PRAVNI FAKULTET PODGORICA
SPECIJALISTIČKE STUDIJE – USTAVNO-POLITIČKI SMJER
SEMINARSKI RAD
PREDMET:
USTAVNO PROCESNO PRAVO
TEMA:
PREDSJEDNIK DRŽAVE (ŠEF DRŽAVE)
MENTOR:
Prof. dr Dražen Cerović
STUDENT:
Miloš Rajović
Br. Indeksa:
2015/65
2
SADRŽAJ:
UVOD.............................................................................................................3
I.
ISTORIJSKI POGLED NA INSTITUCIJU ŠEFA DRŽAVE...........................4
II.
INSTITUCIJA ŠEFA DRŽAVE U UPOREDNOM USTAVNOM PRAVU.......5
III.
SISTEMI PODJELE VLASTI..................................................................6
IV.
POLOŽAJ PREDSJEDNIKA PREMA USTAVU CRNE GORE......................8
V.
NADLEŽNOSTI PREDSJEDNIKA PREMA USTAVU CRNE GORE............11
VI.
INSTITUCIJA ŠEFA DRŽAVE U MEĐUNARODNOM PRAVU................15
VII. POLOŽAJ ŠEFA DRŽAVE U INOSTRANSTVU......................................17
VIII. ZAKLJUČAK.....................................................................................18
LITERATURA...................................................................................19
4
I.
ISTORIJSKI POGLED NA INSTITUCIJU ŠEFA DRŽAVE
Uloga šefa države, njegov naziv, odnosno titula, kao i njegova ovlašćenja, vremenom su se
mijenjala. Njegov zvanični naziv (bazileus, princeps, imperator, kralj, car, suveren,
predsjednik) se mijenjao kroz istoriju češće nego njegove ovlasti. Kroz veći dio istorije šef
države je predstavljao oličenje države, čovjeka sa neograničenom vlašću, bez kontrole i
odgovornosti prema bilo kom državnom organu. U rukama vladara je bila objedinjena i
koncentrisana zakonodavna, izvršna i sudska vlast. U tom smislu indikativna je rimska izreka
„Quidquid principi placuit legis habet vigorem“
i
„princeps legibus solutus“
, kao i tutula
rimskih imperatora perioda dominata koja glasi
dominus et deus
.
Položaj šefa države u srednjem vijeku dobija još više na značaju jer se smatralo da njegova
vlast potiče od milosti Boga (
Deo gratiae
). Smatrao se božijim namjesnikom i Hristovim
izabranikom na zemlji ili tzv
. pro vici Christi
. U ovom periodu religija je igrala centralnu ulogu
u društvenom životu.
Apsolutističke monarhije predstvaljaju vrhunac ingerencija šefa države što pokazuje i izreka
jednog od najvećih apsolutističkih francuskih monarha Luja XIV
„Država, to sam ja“
. Isti
monarh je izjavio:
„Nacije se srijeću na vrhu“
preko svojih vladara.
1
Vladar je posjedovao tzv.
ius representationis omnimodae
kao izraz svog posebnog položaja.
Ograničenje vladareve vlasti teklo je postepeno. Najprije je to učinjeno kroz staleške
skupštine, pa zatim kroz donošenje ustava, kada je vladar najčešće bio prinuđen da donese
oktroisani ustav i odrekne se dijela svojih prerogativa a sopstvenu vlast stavi u granice prava.
Sa nastankom parlamentarizma prerogativi vladara tj. šefa države se dalje ograničavaju jer
ingerencije šefa države prenose se na vladu, uz kontrolu parlamenta.
1
Milenko, Kreća
, Međunarodno javno pravo,
str. 254.
5
II. INSTITUCIJA ŠEFA DRŽAVE U UPOREDNOM
USTAVNOM PRAVU
Uporedno ustavno pravo poznaje razne vrste šefova država. Šef države može biti inokosni ili
kolegijalni organ, te izborni ili nasledni.
2
U praksi preovlađuje inokosni šef države, mada nisu
nepoznati slučajevi kolektivnog šefa države. Kolektivni šef države donosi relevantne odluke
kao cjelina (
in corpore
), mada u izvjesnim slučajevima kada to priroda posla zahtijeva, u ime
kolektivnog šefa države, nastupa član kolegijalnog tijela. Primjeri kolegijalnog šefa države su
zastupljeni u istočno-evropskim zemljama posle Drugog svjetskog rata, tzv. socijalističkim
zemljama (FNRJ 1946. i SFRJ 1974.), kao i NR Kina i NR Koreja i sl.
U nekim ustavnim sistemima šef države se ne bira već dolazi nasleđivanjem. Riječ je o
monarhijama, koje mogu biti apsolutne (pripadaju prošlosti) ili ograničene bilo putem Ustava
ili parlamenta. Primjeri monarhija su Velika Britanija, Belgija, Španija, Norveška, Danska,
Vatikan, Monako, Sudijska Arabija. Specifičan je položaj britanskog šefa države koji je i
nominalno poglavar i nekoliko članica Britanske zajednice naroda tzv. Komonvelt, kao i bivših
kolonija, budući da je Britanija bila najveća kolonijalna sila moderne istorije. Skup
monarhovih ovlašćenja naziva se „prerogativima krune“. Takav položaj monarha relikt je
prošlosti. Danas su ovlašćenja monarha smanjena pobjedom parlamentarizma u većini
zemalja. Ta ovlašćenja su prešla na vladu, uz kontrolu parlamenta. To je učinjeno putem tzv.
ustanove premapotpisa.
3
U ustavnim sistemima u kojima se šef države bira, bilo neposredno ili od strane parlamenta,
su države republikanskog oblika vladavine. Specifičan je slučaj Malezije u kojoj se izborni šef
države bira na period od pet godina između naslednih vladara država koje ulaze u sastav
malezijske federacije, a slično je i riješenje u Ujedinjenim Arapskim Emiratima.
Šef države-grada Vatikana je istovremeno religijski poglavar Rimokatoličke crkve, koja broji
najveći broj vjernika na svijetu. Naročito u prošlosti (kada su se vladarske titule priznavale od
strane Pape), pa i danas, uticaj rimskog pontifex maximus-a je veliki, budući da je on duhovni
vođa oko 1.116 milijardi ljudi. Dakle država-grad Vatikan je poseban oblik monarhije tzv.
2
Milenko, Kreća,
Međunarodno pravo predstavljanja (Diplomatsko i konzularno pravo),
str. 75.
3
Slavko, M, Lukić,
Ustavno pravo (Zbirka tekstova i dokumenata)
, Podgorica, 2007,
str. 225.
