SHIZOFRENIJA
u okvirima
geštalt psihoterapije
SADRŽAJ:
Definicija sch
3
Epidemiologija sch
4
Etiopatogeneza sch 4
Dijagnostika sch
6
Komorbiditet
7
Klinička slika sch 7
Neuropsihofiziologija sch
11
Klinički oblici sch
11
Diferencijalna dijagnoza 13
Tok bolesti
14
Prognoza
14
Lečenje sch
14
Sch u okvirima geštalt psihoterapije
15
Zaključak 25
Literatura 25
su u normalno usmerenoj mentalnoj aktivnosti inhibirane, bivaju dovedene u fokus i
upotrebljene umesto onih koje su relevantne i značajne u datoj situaciji. Tako mišljenje
postaje tangencijalno, javlja se kočenje misaonog toka, reči su odvojene od svog
značenja, formiraju se neologizmi.
Epidemiologija
Smatra se da 0.5-1% ukupnog stanovništva boluje od shizofrenije.
Incidencija (pojava novoobolelih na godinu dana) je, prema SZO, 2-4 slučaja na 10000
stanovnika, dok je point prevalencija (broj obolelih u jednom momentu) 0.01%-3%,
zavisno od kriterijuma primenjenih u istraživanju, ali i populacijskih razlika.
Rizik oboljevanja u toku života se kreće od 0.4% do 1%.
Ljudi sa hereditarnim opterećenjem mnogo češće obolevaju u urbanim nego u ruralnim
sredinama pa se smatra da je stres značajan faktor za razvoj sch.
Sch počinje rano, 9 od 10 muškaraca i 2 od 3 žene obole pre 30.-te godine života. U
razvijenim zemljama Zapada nema polnih razlika u učestalosti oboljevanja, ali kod
muškaraca bolest počinje ranije, između 15. i 24.-te godine života, dok je za žene
prosečan uzrast između 25. i 34.-te godine. Zbog kasnijeg početka kod žena sch ima
nešto bolju prognozu. U zemljama u razvoju opisana je i po nekoliko puta veća
učestalost oboljevanja kod muškaraca.
Sch simplex je češća u Aziji nego u Severnoj Americi i Evropi, dok je agresivnost češći
pratilac sch u Evropi nego na Dalekom Istoku. Neke studije pokazuju veću učestalost
sch poremećaja kod osoba rođenih u zimskim mesecima, što je osnova za hipotezu o
virusnoj etiologiji bolesti.
Veća učestalost sch se javlja među osobama nižeg socioekonomskog statusa, a oboleli
su koncentrisani u centralnim četvrtima velikih gradova.
Etiopatogeneza sch
Ukoliko bismo grupisali faktore koji su značajni za nastanak ovog oboljenja, to bi
izgledalo ovako:
1. biološki faktori
, gde podrazumevamo:
a.
genetsku predispoziciju
, koja postoji u mnogim slučajevima, ali nije presudna (ne
nasleđuje se sch, već određene osobine ličnosti koje, zavisno od sadejstva zahvaćenog
genskog lokusa ili gena i uslova sredine, mogu deklanširati sch). U fokusu istraživanja
su hromozomi 6, 8 i 22;
b.
porođajne komplikacije
, prema istraživanjima, kod obolelih je veća frekvencija ovih
komplikacija u odnosu na opštu populaciju: prevremeni i produženi porođaj, hipoksija
mozga...sve to može dovesti do oštećenja neurona i pojave sch kasnije;
c.
konstitucionalnu predispoziciju
- Krečmer opisuje tzv astenični tip kod obolelih od sch
(uzan grudni koš, mršavost, duge ruke, ptičji oblik lica), dok se neuroimaging metodama
kod obolelih nalaze: smanjenje frontalnog režnja, proširenje moždanih komora, atrofija
malog mozga, abnormalnosti temporalnog režnja (što korelira sa halucinacijama),
smanjen protok krvi u frontalnom režnju (što ima za posledicu negativnu
simptomatologiju); postoji prekid veza između talamusa i frontalnog režnja usled čega
se gubi uvid u sopstveno ponašanje. Nadalje, premorbidne crte ličnosti sch bolesnika
imaju karakteristike introverzije, a većina pokazuje u periodu neposredno pred pojavu
bolesti ekstremnu zavisnost, stidljivost i socijalnu izolaciju;
d.
