SAVREMENE RASKRSNICE SA KRUŽNIM TOKOM - PROCES PLANIRANJA
MODERN ROUNDABOUTS - PLANNING PROCESS
Goran Šenica
1)
, dipl.gra
đ
.inž., Dijana Miloševi
ć
1)
, dipl.gra
đ
.inž.
1)
Institut za puteve, Beograd, Zavod za projektovanje "Trasa"
Sadržaj
- Velika zainteresovanost za savremene raskrsnice sa kružnim tokom u mnogim zemljama zapadne
Evrope i na australijskom kontinentu, a poslednjih godine i u SAD, zbog rezultata koje su pokazale na polju
bezbednosti i kapaciteta, dostigla je takve razmere da se može smatrati strateškim konceptom u
projektovanju površinskih raskrsnica. Rezultati mnogobrojnih istraživanja koji pokazuju da se prelaskom na
ovaj tip raskrsnica drasti
č
no smanjuje broj saobra
ć
ajnih nesre
ć
a, a naro
č
ito onih sa povre
đ
enima i
nastradalima, kao i nesporan uticaj u pogledu zaštite životne sredine i u estetskom pogledu trebalo bi da
posluže kao podsticaj za zna
č
ajniju ulogu ovih raskrsnica u planerskoj, odnosno projektantskoj praksi kod
nas. Ovaj rad obuhvata istorijski razvoj raskrsnica sa kružnim tokom, dinamiku uvo
đ
enja u razli
č
itim
zemljama, njihove karakteristike, kao i njihovu primenljivost u razli
č
itim situacijama. Poseban akcenat
stavljen je na proces planiranja i donošenja odluke o opravdanosti izgradnje savremenih raskrsnica sa
kružnim tokom, obzirom na navedene prednosti, kao i
č
injenice da kod nas nisu zastupljene u zna
č
ajnijem
broju.
Abstract
- Due to the results shown in a field of safety and capacity, big interest in modern roundabouts in
Western European countries, as well as in Australian continent and, also, for past years in USA, has reached
such proportions that it can be regarded as a strategic concept in crossroads design. The results of many
researches which show that changing into this type of crossroads, drastically reduces number of accidents,
especially ones with injuries and dead, as well as the undoubtable influence on a matter of protecting the life
environment and, in an aesthetic way, should be a stimulus for the most important role of such crossroads in
our planning and designing practice. This work involves historical development of roundabouts, dynamic of
implementing them in different countries, their characteristics, as well as the use in different situations.
Especially strong accent is given to the process of planning and making a decision about building modern
roundabouts, taking for a fact all of the mentioned advantages and, also, facts that they are not very
represented here.
1. ISTORIJA RASKRSNICA SA KRUŽNIM TOKOM
U svojoj knjizi "Projektovanje raskrsnica sa kružnim tokom" [1] Majk Braun (
Mike Brown
) je dao pregled
istorije raskrsnica sa kružnim tokom u Evropi i Sjedinjenim Državama. Prvi koncept kružnog saobra
ć
ajnog
toka dao je Francuz Enar (
Eugene Henard
) 1903. godine. Prva prakti
č
na primena kružnog sistema bio je
Columbus circle
izgra
đ
en u Wujorku 1905. godine, a izgradio ga je V. Ino (
Wiliam Phelps Eno
). Prva
raskrsnica sa kružnim tokom u Parizu izgra
đ
ena je 1907. godine na mestu
Place De L'etoil
, dok je u Velikoj
Britaniji 1910. godine to bio
Sollershott Circus
.
U po
č
etku nisu postojala specifi
č
na pravila za ponašanje voza
č
a u kružnom saobra
ć
ajnom toku. Kasnije je
uvedeno "desno pravo prvenstva". Sa pove
ć
anjem intenziteta saobra
ć
aja, ovo pravilo je dovodilo do zastoja
saobra
ć
aja u samom kružnom toku. Pove
ć
anje nezgoda uslovljeno ovom situacijom, zatim razvoj
saobra
ć
ajne signalizacije, a naro
č
ito koordinisane svetlosne signalizacije dovelo je do smanjenja
interesovanja za raskrsnice sa kružnim tokom, tako da su mnoge od njih zamenjene klasi
č
nim raskrsnicama.
