2
9. ZAKLJUČAK
..................................................................................................................21
LITERATURA
.....................................................................................................................22
1. UVOD
Šljiva (
lat. Prunus domestica
) podrod iz roda Prunus, vrsta je voća koja raste na drvetu, ima
okrugli ili ovalni plod. Plave, crvene ili žute je boje (ovisno o vrsti). Meso ploda je slatko,
žućkaste boje s košticom u sredini. Šljiva raste kao srednje veliko stablo, manje ili više bujna
rasta. Pojedine sorte zahtijevaju strane oprašivače, dok se neke oplođuju same. Šljive donose
plodove na dvogodišnjim ili trogodišnjim granama. Vrijeme cvjetanja je u travnju, prije
listanja, a plodovi sazrijevaju u avgustu, septembru i oktobru, ovisno o sorti. Ne zahtijevaju
redovito i obilno obrezivanje. Šljive su bogate vitaminima A i C. Spadaju u niskokalorično
voće tako da se preporučuju u ishrani. Šljive se mogu konzumirati sirove, mogu se sušiti,
prave se džemovi i marmelade, zatim za knedle i od šljiva se peče rakija (šljivovica).
Filogenetski promatrano, šljiva pripada istom rodu (Prunus) u koji spadaju i bjelošljiva ,
badem, breskva, marelica, višnja , lovorvišnja , trešnja i džanarika koji kao plod imaju
košticu. Rod Prunus sadrži nekoliko podrodova, među kojima je i podrod Prunus, koji se
dalje dijeli na tri sekcije: Prunus (šljive Starog Svijeta), Prunocerasus (šljive Novog Svijeta) i
Armeniaca (marelice). Podrod Prunus se od ostalih podrodova razlikuje po tome što ima
usamljene terminalne i lateralne pupoljke, kao i glatku košticu. Ovakvo čisto morfološko
razlikovanje podrodova ima praktični značaj, ali se u novijim filogenetskim istraživanjima
pokazala mala taksonomska vrijednost takvih karaktera u rodu Prunus.
4
svjedoče sjemenjaci divlje šljive, najvažnije podloge za kalemljenje šljive. Korjenov vrat je
mjesto na kojem korijen sjemenjaka šljive prelazi u stablo. Sadnice šljive se po pravilu sade
5 u tlo do visine korjenovog vrata. Adventivno korijenje šljive je po građi i funkcije slično
korjenovom sistemu sjemenjaka. Uloga adventivnog korijenja šljive je ogromna. Oni
povećavaju ukupnu masu korjenovog sustava. Tamo gdje nema glavnog korijena, kao na
primjer kod izdanka šljive, adventivno korijenje ga zamjenjuje. Izdanak šljive nema pravi
već lažni korjenov vrat. Po anatomskoj građi i funkciji nema razlike između glavnog i lažnog
korjenovog vrata. Bočno korijenje šljive u tlu može biti horizontalno, vertikalno i koso.
Horizontalne žile šljive se pružaju skoro paralelno sa površinom tla. One po pravilu prelaze
opseg krune voćke. Širenje horizontalnih žila ograničeno je razmakom šljiva u nasadu.
Dubina širenja horizontalnih žila šljiva zavisi od vrste šljive i vrste tla. Glavnina korjenovog
sustava je plitka kod domaće šljive (10 do 40 cm) i usurijeske (15 do 45 cm). U teškim tlima
korijen se rasprostire vrlo plitko. Vertikalne žile sjemenjake đenarike mogu u rastresitim
tlima doći do dubine od 12 m. Kose žile zaklapaju sa vertikalom kut od 30 do 70 stupnjeva i
čine prijelaz između horizontalnih i vertikalnih žila. Žile šljive mogu se na osnovu dužine i
debljine podijeliti na tri osnovna tipa: osnovne, prijelazne i obrastajuće (vlaknaste). Osnovna
funkcija vlaknastih žila je apsorpcija vode sa otopljenim solima i njihovo pretvaranje u
organske tvari, a osnovnih i prijelaznih žila ukorjenjivanje, provođenje i spremanje
organskih tvari. Korjenova kapa (kaliptra) nalazi se na vrhu korijena. Izgrađena je od stanica
parenhimskog tkiva. Kaliptra štiti nježno tvorno tkivo korijena od mehaničkih povreda, koje
bi mogle nastati pri prodiranju korijena kroz tlo. Zona rasta korijena šljive nalazi se odmah
iza korjenove kape. Ona je kratka (5 do 10 mm). Zona izduživanja korijena izgrađena je od
stanica koje se plastično izdužuju ali nisu sposobne za diobu. Zona korjenovih dlačica šljiva
služi za upijanje vode i mineralnih tvari, kao i za pričvršćivanje korijena i cijele biljke u tlu.
U poprečnom presjeku korijena uočava se rizoderm (primarno pokorično tkivo), primarna
kora i centralni cilindar. Periferni dijelovi stanica rizoderme izdužuju se u korjenove dlačice,
čija je uloga apsorpcija. Apsorbirana voda i mineralne tvari prolaze kroz parehimske stanice
primarne kore i dolaze u centralni cilindar. U njemu su naizmjenično raspoređene ksilemske
i floemske vrpce, koje čine radijalni provodni snopić. Ksilemske vrpce služe za provođenje
vode i razgrađenih mineralnih tvari, a floemske vrpce za provođenje vode i organskih tvari.