metabolički faktori
, sa teorijom o poremećaju neurohumoralne transmisije u mozgu, i
to prvenstveno u limbičkom sistemu koji je ’sazvežđe emocija’, nalaze se u fokusu
istraživačkog rada danas i na tome se zasniva farmakološko lečenje sch pacijenata:
I dopaminska hipoteza govori o hiperdopaminergiji koja postoji u shizofreniji i
posledičnoj pojavi halucinacija i sumanutosti; sa druge strane, hipodopaminergija u
prefrontalnoj kori vodi negativnoj sch simptomatologiji;
II noradrenalinski eksces locus ceruleusa sa posledičnim preplavljivanjem CNS,
agitacijom, poremećajem kognicije i patološkom ideacijom; hipoaktivnost ovog sistema
vodi anhedoniji, gubitku motivacije i oštećenju cilju usmerenog ponašanja;
III glutamatska teorija, gde se hiperaktivnost ovog sistema dovodi u vezu sa pozitivnim,
a hipoaktivnost sa negativnim simptomima sch;
IV GABAergička hipoteza sa hipofunkcijom ovog sistema odgovorna je, prema nekim
istraživanjima, za anksioznost shizofrenih pacijenata.
mogu obuhvatati smanjenje aktivnosti nervnog faktora rasta, migraciju neurona,
mijelinizaciju, apoptozu ili programiranu smrt neurona, pruning sinapsi itd). Zbog ranog
oštećenja i odumiranja neurona, preostale ćelije se „loše“ povezuju, te između njih
dolazi do pogrešnog prenošenja informacija što uzrokuje nastanak sumanutih ideja i
halucinacija.
Prema teoriji
dualnog trenda
, simptomi sch su posledica neurorazvojnog sloma bilo kog
od tri najvažnija funkcionalna sistema mozga: arhikortikalnog (koji je odgovoran za
voljne funkcije i stabilizaciju ponašanja, i čiji poremećaj u ranom razvoju dovodi do
motornih abnormalnosti opisanih u preshizofrene dece uzrasta do 2 godine; dok
kompleksnije funkcije arhikortikalnog sistema kao npr. planiranje i apstrakcija pokazuju
oštećenja kasnije, u adolescenciji), paleokortikalnog (koji reguliše budnost i sposobnost
orijentacije) i mezotemporalnog (čije oštećenje dovodi do neadekvatnog odgovora na
spoljni nadražaj zbog, recimo, hipersenzitivnosti hipokampalnog sistema, pa se osoba
oseti ugrožena u sasvim benignoj situaciji).
Dijagnostika
Prilikom postavljanja dijagnoze, potrebno je imati na umu tri bitne stvari: ne postoji
patognomoničan znak ili simptom za sch, simptomi se menjaju tokom vremena i, treće,
obavezno je uzeti u obzir edukativni i kulturni nivo bolesnika.
1. DSM IV klasifikacija:
A. 2 od sledećih 5 simptoma u akutnoj fazi veći deo vremena tokom jednog meseca:
1. sumanute ideje, 2. halucinacije, 3. dezorganizovan govor, 4. dezorganizovano ili
katatono ponašanje, 5. negativni simptomi.
Ako su sumanute ideje bizarne, ili se halucinacije sastoje od glasa koji komentariše
ponašanje osobe, ili 2 ili više glasova koji međusobno razgovaraju, za postavljanje dg je
dovoljan jedan od ta dva znaka.
B. radna efikasnost, socijalne relacije, lična nega upadljivo je ispod nivoa koji je
postojao pre pojave poremećaja, a ako se bolest javila u detinjstvu ili adolescenciji
postoji nemogućnost dostizanja očekivanog nivoa socijalnog razvoja.
