3.Savremeni rizici i prijetnje bezbjednosti
Sadržaj
1.
Uvod
......................................................................................................................................3
2.
Pojam bezbjednosti
............................................................................................................. 4
2.1.Pojam ugrožavanja bezbjednosti........................................................................................4
3.
Savremeni rizici i prijetnje bezbjednosti
............................................................................5
3.1.Vojni rizici i prijetnje bezbjednosti.......................................................................................6
3.1.1.Oružava agresija.............................................................................................................. 7
3.1.2.Oružava intervencija........................................................................................................ 7
3.1.3.Vojni pritisci...................................................................................................................... 7
3.1.4.Oružana pobuna.............................................................................................................. 7
3.1.5.Građanski rat....................................................................................................................8
4.
Nevojni rizici i prijetnje bezbjednosti
.................................................................................8
4.1.Bezbjednosni rizici I prijetnje prirodnog porijekla................................................................8
4.2.Bezbjednosni rizici i prijetnje ljudskog porijekla..................................................................9
4.2.1.Politički pritisci..................................................................................................................9
4.2.2.Mjere ekonomske prinude................................................................................................9
4.2.3.Organizovani kriminal.......................................................................................................9
4.2.3.1.Fenomenologija savremenog organizovanog kriminala..............................................10
4.2.3.2.Ugrožavajući efekti organizovanog kriminala..............................................................10
4.2.4.Ekonomski kriminal........................................................................................................10
4.2.5.Ugrožavanje energetske bezbjednosti...........................................................................11
4.2.6.Politički kriminal..............................................................................................................11
4.2.6.1.Terorizam.................................................................................................................... 11
4.2.6.2.Diverzija...................................................................................................................... 12
4.2.6.3.Sabotaža..................................................................................................................... 12
4.2.6.4.Nasilni prevrat.............................................................................................................12
4.2.6.5.Subverzivna dejstva.................................................................................................... 12
4.2.6.6.Destruktivna psihološko-propagangdna djelatnost.....................................................13
4.2.7.Ekološki rizici i prijetnje bezbjednosti.............................................................................13
5.
Bezbjednosni rizici i prijetnje tehničko-tehnološkog porijekla
.....................................14
5.1.Industrijski udesi kao rizik u životnoj sredini.....................................................................15
5.1.1.Pojam i karakteristika udesa..........................................................................................15
5.1.2.Mjesta nastanka udesa..................................................................................................16
5.1.3.Analiza i procjena rizika.................................................................................................17
5.1.4.Kontaminacija hrane organskim štetnim stvarima.........................................................19
5.1.5.Požari............................................................................................................................. 20
5.1.6.Saobraćajne nesreće.....................................................................................................20
5.1.7.Jonizujuća i nejonizujuća zračenja.................................................................................20
6.
Zaključak
............................................................................................................................. 22
7.
Literatura
.............................................................................................................................23
1.Uvod
Životna sredina je prirodni okvir u kome sva živa bića žive i djeluju, mnogostruko povezana
uzajamnim uticajima, a označava prostor u kojem organizmi provode svoj život u stalnim
međusobnim odnosima i interakcijama.
Vrijednost čovjekove životne sredine uslovljena je nizom elemenata koji su nastali prirodnim
razvojem i djelovanjem čovjeka, uslovima za život, stanovanje, rad i odmor u prirodnoj i izgrađenoj
sredini.
Životna sredina podrazumijeva ukupnost prirodnih faktora i društvenih činilaca koji obrazuju
čovjekov okvir života kao prirodno-kulturno-sociopsihološkog bića. U tom smislu, od pomoći su
nam brojne prirodne i humanističke naučne discipline, kako bi se povećala kvaliteta čovjekovog
okvira života.
Čovjek je osnovni faktor životne sredine, tako da je čovjekova životna sredina manje zavisna od
svih unutrašnjih i spoljašnjih faktora, uključujući tu i sav živi svijet, jer je čovjek razvojem svoje
tehnologije uspio da mnoge odnose i procese u sredini prilagodi, stvori ili usmjeri u korist
zadovoljenja sopstvenih potreba i želja.