Opstanak raskrsnica sa kružnim tokom omogu
ć
ilo je uvo
đ
enje prava prvenstva vozila u kružnom toku u
Velikoj Britaniji 1966. godine. Ovo je pove
ć
alo kako kapacitet, tako i bezbednost. Kontinuirana poboljšanja
zasnovana na pravilu prvenstva i briga o bezbednosti doveli su do razvoja savremenih raskrsnica sa kružnim
tokom (
Modern Roundabouts
). Interesovanje za raskrsnice sa kružnim tokom ponovo se pove
ć
alo. U
Švedskoj nova pravila su predstavljena tokom šezdesetih godina. Savremene raskrsnice sa kružnim tokom
ponovo su predstavljene u Francuskoj 1972. godine. Nasuprot Evropi, u Sjedinjenim Državama zbog loše
reputacije starih, velikih raskrsnica sa kružnim tokom nije bilo velikog interesovanja za savremene raskrsnice
sa kružnim tokom sve do poslednje decenije dvadesetog veka. Pojedine države kao što su Maryland i
Florida prve su uvele savremene raskrsnice sa kružnim tokom u svoju praksu. Savezno ministarstvo
saobra
ć
aja (
U.S. Department of Transportation
) izdalo je 2000. godine uputstvo za savremene raskrsnice sa
kružnim tokom (
Roundabouts: an Informational Guide
) [5].
Rezultati koje su savremene raskrsnice sa kružnim tokom pokazale na polju bezbednosti i kapaciteta dovele
su do ogromne zainteresovanosti za njih u mnogim zemljama. U Holandiji po
č
evši od kasnih 1980-ih za
samo šest godina izgra
đ
eno je približno 400 raskrsnica sa kružnim tokom. Norveška je sa primenom
savremenih raskrsnica sa kružnim tokom po
č
ela 1985. godine. Do 1992. godine njihov broj popeo se na
približno 500 od 350 koliko ih je bilo 1990. godine. U celoj Norveškoj 1980. godine bilo ih je samo 15. U
Švajcarskoj su savremene raskrsnice sa kružnim tokom uvedene 1987. godine. Wihov broj se na po
č
etku
1992. godine popeo na 220 od 19 iz 1980. godine, dok ih je u fazi studija iste godine bilo oko 500. Do 1987.
godine preko 500 raskrsnica sa kružnim tokom izgra
đ
eno je u Britaniji i zapadnim delovima Francuske.
Nakon uvo
đ
enja savremenih raskrsnica sa kružnim tokom u Francuskoj je došlo do njihove velike
ekspanzije, kako novih, tako i rekonstrukcije starih signalisanih raskrsnica. U 1992. godini porast
implementacije savremenih raskrsnica sa kružnim tokom došao je do nivoa od 1000 raskrsnica godišnje.
2. TIPOVI
SAVREMENIH
RASKRSNICA SA KRUŽNIM TOKOM
Mini raskrsnice sa kružnim tokom obi
č
no se projektuju da omogu
ć
e brzine od 25 km/h. Centralno ostrvo je
blago izdignuto sa minimalnim pre
č
nikom od 4m i projektovano tako da putni
č
ka vozila prolaze kroz
raskrsnicu bez njegovog gaženja. Prohodnost ve
ć
ih vozila (autobusi i kamioni) omogu
ć
ena je vožnjom preko
centralnog ostrva. Razdelna ostrva na prilaznim kracima nisu fizi
č
ka, ve
ć
samo obeležena na kolovozu.
Normalne raskrsnice sa kružnim tokom imaju izdignuto centralno ostrvo, kao i razdelna ostrva. Saobra
ć
aj u
kružnom toku može se organizovati sa jednom, dve ili više traka. Pojedine zemlje svojim propisima ne
dozvoljavaju primenu raskrsnica sa više od dve saobra
ć
ajne trake u kružnom toku.
Slika 1. Mini i normalna raskrsnica sa kružnim tokom [5]
Petlje sa kružnim tokom možemo podeliti na dva tipa. Prvi je tip sa kružnim tokom velikog pre
č
nika centralno
postavljenim iznad ili ispod autoputa. Ovaj tip zahteva dva mosta (u trupu autoputa ili preko autoputa).
Obzirom na veliki pre
č
nik kružnog toka koji zahteva geometrija ovakve petlje, potrebno je proceniti da li su
brzine koje se time omogu
ć
avaju prihvatljive. Drugi tip predstavlja petlju sa jednim objektom iznad ili ispod
autoputa i sa dva kružna toka sa svake strane. Ovaj tip petlji se
č
esto preporu
č
uje kao zamena za petlje tipa
"dijamant" ("romb").
