistematski
način uči (savlađuje, usavršava) neku vještinu ili stiče neka znanja (Ilić, Nikolić i
Jovanović, 2006, str. 29).
5
S obzirom na to da se radi o teorijskom proučavanju problema metodologija
proučavanja podrazumijeva:
— Problem i predmet proučavanja,
— Značaj proučavanja,
— Cilj i zadaci proučavanja,
— Metode i tehnike proučavanja i
— Izvori proučavanja.
Prethodno navedeno predstavlja osnovu za cjelovito sagledavanje date teme
proučavanja, te s obzirom na to, i adekvatno izvođenje zaključnih razmatranja.
3.1. Problem i predmet proučavanja
Problem proučavanja ove teme jeste savjetodavni rad pedagoga s učenicima.
Savjetodavni rad pedagoga obuhvata individualni i grupni rad. Tokom savjetodavno -
vaspitnog razgovora pedagoški kompetentan savjetodavac neće isljeđivati, osuđivati,
naređivati, prijetiti, "moralisati", teoretisati, odnosno autokratski i hladno reagovati.
Međutim, on neće činiti ni suprotno, tj. neće sažaljevati, sve odobravati, u potpunosti se
poistovjećivati, rješavanje problema preuzeti na sebe, sam donositi zaključke i odluke,
minimizirati teškoće.
Od njega se očekuje da kontinuirano savjetodavno pomaže pojedincu da postepeno
razaznaje uzroke teškoća i problema, da u svoje shvatanje objektivnih okolnosti života i
učenja i svog psihičkog stanja unosi što više razumskog "svjetla", odnosno racionalnog
poimanja.
Predmet proučavanja jeste teorijsko razmatranje i studioznije analiziranje
savjetodavnog rada pedagoga s učenicima.
3.2. Značaj proučavanja
7