Bezbjednost
je jedna od osnovnih ljudskih potreba: garancija opstanka, napretka i blagostanja,
ekonomske sigurnosti i mogućnosti, humanosti i poretka, slobodnog života bez straha ili teškoća,
dobro na koje svi imaju pravo.
Bezbjednost
je kada postoji i nesmetano se ispoljava ono što je vrijedno i značajno, i kada je takvo
stanje očigledno izvjesno, predvidivo i kontrolisano, što podrazumijeva sposobnost da ga zaštitimo
od neželjenih uticaja.
Bezbjednost
se može smatrati procesom, a prije svega proizvodom tog procesa – stanjem. Biti
bezbjedan znači biti zaštićen od uticaja nepoželjnih pojava, i osjećati se zaštićenim u predvidivom i
zaštićenom ambijentu.
Bezbjednost
je rezultanta odnosa-balansa između stvarne i potencijalne ugroženosti referentnih
vrijednosti i interesa i postojećih kapaciteta koji ih štite. Apsolutna bezbjednost je idealna
kategorija.
Bezbjednost
je djelatnost i funkcija, zatim stanje, pa organizacija i najzad, odsustvo ugrožavajućih
pojava i straha (bezopasnost, sigurnost), a u njenom središtu su izvjesne vrijednosti i interesi.
2.1.Pojam ugrožavanja bezbjednosti
Ugrožavanje bezbjednosti je suprotnost bezbjednosti. Riječ je o svim pojavama i procesima koje
su destruktivne po referentne vrijednosti i interese jer onemogućavaju ili otežavaju njihovo
dostizanje, postojanje, uživanje i razvoj. Ugrožavanje bezbjednosti se u raznim naukama i sferama
prirodne i društvene stvarnosti različito tumači i određuje.
Ugrožavanje bezbjednosti
postoji uvijek kada se dovodi u pitanje postojanje, ispoljavanje i uživanje
onog što je vrijedno i značajno, odnosno kada se na referentnim vrijednostima javljaju ili se mogu
javiti neželjene promjene ili se ne mogu nesmetano uživati.
Ugrožavanje bezbjednosti, ljudi, materijalnih dobara i životne sredine svrstava se u:
-
prirodne (elementarne ) opasnosti i nesreće
, koje se dijele na litosferske-
seizmološke (zemljotresi), amosferske (vjetar,grad), hidrosferske (poplave,lavine) i
biosferske (suše);
-
tehničko-tehnološke opasnosti
koje se manifestuju kao pojave praćene jonizujućim
zračenjem, hemijske kontaminacije i udesi u hemijskoj industriji, požari,
saobraćajne nezgode i nesreće na radu;
-
ratne opasnosti i nesreće
koje se manifestuju kao oružana dejstva sa kopna,
vazduha i mora, odnosno prirodne i tehničko-tehnološke nesreće izazvane ratnim
dejstvima.
3.Savremeni rizici i prijetnje bezbjednosti
Za razliku od tradicionalnog pristupa bezbjednosti po kome su vojne prijetnje i subverzije najveće
opasnosti po društva i države, danas su bezbjedosni izazovi, rizici i prijetnje “prije unutrašnji, nego
spoljni i prije nevojni, nego vojni; prije dolaze od nedržavnih aktera, nego od suverenih država”.
Danas dominiraju političke prijetnje, ekonomske prijetnje, čovjekom izazvane ekološke prijetnje i
društvene prijetnje.
Savremene pojave ugrožavanja bezbjednosti odlikuju brojne karakteristike. Neke od njih
svojstvene su većem broju ugrožavajućih pojava: protivpravnost, nemoralnost, multikauzalnost,
multimanifestnost, indikativnost, individualnost, dinamičnost, elastičnost, interaktivnost,
(ne)mjerljivost, (ne)predvidivost, višestrukost standarda kvalifikovanja i tretiranja, destruktivnost,
složenost i nedovoljna istraženost.
