Savremena porodica___________________
_____________________________________________________________________ 2
Predmet:
Sociologija
Tema:
Savremena porodica
Sadržaj
Uvod...........................................................................................................................2
I. Određivanje poj
ma demokratske (savremene) porodice..................................3
II. Istorijat nastanka savremene porodice..............................................................5
1. Stavovi naučnika o uzrocima nastanka savremene porodice
...................6
2. Etapa razaranja materijalne osnove patrijarhalizma...............................7
3. Period stabilizacije demokratskog modela porodičnog života
.................8
III. Funkcije savremene porodice.........................................................................10
1. Biološko
-seksualna i emotivna funkcija...................................................10
2. Reproduktivna funkcija.............................................................................11
3. Ekonomska funkcija...................................................................................12
4. Funkcija pružanja zaštite
..........................................................................13
5. Vaspitna i obrazovna funkcija..................................................................14
Zaključak………………………………………………………………...
..............16
Literatura………………………………………………………………..
..............18
Savremena porodica___________________
_____________________________________________________________________ 3
Uvod
Porodica je nezamenljiva sredina u kojoj se čovek formira kao ličnost, u kojoj živi
zadov
oljavajući neke od svojih najbitnijih potreba koje se samo u porodici i mogu da zadovolje.
Porodica je specifična bio
-
socijalna zajednica ljudi. Ona ima veoma značajnu ulogu u razvoju
čoveka, ali ne samo čoveka nego društva uopšte. Porodica je posrednik između društva i pojedinca, ali
porodica vrši više funkcija od bilo koje društvene grupe. Nastanak neke društvene grupe ima za cilj da
se neka radnja obavi i takva grupa postoji dok postoje i potrebe, što znači da nakon prestanka potreba
takva grupa može da se rasformira. Formiranjem porodice čovek kao socijalno biće doživljava na taj
način što njegov život ima sasvim drugačiji smisao bitisanja kada više nije sam nego pored njega
postoji njegov barčni drug, deca.
Reč »porodica« danas se odnosi na različite pojmove. U najširem smislu to je »nerazdvojna
celina osoba povezanih brakom ili usvajanjem« ili »rađanje pojedinca koji nasleđuju jedan drugog«
-
što znači, »loza«, »rod«, »dinastija«. U užem smislu reč porodica znači »rodbinsko povezane osobe
koje žive pod
istim krovom« -
ili još uže »oca, majku i decu«.
Porodica je specifična društvena grupa koja se istorijski menjala i razvijala, u kojoj se prepliću
društveno – ekonomski, biološki i psihički činioci. Biološki karakter porodice je jedan od osnovnih
obeležja. Ono obuhvata dve vrste međusobno povezanih ali različitih odnosa u kojima se prožimaju
biološki, psihološki i društveni elementi: zadovoljavanje polonog nagona i emotivnih potreba ljudi,
rađanje i podizanje dece. Iako ove kategorije se mogu odvijati i izvan porodice, one se najvećim delom
odvija u porodici.
Iako nam se čini da o porodici uglavno dosta sve znamo, njeno naučno proučavanje nije
nimalo lako, tako da u ovoj oblasti postoji niz neraščišćenih pitanja i problema – počev od istorijskog
razvoja p
orodice, preko njene strukture i funkcija, odnosa prema globalnom društvu, unutrašnjih
odnosa i dinamike. Složenost porodice kao posebne društvene grupe i teškoće koje se javljaju u
njenom proučavanju iziskuje saradnju veklikog broja nauka, kako prirodnih tako i društvenih.
U zavisnosti od kritrijuma mogu se razlikovati sledeći oblici porodice:
Prvi oblik porodice je totemskog klana
za koje je karakteristično zajedničko ime svih
pripadnika roda, što je simbolizovano znakom i verovanjem o zajedničkom porek
lu. Deca se u ovoj
porodici određuju po materinskoj liniji, jer u njenoj osnovi leži grupni brak u kojem se ne zna ko je
Savremena porodica___________________
_____________________________________________________________________ 5
2. Sa istorijsko-
sociološkog stanovišta
, ona predstavlja jednu etapu u razvitku po
rodice uopšte za
koju su karakteristične sledeće odlike:
a) porodicu sačinjavaju bračni par i maloletna odnosno za rad nesposobna deca (dvogeneracijska
porodica)
b) brak (ili vanbračna zajednica) je osnov za zasnivanje porodice (otuda neziv: supružanska po
rodica)
c) broj njenih članova sveden ja na najmanju meru, tj.na biološku grupu (biološka, prosta, mala,
inokosna, nuklearna porodica)
d) ona izrasta u uslovima velike urbanizacije i industrijalizacije (industrijska porodica)
e) ona počiva na osećajnim vezama i faktičkoj ravnopravnosti supruga (egalitarna porodica)
3. Sa pravnog stanovišta, ona počiva na:
a) pravnoj jednakosti supruga (mada to nije u svim zemljama slučaj, jer u nekim kapitalističkim
zemljama pravo zaostaje za faktičim stanjem)
b) na pravn
oj zaštiti porodice kao celine i posebnoj zaštiti nekih njenih članova: žene i dece.
