Podgorica, 2008.

VLADA CRNE GORE

UPRAVA ZA KADROVE

SLUŽBENIČKI ODNOSI

Branka Lakočević

PRIRUČNIK ZA POLAGANjE STRUČNOG ISPITA

Izdavač

Uprava za kadrove CG

Urednik

Svetlana Vuković

Autor

Branka Lakočević

Lektor

Itana Stanišić

Tehnička obrada

Tatjana Vukčević

Dizajn

Studio “KNB”, Podgorica

Lidija Savković-Vuković

Štampa

Digital Print Centar, Podgorica

Tiraž

1000 primjeraka

Uprava za kadrove

Jovana Tomaševića bb, 81000 Podgorica

tel/fax: 081/201-036, [email protected]

Štampanje ove publikacije stručno i finansijski je podržao projekat „Program

za razvoj kapaciteta“-zajednička inicijativa Vlade Crne Gore ,Fondacije Insti-

tut za otvoreno društvo i Programa Ujedinjenih nacija za razvoj.

SLUŽBENIČKI ODNOSI

PRIRUČNIK ZA POLAGANjE STRUČNOG ISPITA

Privremeno udaljenje zaposlenog (suspenzija)

1.13.2

Materijalna odgovornost zaposlenog

1.13.3

Prestanak radnog odnosa

1.14

Prestanak radnog odnosa po sili zakona

1.14.1

Prestanak radnog odnosa po volji zaposlenog

1.14.2

Prestanak radnog odnosa nezavisno od volje zaposlenog

1.14.3

Otkazni rok

1.14.4

Radna knjižica

1.15

SLUŽBENIČKI ODNOSI

Državni službenici i namještenici

2.1

Zasnivanje radnog odnosa državnih službenika i namještenika

2.2

Rukovodeća lica – imenovanje i razrješenje

2.3

Zvanja državnih službenika i namještenika

2.4

Prava i obaveze državnih službenika i namještenika

2.5

Odgovornost državnih službenika i namještenika

2.6

Disciplinska odgovornost

2.6.1

Privremeno udaljenje sa radnog mjesta

2.6.2

Materijalna odgovornost

2.6.3

Raspoređivanje državnih službenika i namještenika

2.7

Ocjenjivanje, napredovanje i utvrđivanje sposobnosti

2.8

Stručno usavršavanje državnih službenika i namještenika

2.9

Zarade

2.10

Prestanak radnog odnosa

2.11

Ukidanje organa, odnosno poslova i reorganizacija

2.12

Organ za upravljanje kadrovima

2.13

Centralna kadrovska evidencija

2.14

Nadzor nad sprovođenjem propisa o radu državnih službenika

2.15

i namještenika

ETIČKI KODEKS

Primjena etičkog kodeksa

3.1

Konflikt interesa

3.2

ZAŠTITA PRAVA ZAPOSLENIH

Zaštita prava državnih službenika, odnosno namještenika

4.1

Komisija za žalbe

4.2

Zaštita prava pred sudom

4.3

Mirno rješavanje radnih sporova

4.4

Zaštita prava pred arbitražom

4.5

KOLEKTIVNI UGOVORI

Opšti kolektivni ugovor

5.1

Sindikat-uslovi za rad

5.2

Savjet zaposlenih

5.3

PENZIJSKO I INVALIDSKO OSIGURANJE

Pojam i vrste penzijskog osiguranja

6.1

Obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovu

6.2

tekućeg finansiranja

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja

6.3

Penzijski staž

6.4

Starosna penzija

6.5

Ostvarivanja prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja

6.6

Korišćenje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja

6.7

ZDRAVSTVENO OSIGURANJE

Obavezno i dobrovoljno zdravstveno osiguranje

7.1

Prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja

7.2

Pravo na zdravstvenu zaštitu

7.3

ZAPOŠLJAVANJE

Osiguranje za slučaj nezaposlenosti

8.1

Prava nezaposlenih lica

8.2

Zavod za zapošljavanje

8.3

Evidencije u oblasti zapošljavanja

8.4

Zapošljavanje stranaca – utvrđivanje mjera za zapošljavanje

8.5

i rad stranaca

Radna dozvola

8.6

PITANJA

LITERATURA

UVODNA RIJEČ

Priručnik za polaganje stručnog ispita za rad u državnim organima predstavlja rezultat saradnje

Programa za razvoj kapaciteta,Ministarstva pravde i Uprave za kadrove.

Saradnju sa ovako stručnim institucijama Uprava za kadrove vidi kao ključan elemenat svojih program-

skih aktivnosti i ovom prilikom zahvaljujem se Programu za razvoj kapaciteta što su prepoznali značaj i

finansirali cjelokupni projekat.

Važnost projekta „Priručnika za polaganje stručnog ispita “koji je započet u julu mjesecu 2007 go-

dine, je u težnji da omogući svim zainteresovanim licima a prvenstveno pripravnicima i novozaposlenim

da što lakše savladaju predmetnu materiju s obzirom da je to sada objedinjeno na jednom mjestu.