Zona grananja korijena i provođenja tvari je iznad zone korjenovih dlačica. U centralnom
cilindru u zoni grananja, nastaju bočni korijeni šljive i kambijalni prsten. Radom
kambijalnog prstena korijen šljive sekundarno deblja – ka periferiji nastaje sekundarna kora,
a ka unutrašnjosti sekundarno drvo. 6 Korijen šljiva raste pretežno tijekom noći, korijen
5
šljive je u povoljnim uvjetima aktivan tijekom čitave godine. Poznato je da intenzitet porasta
korijena zavisi u velikoj mjeri od rasta mladica i rodnosti stabla. Dokazano je da vlažnost,
toplina i plodnost tla bitno utječe na rast korijena. Korijen intenzivno raste u proljeće, prije
početka vegetacije i u jesen, neposredno poslije njezina završetka. Regulatori rasta koji
smanjuju rast mladice, po pravilu utječu na poboljšanje rasta korijena. Navodnjavanje
povoljno utječe na rast korijena. Površinska obrada uništava korjenov sustav u zoni obrade.
Brže se obnavljaju tanje nego deblje žilice. Višak dušika poboljšava rast mladica, a
nepovoljno utječe na rast korijena, dok fosfor i kalij potiču grananje korjenovog sustava.
Korijen šljive počinje rasti na temperaturi od 4 do 5°C, tj. rast korijena u proljeće prethodi
listanju.
3.2. STABLO ŠLJIVE
Stablo ili os izdanka je jedan od tri osnovna vegetativna organa šljive. Stablo šljive se razvija
od klicinog izdanka i klicinog pupoljčića. Ono neograničeno raste vrhom, razvija se nad
zemljom i na njemu se razvijaju listovi sa pupoljcima u pazuhu. Stablo zajedeno sa lišćem
čini izdanak. Šljiva ima nadzemni (fotofilini, aerofilni) izdanak. Osnovne funkcije stabla
šljive su povećanje površine grananjem, razvijanje listova i što bolje izlaganje sunčevoj
svjetlosti, prijenos vode i hranjivih tvari nagomilavanje rezervnih tvari , kao i razvijanje
cvjetnih pupova i cvjetova od kojih nastaju sjemenke i plodovi. U šljiva kao biljka sa
drvenastim stablom mogu se razlikovati dva tipa životnih formi: drvo (arbor) i grm (frutex).
Drvo ima snažno razvijeno stablo, koje se tek na odrađenoj visini počinje granati u krošnju.
Kod grmova se ne razlikuje jedno glavno stablo, nego se skoro od same površine tla izdiže
više približno jednako razvijenih stabljika. Kod grmlja i drveća sve su grane stabla drvenaste
na kraju vegetacijskog perioda. Drvenasta stabla sadrže veliku količinu mehaničkih tkiva, pa
su čvrsta i izgrađena su uglavnom od sekundarnih tkiva, koja nastaju radom kambijalnog
prstena. Mnoge vrste šljiva, kao što su domaća šljiva, kineska šljiva, usurijska šljiva,
kanadska šljiva, američka šljiva, rastu u obliku drveta, dok su crni trn i sjevernoamerička
primorska šljiva predstavnici grmlja. Šljive kao polikarpne biljke donose plod više godina.
Svaki dio stabla šljive koji nosi list naziva se čvor (koljence ili nodus), a dio stabla između
dva susjedna čvora je članak (internodija ili internodium). Različite vrste šljiva stvaraju
stabla različite veličine – u džanarike mogu doseći 15 m, a kod sjevernoameričke primorske
7 šljive stablo je visoko od 1 do 3m samo mlade grane šljiva stvaraju primarna tkiva:
7
Kopljast izrast predstavlja kratko rodno drvo (od 0,5 do 10 cm) i najčešće se nastaje kod sorti
domaće šljive. Na njima se formiraju kvalitetni plodovi. Svibanjske kitice kratke su rodne
grančice (2 do 4 cm) sa velikim brojem pupova od kojih su srednji lisni, a ostali cvjetni.
Nerodne grančice ne nose cvjetne pupove. Vodopije (vodeni izdanci) vrlo su bujne (150 do
200 cm) i izbijaju iz spavajućih ili adventivnih pupova glavnih grana. Dosta bujne nerodne
grančice (25 do 150 cm) čine prijelaz od vodopija ka normalnim mladicama. Trnoviti izraštaj
su kratke nerodne grančice koje štite stablo šljive. Pupovi prema položaju mogu biti vršni
(terminalni) i bočni (lateralni). Prema funkciji, mogu biti vegetativni (drvni, lisni, spavajući i
adventivni) ili reproduktivni (cvjetni). Vegetacijski pupovi su sitni izduženi i oštri, iz njih se
razvija mladica. Iz cvjetnih pupova se razvija cvijet i plod, ti pupoljci su krupniji od
vegetativnih, a po obliku su loptasti ili ovalni. Iz cvjetnih pupova šljive može se razviti samo
jedan ili više cvjetova. Broj cvjetova u cvatu zavisi prvenstveno o sorti šljive.
Sl.1. Stablo šljive
2.3. LIST ŠLJIVE
List je jedan od tri osnovna vegetativna organa šljive. Listovi mogu nastati na zametku ili na
vegetativnom vrhu stabla. Klicini listovi (kotiledoni) šljive diferenciraju u embrionalnoj fazi.
Rod šljive (Prunus L.) pripada razredu Magnoliatae (dikotiledoni), pa sjemenka šljive ima
