Kočioni sistem je veoma zahtjevan i složen sistem, sastavljen iz više podsistema. Najšire
posmatrano, kočioni sistem ima sledeće osnovne dijelove ili podsisteme:

radna kočnica,

pomoćna kočnica,

parkirna kočnica,

dopunska kočnica – usporivač.

Ova osnovna struktura kočionog sistema šematski je prikazana na slici 1.

Slika 1. Struktura kočionog sistema

Radna kočnica

preuzima izvršavanje najvažnijih zadataka kočionih sistema, odnosno

kočenje vozila maksimalnim usporenjima (u slučaju opasnosti) i sva blaža, kratkotrajna
kočenja, u normalnim uslovima kretanja. Ona, stoga, predstavlja najvažniji dio kočionog
sistema, kome se obraća posebna pažnja.

Pomoćna kočnica

se uvodi isključivo radi povećanja bezbjednosti vozila u saobraćaju,

odnosno u cilju ostvarivanja veće pouzdanosti kočionog sistema. Njen je zadatak da
obezbijedi mogućnost usporavanja i poptunog zaustavljanja vozila i u slučaju da dođe do
otkaza u podsistemu radne kočnice. Propisi, međutim dozvoljavaju da performanse
pomoćne kočnice budu u određenom stepenu niže nego radne kočnice.

Parkirna kočnica

, kao što i ime govori, ima zadatak da obezbijedi trajno kočenje vozila u

mjestu, tj. parkirno kočenje. Ukoliko se ova kočnica riješi tako da se može aktivirati i pri
kretanju vozila, što se najčešće i radi, parkirna kočnica može da preuzme i zadatke
pomoćne kočnice. U tom slučaju pomoćna i parkirna kočnica su jedan isti podsistem, što
je na blok šemi na slici i naznačeno. Kod starijih sistema razlika je u tome što se kod
pmoćne kočnice pritisne dugme na komandi i zadržava a samim tim i povlači komanda i
usporava vozilo. Dok kod parkirne kočnice dugme se ne dira, nego nakon povlačenja
komande ona ostaje u tom položaju i ostavruje se trajno kočenje.

Dopunska kočnica

ili usporivač prevashodno je namijenjena blagom, dugotrajnom

kočenju, pri kretanju vozila na dužim padovima. U tom smislu njeno obavezno postojanje
propisano je samo za vozila većih ukupnih masa (što je na slici naznačeno isprekidanim
linijama). Međutim, ako vozilo ima usporivač, on se često koristi i za sva blaga

usporavanja, dakle u mnogim slučajevima kočenja, koja se normalno ostvaruju radnom
kočnicom.
Svaki od navedenih podsistema, strukturno se rešava u osnovi na isti način, odnosno
uključuje iste funkcionalne komponente (sl. 2):

komanda,

prenosni mehanizam i

kočnica.

Slika 2. Podsistemi kočnog sistema

Ovo se odnosi i na priključna vozila (osim najmanjih masa), s tim što je potrebno da se
ukaže i na sledeće osobenosti. Prije svega, treba da se istakne da priključna vozila
posjeduju svoje sopstvene kočione sisteme, slične osnovne strukture kao što je naprijed,
načelno, objašnjeno (radna, pomoćna i parkirna kočnica) i da se pred njih postavljaju isti
zahtjevi. Kočioni sistem prikolice, mora biti usklađen sa kočionim sistemom vučnog
vozila, i on mora da obezbijedi jedinstveni kočioni sistem vučnog vozila. Sa stanovišta
načina izvođenja (ne ulazeći u potrebne odnose performansi kočenja vučnog i priključnog
vozila), usklađenost kočionih sistema vučnog vozila i prikolice odnosi se, prvenstveno, na
način aktiviranja prenosnog mehanizma priključnog vozila, a zatim i na njegovo
izvođenje.