Zbog toga je Uprava za kadrove modul“ Osposobljavanja pripravnika i novozaposlenih za rad

u državnim organima“ uvrstila kao temu u Program stručnog usavršavanja za 2008/9 godinu i time

dala mogućnost svim zainteresovanim licima da pohađaju obuku prije nego pristupe samom polaganju

državnog ispita.

Priručnik je izradila grupa autora,eksperata pravnih i ekonomskih nauka i sam priručnik daje

odličnu bazu za dalje stručno usavršavanje državnih službenika i nameštenika.

Na kraju bih željela da se zahvalim svima koji su doprinijeli da ovaj priručnik bude urađen i

ističem da će Uprava za kadrove i dalje sprovoditi slične projekte i time unaprijediti kvalitet znanja

državnih službenika i nameštenika.

Direktorica

Svetlana Vuković

RADNI ODNOSI

ZASNIVANJE RADNOG ODNOSA

1.2

Uslovi za zasnivanje radnog odnosa

1.2.1.

Radni odnos može da zasnuje lice koje ispunjava opšte uslove utvrđene zakonom i

posebne uslove za rad na određenom radnom mjestu utvrđene zakonom, odnosno opštim ak-

tom poslodavca. Opšti uslovi za zasnivanje radnog odnosa su 15 godina života i opšta zdravst-

vena sposobnost. Opštu zdravstvenu sposobnost imaju i invalidi kod kojih nije nastupila pot-

puna nesposobnost za rad. Posebni uslovi propisani su zakonom ili opštim aktom, a odnose se

na stepen stručne spreme, radno iskustvo, posebna znanja i sposobnosti, stručni ispit, posebne

godine života, naročita zdravstvena sposobnosti i druge uslove koji su neophodni za uspješno

obavljanje određenih poslova.

Faze zasnivanja radnog odnosa

1.2.2.

Način zasnivanja radnog odnosa propisan je zakonom. Ako zaposleni ne stupi na

rad na zakonit način, on ne uspostavlja radni odnos, već se nalazi posebnoj situaciji koja se

označava u teoriji kao faktički rad, odnosno faktički radni odnos. Osnov zasnivanja ovog

radnog odnosa je nezakonit ili nepravilan ili uopšte ne postoji, odnosno prestao je da važi,

ali u ovom odnosu radnik stvarno obavlja određene poslove, redovno na propisan način kao

i zaposleni koji se nalazi u radnom odnosu, brz uzurpacije. Značajno je napomenuti da je u

ovoj situaciji zaposleni u posjedu prava iz rada i ima stvarnu, odnosno faktičku mogućnost

da ih vrši sve dok mu nosioci prava to dopuštaju. Faktički rad može prestati u svako doba,

faktičkom radnjom kao što je i nastao.

Postupak zasnivanja radnog odnosa odvija se u nekoliko faza:

prijava slobodnog radnog mjesta;

oglas;

obaveza odlučivanja o prijavama;

odluka o zasnivanja radnog odnosa;

Vrste radnog odnosa

1.2.3.

Po opštim propisima o radu radni odnos se može zasniva na neodređeno vrijeme i

na određeno vrijeme. Po pravilu radni odnos se zasniva na neodređeno vrijeme, odnosno na

vrijeme čije trajanje nije unaprijed određeno. Radni odnos na određeno vrijeme zasniva se

u slučajevima utvrđenim zakonom na vrijeme čije je trajanje unaprijed određeno (zamjena

privremeno odsutnog radnika, izrada određenog projekta, privremeno povećan obim rada,

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

sezonski poslovi, obavljanje određenih poslova u pozorištu, snimanje filmova, izvođenje nas-

tave u školi ili predškolskoj ustanovi i sl.). Osnovna odlika radnog odnosa na neodređeno

vrijeme je njegova stalnost, koja se ogleda u kontinuitetu ostvarivanja prava obaveza i odgov-

ornosti iz radnog odnosa.

Zaposlenom koji je zasnovao radni odnos na određeno vrijeme radni odnos prestaje

danom završetka posla, povratkom odsutnog radnika ili istekom određenog roka. Zaposleni

na određeno vrijeme ima ista prava, obaveze i odgovornosti kao i zaposleni koji je zasnovao

radon odnos na neodređeno vrijeme. Zaposleni koji je zasnovao radni odnos na određeno

vrijeme može zasnovati radni odnos na neodređeno vrijeme, ako ispunjava uslove utvrđene

zakonom i opštim aktom, kada privremeno povećan obim posla postane trajan, odnosno

danom prestanka radnog odnosa zaposlenog kojeg zamjenjuje ili ako se privremeno odsutni

rasporedi na druge poslove.

UGOVOR O RADU

1.3

Ugovor o radu se zaključuje u pisanom obliku, a smatra se zaključenim kada ga potpišu

poslodavac i zaposleni. Zaključuje se prije početka rada.