4. Sa socijalno-
političkog stanovišta
, savremena porodica predstavlja tip društveno (odnosno
državno) visoko zaštićene porodice: socijalno, zdravstveno osiguranje, socijalna zaštita u raznim
vidovima i dr.
Sporno je samo pitanje da li i neke druge „male“ porodice (poljoprivredne, zanatlijske,
buržujske) koje poseduju svoja sredstva za proizvodnju i rade za sebe (a koje su svedene na biološku
grupu) mogu biti obuvaćene pojmom „savremena“ porodica. Veličina porodice nije jedini kriterijum
za njenu tipologiju, već niz drugih okolnosti, od kojih je primarna materijalna baza porodice: njen
odnos prema proizvodnji i obliku svijine. I u maloj porodici koja se zasniva na svojim sredstvima za
proizvodnju i na privatnoj svojini održavaju se odnosi iz „velike“ porodice, tj.potčinjenost žene i dece
šefu porodice. Ipak se ne može poricati da i neke buržujske, pa čak i u poljoprivredne i zanatlijske
porodice postepeno prodiru odnosi slični onima u industrijskoj porodici. Međutim, sigurno je da
između članova ovakve porodice u prvom redu determinišu svojinski, a ne emotivni i moralni
momenti. Zbog toga, ovi oblici zadržavaju karakter patrijahalnosti sve dok se ne izmeni njihova
materijalna baza. Na primer, porodica kapitalista, ma kako imala visok standard, zbog svoje
materijalne baze (privatne svojine) ne može, po pravilu, da se oslobodi elemenata patrijahalnosti
(brakovi iz računa i dr.). za porodicu zanatlija to isto važi u blažim oblici
ma. Za seosku porodicu to
ponajviše važi, jer je ona čvrsto vezana za zemlju, što uslovljava međusobne odnose članova ove
Savremena porodica___________________
_____________________________________________________________________ 6
porodice.tek sa potpunim nestankom privatne svojine nestađe i pretpostavke koje održavaju ostatke
patrijahalne porodice.
Prema tome,
najčistiji oblik savremene porodice, je mala, inokosna, radničko
-
službenička
porodica koja živi isključivo od zarade van porodice (mesečna plata, zarada), u kojoj je ostvarena
ekonomska ravnopravnost supružnika (jer oba supružnika približno isto zarađuju)
i koja ima relativno
visok standard.
II. Istorijat nastanka savremene porodice
Savremena porodica rađala se postepeno u procesu nastanka kapitalističkog društva i industrijske
revolucije i formirala se pod uticajem industrijalizacije, urbanizacije i opšteg tehničkog progresa. Njen
nastanak vezan je za formiranje radničke klase i sloja tehničke i humanističke inteligencije. Zato je i
označavaju kao radničko
-
službeničku porodicu. Ona je, takođe, rezultat velike urbanizacije i nestajanju
seoskih naselja (industrijska porodica). Ona je nastala u krilu patrijahalne porodice paralelno sa
postepenom novom polarizacijom građanskog druđtva i formiranjem nove klasne strukture. Stoga je
tempo njenog formiranja srazmeran dinamici industrijalizacije i uvećanju radničko
-
službeničkih
slojeva u građanskom društvu. Lako se može uočiti da ona ne predstavlja samo čistu radničku
porodicu, već i druge prelazne oblike porodice (službeničku, mešovitu
-polutansku i dr.).
Putevi i oblici transformacije patrijahalne u savremenu porodicu nisu bili, a i danas nisu svuda
istovetni. Oni su uslovljani nizom posebnih istorijskih, socijalnih, kulturnih, verskih i drugih faktora.
Tako, Rene Kening, nemački sociolog, na primer, zastupa tezu da mnoge zemlje, naručito u
Severnoj Africi, na Bliskom i Dalekom istoku u Aziji (posebno arapsko-muslimanske)prolaze kroz
nekoliko faza razvoja od patrijahalne ka demokratskoj porodici. One prema Keningu, prolaze kroz tri
faze patrijarhalizma:
1) stabilnu fazu, u kojoj je očinska vlast, iako formalno velika, u praksi ograničena na razumnu meru,
2) patrijarhalizam u snažnoj transformaciji, koja nastaje usled naglih i veoma brzih promena, ovde
dolazi do oštrih sukoba između muža i žene, kao i oca i dece, očinska i muževljeva vlast jača kao
protivteža spoljnim promenama, otac čak postaje despot, tiranin, jer vlast koju je imao u prvom
periodu nije morao da potvrđuje, pošto je ceo sistem harmonično funkcionisao, dok u izmenjenim
uslovima on to mora da čini,