Komanda

služi za aktiviranje odgovarajućeg podsistema, tj. radne, pomoćne i drugih

kočnica. Svaki podsistem mora da ima, svoju komandu, postavljenu tako da vozač lako
može da je aktivira. Komanda radne kočnice je izvedena kao papučica koja je postavljena
neposredno ispred sjedišta vozača, tako da vozač može da je aktivira ne skidajući ruke sa
volana. Za pomoćnu i parkirnu kočnicu komanda je obično ručna, tj. u obliku ručice koja
je, takođe, postavljena uz sjedište vozača, tako da pri njenom aktiviranju vozač jednu ruku
može da drži na volanu.
Kada su pomoćna i parkirna kočnica riješene konstrukcijski jedinstveno, onda je i njihova
komanda,   očigledno,   jedna   ista   ručica.   Komanda   dopunske   kočnice   (usporivača)   je
najčešće,   takođe,   ručna   (ručica,   poluga),   ali   često   se   izvodi   i   kao   nožna   (ponekad
neposredno   uz   komandu   radne   kočnice,   uz   istovremeno   aktiviranje).   Sa   stanovišta
aktiviranja prenosnog mehanizma kočionog sistema priključnih vozila treba da se istakne
da   se   svi   podsistemi   ovog   kočnog   sistema,   izuzev   parkirne   kočnice,   aktiviraju
odgovarajućim komandama kočnog sistema vučnog vozila ili, rjeđe, kočenjem vučnog
vozila.   Dakle,   radna   i   pomoćna   kočnica   prikolice   aktiviraju   se   odgovarajućim
komandama vučnog vozila. Isto se odnosi i na usporivač, ukoliko se koristi na prikolici.
Umjesto ovoga, aktiviranje ovih kočnica može se ostvariti i samim kočenjem vučnog
vozila, tj. impulsom koji se dobija kada priključno vozilo “nalijeće” na kočeno vozilo. To
je, tzv. “inerciono” kočenje prikolice, koje je dozvoljeno samo za priključna vozila malih
ukupnih masa (manje od 3.500 kg).

koristi azbestna tkanina protkana mesinganim vlaknima ili čeličnim opiljcima koji služe
za brzo odvođenje toplote sa frikcionog materijala.
U zavisnosti od načina ostvarivanja kočionog momenta vrši se podjela i kočionih
mehanizama. Na motornim vozilima primjenjuju se kočioni mehanizmi koji rade na
principu mehaničkog trenja (frikcioni kočioni mehanizmi). Kočioni mehanizmi mogu biti
postavljeni na točkovima kočione mehanizme koji djeluju na transmisiju.

2.2 Pneumatske kočnice

Pneumatski sistemi imaju određene prednosti a i nedostatke u odnosu na druge sisteme
prenosa snage.
Prednosti i nedostaci kao uporedne karakteristike sa hidrauličnim sistemom su:

Vazduh je prisutan svuda i neograničen je,

Prilikom slanja vazduha od određenog sistema, nije potrebno imati povratni vod,
već se on ispušta u okolinu i sistem se snabdijeva novim,

Komprimovani vazduh je pogodan za skladištenje, nije zapaljiv i ne zagađuje
okolinu,

Komprimovani vazduh se može koristiti na temperaturama iznad i ispod 0°C,

Pneumatski sistem je lak i pogodan za održavanje,

Pneumatski sistemi su obično manje težine od hidrauličnih,

Potrebna je prethodna priprema komprimovanog vazduha radi odstranjivanja
nečistoća i vode,

Hidraulični sistem ima brži odziv.

Pneumatski sistem za aktiviranje kočionog mehanizma koristi se energijom sabijenog
vazduha. Ovaj sistem primjenjuje se na teškim teretnim vozilima i autobusima. Vozač pri
kočenju vozila samo reguliše dovod ili izlaz sabijenog zraka iz dijelova sistema. Sistemi
koji koriste komprimirani vazduh rade se u varijanti jednokružni ili dvokružni. Kod
jednokružnih jednovodnih sistema svi točkovi su na istom vodu, a kod dvokružnih mogu
nezavisno da rade prednji i zadnji dio kočione instalacije pa u slučaju nekog kvara postoji
mogućnost kočenja točkova na jednoj osovini.