Ugovorom o radu određuje se dan stupanja na rad zaposlenog. Lice koje ne stupi na

rad na dan koji je određen ugovorom smatra se da nije zasnovalo radni odnos, osim ukoliko

ne postoje opravdani razlozi o kojima je dužan, na pogodan način, obavijestiti poslodavca,

u roku od 24 časa. Ukoliko postoje opravdani razlozi (smrt srodnika zaključno sa trećim

stepenom, bolničko liječenje, prekid saobraćaja izazvanog višom silom: zemljotres, poplava i

sl.), poslodavac će omogućiti zaposlenom da stupi na rad po prestanku razloga zbog kojih nije

mogao stupiti na rad.

Ugovor o radu sadrži:

podatke o poslodavcu (naziv i sjedište);

podatke o zaposlenom (ime, prezime, stručna sprema, prebivalište i dr.);

datum stupanja na rad;

radno mjesto i mjesto rada dužina i raspored radnog vremena;

podaci o zaradi, novčanim nadoknadama i drugim primanjima po osnovu rada;

dužina godišnjeg odmora;

trajanje ugovora koji je zaključen na određeno vrijeme;

rokove za otkaz ugovora;

poslove sa posebnim uslovima rada na radnom mjestu, ako postoje;

obaveze i odgovornosti zaposlenog na radu i u vezi sa radom, kao i druge podatke.

Ugovor o radu može se zaključiti na određeno vrijeme radi:

vršenja sezonskih poslova, ali ne duže od devet mjeseci neprekidno;

UPRAVA ZA KADROVE

ali ne duže od 30 dana;

radi obavljanja stručnih poslova po osnovu ugovora poslovno-tehničke saradnje sa

stranim partnerom, proizvodne kooperacije, prenosa tehnologije i stranih ulaganja;

sa licem za čijim je radom prestala potreba zbog uvođenja tehnoloških, ekonomskih ili

restruktualnih promjena, sporazumom poslodavaca;

sa licem kome je prestao rad zbog stečaja, reorganizacije ili likvidacije poslodavca i

za obavljanje poslova kućne pomoćnice i njegovateljice u domaćinstvu

Prethodna provjera radnih sposobnosti

1.4.1.

Prethodna provjera radnih sposobnost predstavlja jedan od posebnih uslova za zasnivanje rad-

nog odnosa na određenim radnim mjestima i mora biti propisana aktom o sistematizaciji i

naznačena u oglasu. Prethodnu provjeru radnih sposobnosti vrši posebna komisija sastavljena

od zaposlenih koji imaju najmanje isti stepen stručne spreme određene vrste zanimanja kao

lice čija se sposobnost provjerava.

Probni rad

1.4.2.

Probni rad može biti utvrđen kao poseban uslov za rad na određenom radnom mjestu

aktom o sistematizaciji, čije trajanje ne može biti duše od šest mjeseci. Dušina probnog rada

određuje se ugovorom o radu, a zavisi od karaktera i složnosti poslova, uslova rad i drugih

okolnosti. Tokom probnog rada provjeravaju se praktična znanja i sposobnosti. Probni rad

treba da pokaže da li zaposleni može samostalno i uspješno obavljati određene poslove. Poslo-

davac određuje način praćenja i ocjene probnog rada Komisija (koja je sastavljena od lica koji

imaju najmanje isti stepen stručne spreme kao i zaposleni na probnom radu) ili drugi organ

predviđen opštim aktom, prati probni rad zaposlenog i daje ocjenu o njegovom radu. Probni

rad se obavlja posle zasnivanja radnog odnosa, koji se zasniva pod uslovom koji može biti

odložni ili raskidni. Zaposleni koji zadovolji na probnom radu ostaje u radnom odnosu, ako

probni rad bude neuspješan radni odnos prestaje. Zaposleni za vrijeme probnog rada ima sva

prava i obaveze iz radnog odnosa u skladu sa poslovima koje obavlja.

Pripravnici

1.4.3.

Pripravnici su lica koja imaju odgovarajući stepen školske spreme i prvi put zasnivaju radni

odnos u odgovarajućem stepenu školske spreme radi osposobljavanja za samostalan rad u

struci i polaganja stručnog ispita. Osposobljavanje se vrši po posebnom programu za svako

radno mjesto. Pripravnički staž traje najmanje šest mjeseci, a najviše godinu dana, ako poseb-

nim zakonom nije drugačije određeno (u pravosudnim organima sudskim pripravnicima

pripravnički staž traje dvije godine, što je određeno posebnim zakonima). Pripravnički staž

se produžava za vrijeme privremene spriječenosti za rad usled bolest, porodiljskog odsustva

UPRAVA ZA KADROVE

i zbog odazivanja na poziv državnih ili vojnih organa. Za vrijeme pripravničkog staža prip-

ravnici imaju prava, obaveze i odgovornosti iz rad i po osnovu rada kao i ostali zaposleni.