Protivpravnost je protivnost pravnim normama pozitivnog međunarodnog i unutrašnjeg prava, a
protivzakonitost je protivnost normama zakonskih propisa.
Pojave ugrožavanja bezbjednosti su najčešće multikazualne, odnosno multifaktorske prirode, što je
jedan od razloga njihove “imunosti” na reakciju društva i sistema bezbjednosti.
Multimanifestnost podrazumijeva mnoštvo pojava ugrožavanja prisutnih u bezbjedosnoj praksi, kao
i multivarijantnost njihovog ispoljavanja.
Indikativnost je mogućnost identifikacije i kvalifikacije pojave, te njene diferencijacije od drugih, pa i
istorodnih ugrožavajućih pojava.
Individualnost je nemogućnost ponavljanja pojave u apsolutnoj istovjetnosti, čak i pri istim uslovima
i okolnostima; svaka se pojava razlikuje od bilo koje druge, pa i istovrsne pojave.
Dinamičnost ugrožavanja je posljedica dinamičnosti društva i društvenih pojava, ali i povratniog
dejstva posljedice na izvor i nosioce ugrožavanja.
Elastičnost je druga strana dinamičnosti ugrožavanja. Podrazumijeva mogućnost njihovog
prilagođavanja stanju aktuelnih društvenih pojava i promjena, što doprinosi njihovom opstanku i
razvoju, uprkos nastojanjima sistema bezbjednosti da ih neutrališe.
Pojave ugrožavanja bezbjednosti su u izvjesnom odnosu interakcije i kombinacije sa drugim
sličnim ili istovrsnim pojavama. Stoga je često teško razlučiti posljedicu jedne pojave po zaštićene
vrijednosti od posljedica koje nastaju djelovanjem drugih pojava. Ovaj odnos je multivarijantan, i
može da bude tzv. nula odnos, paralelan i neposredan.
Kod nula odnosa ne postoji veza između pojava ugrožavanja bezbjednosti; one se odvijaju
nezavisno i ne utiču jedna na drugu.
Paralelan odnos postoji kada se više pojava odvija uporedo, u isto vrijeme i od strane istog
nosioca,ali realizacija jednih ne zavisi od realizacije drugih pojava.
Neposredan odnos ugrožavajućih pojava postoji u situacijama kada je jedna pojava u direktnoj
funkciji nastanka i razvoja druge pojave. Taj odnos može da bude “labav” i “čvrst”, nezavisan i
zavisan.
Vojne rizike i prijetnje bezbjednosti karakteriše prijetnja da će se upotrijebiti ili masovna upotreba
kenvencionalnog naoružanja, pa i oružja za masovno uništavanje, čime se ugrožava bezbjednost
čovjeka, država, međunarodne zajednice i planete.
Ovu grupu rizika i prijetnji bezbjednosti čine oružana agresija, oružana intervencija i oružani
pritisci, koji po pravilu dolaze spolja (izvan zemlje) i oružana pobuna i građanski rat koji se odvijaju
unutar zemlje.
3.1.1.Oružana agresija
Oružana agresija je jedno od najdestruktivnijih ugrožavanja bezbjednosti država i njenog
stanovništva, ali i međunarodne, pa i globalne bezbjednosti.
Agresija (lat.
aggression
– napasti, pristupiti) znači napad s ciljem osvajanja, upotreba sile u
međunarodnim odnosima.
3.1.2.Oružana intervencija
Oružana intervencija je nedozvoljeno miješanje u unutrašnje stvari jedne države primjenom
oružane sile, kojim se negiraju njena suverenost i samostalnost.
Dominantni oblik oružane intervencije je oružana pomoć strane države jednoj strani u unutrašnjem
sukobu.
Poseban vid oružane intervencije predstavlja tzv. humanitarna intervencija. Preduzima se s ciljem
stvarnog ili navodnog izbavljenja iz životne opasnosti grupe ljudi koje strana vlada ugrožava ili nije
u stanju da štiti, bez obzira na to jesu li njeni državljani, čime se narušava princip nemiješanja u
unutrašnja pitanja države.
3.1.3.Vojni pritisci