RASPOREĐIVANJE ZAPOSLENIH

1.5

Zaposleni se raspoređuje na radon mjesto za koje je zaključio ugovor o radu. Tokom

trajanja radnog odnosa u slučajevima potreba procesa i organizacije rada zaposleni se može

rasporediti na drugo radno mjesto koje odgovara stepenu i vrsti njegove stručne spreme,

znanju i sposobnostima, u skladu sa ugovorom o radu. Zaposleni može biti raspoređen iz jed-

nog mjesta rada u drugo mjesto kod istog poslodavca, u skladu sa kolektivnim ugovorom kod

poslodavca. U drugo mjesto rada ne može biti raspoređena žena za vrijeme trudnoće, žena

koja ima dijete do pet godina života, samohrani roditelj koji ima dijete do 7 godina života,

roditelj koji ima dijete sa težim smetnjama u razvoju, mlađi od osamnest godina i invalid.

Privremeno raspoređivanje

1.5.1.

Zaposleni može biti privremeno raspoređen na rad čije obavljanje zahtijeva niži stepen

stručne spreme, bez njegove saglasnosti u slučajevima kada je to neophodno zbog potrebe pro-

cesa rada slučaju više sile koja je nastala ili neposredno predstoji (elementarne nepogode) ili

kada je potrebno zamijeniti odsutnog zaposlenog i u drugim slučajevima kada je neophodno

spriječiti kvarenje sirovina ili materijala, kada treba otkloniti posledice kojima je izazvana

nestašica sirovina, u slučaju otklanjanja kvara ili spasavanja sredstava za rad. Zaposleni je

dužan da radi dok traju izuzetne okolnosti, a u slučaju zamjene odsutnog rada najduže 30

dana. Zaposlenom za vrijeme privremenog rasporeda pripada zarada koju je imao na radnom

mjestu na kome je do tada radio ako je to povoljnije za njega.

Zaposleni može uz njegovu saglasnost biti privremeno raspoređen na rad kod drugog

poslodavca. Na osnovu sporazuma poslodavaca, na poslove koji odgovaraju njegovoj stručnoj

spremi i radno iskustvu, kada je utvrđen prestanak potrebe za radom zaposlenog, kada je

smanjen obim rada ili je došlo do privremenog prekida rada ili kada je privremeno dat u zak-

up poslovni prostor, odnosno sredstva rada drugom poslodavcu. Zaposlenom miruju prava i

obaveze kod poslodavca kod kojeg je radio prije raspoređivanja,a ima pravo da se vrati na rad

kod ranijeg poslodavca na isto ili drugo radno mjesto koje odgovara njegovoj stručnoj spremi

ili da mu se obezbijedi jedno od prava utvrđenih zakonom.

Zaposleni za koga se u postupku propisanom zakonom utvrdi da nema potrebno

znanje i sposobnosti za obavljanje poslova na koje je raspoređen ili ako se utvrdi da ne ost-

varuje predviđene rezultate rada, raspoređuje se na drugo radno mjesto koje odgovara njego-

vim sposobnostima,a ako takvog radnog mjesta nema prestaje mu radni odnos. Odluku o

raspoređivanju donosi poslodavac.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

potrebe da se izvrši neodložna veterinarska intervencija;

u drugim slučajevima utvrđenim kolektivnim ugovorom.

Poslodavac je dužan da obavijesti inspektora rada o uvođenju rada dužeg od punog

radnog vremena u roku od tri dana od dana donošenja odluke o uvođenju tog rada.

Raspored radnog vremena

1.6.4.

Nadležni organ poslodavca donosi odluku o rasporedu radnog vremena, preraspodjeli

radnog vremena i o skraćenom radnom vremenu kao i o prekovremenom radu.

Raspored, početak i završetak radnog vremena u određenim djelatnostima utvrđuje se

odlukom nadležnog državnog organa, odnosno organa lokalne samouprave.

ODMORI

1.7

Odmor u toku rada, dnevni i nedjeljni odmor

1.7.1.

Zaposleni ima pravo na odmor u toku dnevnog rada u trajanju od 30 minuta, koji

ne može da koristi na početku i na kraju radnog vremena. Vrijeme ovog odmora uračunava

se u radno vrijeme. Poslodavac je dužan da organizuje odmor u toku dana tako da se obez-

bijedi da se rad ne prekida, ako priroda posla ne dozvoljava prekid, odnosno ako se radi sa

strankama.

Zaposleni ima pravo na dnevni odmor između dva uzastopna radna dana u trajanju

od najmanje 12 časova neprekidno, osim za vrijeme rada na sezonskim poslovima kada ovaj

odmor traje najmanje 10 časova neprekidno, s tim što zaposleni mlađi od 18 godina i tada

ima pravo na odmor u trajanju od 12 časova.

Zaposleni ima pravo na nedjeljni odmor u trajanju od najmanje 24 časa neprekidno,

ako radi na dan svog nedjeljnog odmora mora mu se obezbijediti jedan dan odmora u toku

naredne nedjelje. Zaposlenim se ne može uskratiti pravo na odmor u toku rada dnevni i ned-

jeljni odmor.

Godišnji odmor

1.7.2.

Zaposleni ima pravo na godišnji odmor u trajanju od najmanje 18 radnih dana,a za-

posleni mlađi od 18 godina u trajanju od najmanje 24 radna dana, dok zaposleni koji radi

skraćeno radno vrijeme ima pravo na 30 radnih dana. Zaposleni koji nema godinu dana rada

u kalendarskoj godini ima pravo na godišnji odmor srazmjerno vremenu provedenom na

radu.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

Dužinu i vrijeme korišćenja godišnjeg odmora utvrđuje poslodavac. Dužina godišnjeg

odmora utvrđuje se na osnovu krterijuma utvrđeni zakonom i kolektivnim ugovorom, za-

visno od uslova rada, doprinosa u radu, složenosti poslova, radnog iskustva, invalidnosti,

zdravstvenog stanja i drugih ulova u kojima zaposleni radi. Pri utvrđivanja godišnjeg odmora

radna nedjelja računa se kao pet radnih dana.

Godišnji odmor može se koristiti u dva dijela. Ako se godišnji odmor koristi iz dva

dijela prvi dio se mora iskoristiti u trajanju od najmanje 10 dana neprekidno u toku trajanja

kalendarske godine,a drugi dio se mora iskoristiti najkasnije do 30 juna naredne godine.

Zaposlenom se ne može uskratiti pravo na godišnji odmor niti ga se zaposleni može

odreći. Zaposleni koji zbog potreba procesa rada ne iskoristi ovo pravo ima pravo na naknadu

štete u visini zarade koja bi mu bila isplaćena da je odmor koristio. Za vrijeme korišćenja

godišnjeg odmora zaposleni ima pravo na naknadu zarade.

ODSUSTVO SA RADA

1.8

Zaposleni ima pravo na plaćeno i neplaćeno odsustvo sa rada. Pravo na plaćeno odsus-

tvo ima zaposleni do sedam radnih dana u toku godine u slučaju stupanja u brak, porođaja

člana uže porodice, selidbe, polaganja stručnog ispita, teške bolesti člana uše porodice, zaštite i

otklanjanja posledica u domaćinstvu prouzrokovanim elementarnim nepogodama i u drugim

slučajevima utvrđenim kolektivnim ugovorom. Zaposleni ima pravo na plaćeno odsustvo u

trajanju od sedam dana u slučaju smrti člana uže porodice.

Dužina trajanja odsustva određuje se u skladu sa zahtjevom zaposlenog. Odsustvo sa

rada zaposlenog u svim slučajevima ne može trajati duže od sedam dana u toku kalendarske

godine. Ovo odsustvo se koristi u vrijeme kada se određeni slučaj dogodi. Zaposleni se radi

ostvarivanja ovog prava mora pismeno obratiti poslodavcu i podnijeti dokaz odmah ili najkas-

nije u roku od 7 dana,osim ukoliko je opšte poznat razlog odsustva.

Neplaćeno odsustvo

1.8.1.

Neplaćeno odsustvo je odsustvo sa rada bez naknade zarade. Zaposleni ima pravo

na neplaćeno odsustvo u trajanju od 30 dana u jednoj kalendarskoj godini radi njege člana

uže porodice zbog teške bolesti, liječenja o sopstvenom trošku, gradnje ili rekonstrukcije,

odnosno adaptacije porodične kuće, odnosno stana ili radi učestvovanja kulturnim sports-

kim ili drugim manifestacijama. Zaposlenom se može odrediti i odsustvo duže od 30 dana u

opravdanim slučajevima.

UPRAVA ZA KADROVE

obrok, naknadu za odvojeni život i prevoza za dolazak i odlazak sa posla, dnevnice za službena

putovanja i druga primanja u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom.

ZAŠTITA ZAPOSLENIH

1.11

Zaštita na radu

1.11.1.

Zaposleni ima pravo na zaštitu na radu, a potrebne uslove za zaštitu na radu dužan

je da obezbijedi poslodavac u skladu sa zakonom i propisanim mjerama, kojim se osigurava

zaštita života i zdravlja zaposlenog. Poslodavac je dužan da zaposlenom omogući da se upozna

sa propisima iz oblast zaštite na radu i da ga osposobi za rad na način koji osigurava zaštitu

života i zdravlja zaposlenog te sprečava nastanak nesreće. Zaposleni je dužan da se pridržava

mjera zaštite na radu radi zaštite svog života i zdravlja, kao i zaštite života i zdravlja drugih

zaposlenih i građana.

Zaposleni ima pravo da odbije da radi na svom radnom mjestu ili da obavlja svoje

uobičajene dužnosti ako mu direktno prijeti opasnost po život i zdravlje zbog toga što nijesu

sprovedene propisane mjere zaštite na radu i o tome je dužan odmah obavijestiti poslodavca.

Poslodavac je dužan odmah preduzeti mjere za otklanjanje opasnosti po život i zdravlje zapos-

lenog.

Mjere zaštite predstavljaju primjenu sredstava i metoda kojima se utiče na stvaranje

bezbjednih uslova za rad. One mogu biti tehničke(naočare, rukavice, odijela, maske uz cirku-

lar isl.), higijenska (smještaj, čistoća vazduha i sl.), zdravstvena (upotreba određenih napitaka-

mlijeko, mineralna voda i sl.) i pravna sredstva (režim korišćenja odmora).

Mjere zaštite dijele se na prethodne, koje je poslodavac dužan da obezbijedi prije

početka rad (projektovanje i opremanje radnog prostora, sredstava zaštite na radu isl.), opšte

(ove mjere odnose se na sve zaposlene osim onih koji rade pod otežanim uslovima-propisana

osvijetljenost, zaštita od zračenja, gasova suzbijanja prekomjerne buke i vibracije, odgovarajuće

zagrijavanje i provjetravanje i sl.) i posebne mjere zaštite koje se odnose na zaposlene koji rade

na teškim i napornim poslovima ili pod otežanim uslovima rada (pod vodom, pod zemljom,

na otvorenom prostoru na visinama isl.). Zaštita na radu predstavlja pravo i obavezu zaposle-

nog.

Zaštita žena omladine i invalida

1.11.2.

Zaposlena žena i mlađi od 18 godina života ne mogu da rade na radnom mjestu na

kojem se pretežno obavljaju naročito teški fizički poslovi, radovi pod zemljom ili vodom,

niti na poslovima koji bi mogli štetno i s povećanim rizikom da utiču na njihovo zdravlje i

život.

UPRAVA ZA KADROVE

Zaposlena žena koja radi u industriji ili građevinarstvu ne može se rasporediti na rad

noću, ako joj se ne omogući da ostvari odmor od najmanje 12 časova, osim kada je neo-

phodno da se nastavi rad prekinut elementarnim nepogodama ili spriječi šteta na sirovinama

ili drugom materijalu. Ova zabrana se ne odnosi na ženu koja radi na rukovodećem radnom

mjestu ili koja obavlja poslove zdravstvene, socijalne ili druge zaštite. Zaposlena žena za vri-

jeme trudnoće ne može da obavlja poslove za koje postoji povećan rizik po njeno zdravlje i

razvoj ploda.

Zaposlenim mlađim od 18 godina ne može s odrediti da rade duže od punog radnog

vremena,niti noću,ali im se kolektivnim ugovorom kod poslodavca može utvrditi radno

vrijeme kraće od punog radnog vremena. Izuzetno, može biti raspoređen na rad noću kada

je neophodno da se nastavi rad prekinut elementarnim nepogodama ili da se spriječi štetana

sirovinama ili drugom materijalu.

Zaštita zaposlenih žena za vrijeme trudnoće

1.11.3.

Poslodavac ne može odbiti da zaposli ženu zbog njene trudnoće niti joj otkazati ugovor

o radu zbog trudnoće ili ako koristi porodiljsko odsustvo. Takođe ne može otkazati ugovor o

radu ženi koja radi polovinu radnog vremena zbog njege djeteta s težim smetnjama u razvoju,

samohranom roditelju koji ima do sedam godina života ili dijete koje je težak invalid, kao ni

sa licem koje koristi neko od ovih prava.

Zaposlena žena za vrijeme trudnoće ili sa djetetom do tri godine života ne može da

radi duže od punog radnog vremena,osim na osnovu svog pisanog zahtjeva. Takođe, samo

na osnovu pisanog zahtjeva može da radi noću ili duže od punog radnog vremena samohrani

roditelj ili roditelj koji ima dijete koje je težak invalid. Za vrijeme trudnoće, porođaja i njege

djeteta žena ima pravo na porodiljsko odsustvo u trajanju od 365 dana i može otpočeti ovo

odsustvo 45 dana prije porođaja, na osnovu nalaza ljekara, a mora početi da ga koristi 28

dana prije. Nakon isteka porodiljskog odsustva jedan od roditelja ima pravo da radi polovinu

radnog vremena dok dijete ne navrši 3 godine života, ako je djetetu potrebna pojačana nje-

ga.

Ako rodi mrtvo dijete ili ako joj dijete umre prije isteka porodiljskog odsustva žena ima

pravo da produži porodiljsko odsustvo za onoliko vremena koliko je prema nalazu nadležnog

zdravstvenog organa ,potrebno da se oporavi, a najmanje 45 dana, za koje joj vrijeme pri-

padaju sva prava po osnovu porodiljskog odsustva.

Poslodavac je dužan da zaposlenom invalidu obezbijedi radno mjesto prema njegovoj

preostaloj radnoj sposobnosti,odnosno radno mjesto za koje je osposobljen.

Poslodavac koji u skladu sa programom uvođenja tehnoloških ,ekonomskih ili organizacionih

promjena smanjuje broj zaposlenih, dužan je da zaposlenom za čijim je radom prestala potreba

obezbijedi jedno od sledećih prava iz rada:

raspored na druge poslove kod istog poslodavca u stepenu stručne spreme zaposlenog,

sa punim ili nepunim radnim vremenom ;

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

ODGOVORNOST ZAPOSLENIH

1.13

Zaposleni koji svojom krivicom ne ispunjava radne obaveze ili se ne pridržava od-

luka koje je donio poslodavac odgovara za povrede radnih obaveza u skladu sa zakonom,

kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu. Disciplinska odgovornost ne isključuje krivičnu,

odnosno prekršajnu odgovornost zaposlenog.

Teže i lakše povrede radne dužnosti

Za lakše povrede radne dužnosti može se izreći novčana kazna i to:

ako zaposleni neopravdano ne obavijesti poslodavca u roku od dva dana da je spriječen

za rad;

nedolazak na posao u određeno vrijeme ili odlazak sa posla prije isteka radnog vre-

mena;

dolazak na posao u napitom stanju, opijanje tokom rada ili upotreba droga

davanje netačnih podataka koji su od uticaja na donošenje odluka;

neuredno ili nesavjesno čuvanje službenih podataka;

nenošenje radnog odijela ili sredstava lične zaštite na radu, odnosno oznake sa ličnim

imenom, kada je to propisano;

zazivanje nereda ili tuče kod poslodavca.

Novčana kazna se može izreći i za druge povrede radne obaveze utvrđene kolektivnim

ugovorom.

Teže povrede radne dužnosti za koje se može izreći mjera prestanka radnog odnosa su:

odbijanje zaposlenog da izvršava radne obaveze;

neblagovremeno, nesavjesno i nemarno izvršavanje radni obaveza;

nezakonito raspolaganje sredstvima rada;

neostvarivanje predviđenih rezultata rada iz neopravdanih razloga u peridu od tri

mjeseca;

povreda propisa o zaštiti od požara, eksplozija, elementarnih nepogoda i štetnog djelo-

vanja otrovnih i drugih opasnih materija, kao ipovreda propisa i nepreduzimanje mjera

radi zaštite zaposlenih, sredstava rada i životne sredine;

zloupotreba položaja,prekoračenje ovlašćenja i odavanje poslovne, službene ili druge

tajne utvrđene propisom;

ometanje jednog ili više zaposlenih u procesu rada kojim se posebno otežava izršavanje

poslova i

druge povrede utvrđene kolektivnim ugovorom.

Disciplinske mjere koje se mogu izreći zaposlenom su novčana kazna i prestanak rad-

nog odnosa, odnosno raskid ugovora o radu.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

Novčana kazna se može izreći u visini do 40% mjesečne zarade zaposlenog (u mjesecu

u kojem je odluka izrečena), u trajanju od jednog do šest mjeseci

Disciplinski organi i disciplinski postupak

1.13.1.

Disciplinske mjere izriče direktor. On svoje ovlašćenje može prenijeti na drugog zapos-

lenog. O prigovoru na odluku o izrečenoj disciplinskoj mjeri odlučuje direktor, odnosno lice

na koje je prenio svoje ovlašćenje, ako nema upravni odbor, odnosno odbor direktora koji je

nadležan za odlučivanje po prigovoru zaposlenog na odluku o prestanku radnog odnosa.

Prigovor na odluku o izrečenoj mjeri podnosi se u roku od 15 dana od dana dostavljan-

ja odluke. Prigovor zadržava izvršenje odluke o prestanku radnog odnosa, odnosno raskidu

ugovora o radu.

O disciplinskoj odgovornosti direktora odlučuje organ koji ga je postavio. Odluka

direktora, odnosno upravnog odbora donijeta po prigovoru je konačna. Protiv konačne od-

luke zaposleni može pokrenuti postupak pred nadležnim sudom u roku od 15 dana od dana

dostavljanja odluke.

Pokretanje disciplinskog postupka zastarijeva u roku od 3 mjeseca od dana saznanja

za povredu i učinioca, odnosno u roku od šest mjeseci od kada je povreda učinjena ako pov-

reda obaveze sadrži obilježja krivičnog djela pokretanje disciplinskog postupka zastarijeva u

roku od šest mjeseci od dana saznanja za povredu, odnosno protekom roka zastarjelosti za to

krivično djelo.

Vođenje disciplinskog postupka zastarijeva protekom roka od tri mjeseca od dana

pokretanja postupka, odnosno protekom roka od šest mjeseci od kada je povreda učinjena.

Izvršenje disciplinske mjere zastarijeva protekom roka od 30 dana od dana njenog izricanja.

O izrečenim disciplinskim mjerama poslodavac vodi evidenciju.

Ako zaposleni u roku od dvije godine od dana pravosnažnosti odluke kojom mu je

izrečena novčana kazna ne učini povedu radne obaveze, izrečena mjera se briše iz evidencije.

Privremeno udaljenje zaposlenog (suspenzija)

1.13.2.

Zaposleni može biti privremeno udaljen sa radnog mjesta ili sa rada.

Zaposleni se može privremeno udaljiti sa radnog mjesta i raspoređen na drugo koje

odgovara njegovom stepenu stručne spreme znanju i sposobnostima a ako takvog mjesta

nema, privremeno se raspoređuje na mjesto za koje se traži neposredno niži stepen stručne

spreme.

Zaposleni će se privremeno udaljiti sa radnog mjesta na drugo ako zloupotrijebi

ovlašćenja u materijalno finansijskom poslovanju ili ako njegov rad na tom radnom mjestu

onemogućava, odnosno otežava rad drugog zaposlenog.

Zaposleni se privremeno udaljava sa rada ako je zatečen u vršenju povrede radne

obaveze za koju se može izreći mjera prestanka radnog odnosa; ako je zaposlenom određen

UPRAVA ZA KADROVE

zbog stečaja, reorganizacije, lične uprave u stečaju ili likvidaciji, odnosno u svim drugim

slučajevima prestanka rada poslodavca, u skladu sa zakonom.

Zaposleni koji je navršio 65 godina života može da nastavi da radi, ako je to neophodno

za obavljanje određenog posla. Takođe zaposleni koji je navršio 65 godina života a nije navršio

15 godina staža osiguranja, može nastaviti sa radom do ispunjenja tog uslova. Zaposleni koji

radi u vaspitno-obrazovnoj djelatnosti ili nastavno –naučnu, koji je ispunio uslov za prestanak

radnog odnosa u pogledu godina života, može nastaviti da radi do isteka tekuće školske go-

dine, na osnovu posebne odluke nadležnog organa.

Prestanak radnog odnosa po volji zaposlenog

1.14.2.

Zaposlenom prestaje radni odnos po njegovoj volji:

ako pismeno izjavi da želi da otkaže ugovor o radu;

ako zaključi sporazum sa poslodavcem o prestanku radnog odnosa.

Zaposleni izjavu (u pisanoj formi) da želi da raskine radni odnos može da u svako

doba, bez obaveze da navede razloge koji su uticali da zahtijeva raskid radnog odnosa.

U slučaju sporazumnog prestanka radnog odnosa, poslodavac i zaposleni zaključuju

sporazum kojim se određuje dan prestanka radnog odnosa ili ako nije drugačije određeno

radni odnos prestaje danom potpisivanja sporazuma.

Prestanak radnog odnosa nezavisno od volje zaposlenog

1.14.3.

Zaposlenom prestaje radni odnos nezavisno od njegove volje, otkazom ugovora od strane

poslodavca u sledećim slučajevima:

ako neopravdano izostane sa posla pet radnih dana uzastopno ili sedam radnih dana sa

prekidima u toku tri mjeseca;

istekom roka ako je radni odnos zasnovan na određeno vrijeme,odnosno istekom ugo-

vora o radu koji je zaključen na određeno vrijeme;

ako ne pokaže odgovarajuće rezultate na probnom radu;

ako odbije da radi na radnom mjestu na kojem je raspoređen u skladu sa ugovorom o

radu;

ako se zaposlenom obezbijedi neko od prava po osnovu tehnoloških, ekonmskih ili

organizacionih promjena;

ako mu se isplati otpremnina zbog toga što je proglašen tehnološkim viškom;

ako se ne vrati na rad u roku od 30 dana, nakon prestanka razlog za mirovanje prava

iz radnog odnosa;

ako je prilikom zasnivanja radnog odnosa dao neistinite podatke koji su značajni za

vršenje poslova;

UPRAVA ZA KADROVE

ako mu je izrečena novčana kazna za povrede radnih dužnosti uzastopno najmanje dva

puta;

ako radi kod drugog poslodavca bez saglasnosti poslodavca kod kojeg radi puno radno

vrijeme, i

ako za svoj ili tuđ račun ugovara poslove iz djelatnosti poslodavca;

Odluka o otkazu ugovora o radu mora biti obrazložena, donosi je direktor i konačna

je. Radni odnos prestaje danom dostavljanja odluke, odnosno istekom otkaznog roka, ako za-

konom nije drukčije određeno. Direktor, odnosno izvršni direktor, istekom vremena na koje

je biran, ako ne bude ponovo biran, odnosno koji bude razriješen prije isteka vremena na koje

je biran raspoređuje se na radno mjesto koje odgovara njegovoj stručnoj spremi, ako takvog

mjesta nema prestaje mu radni odnos.

Otkazni rok

1.14.4.

Zaposleni ima pravo i dužnost da ostane na radu najmanje mjesec dana od dana ot-

kazivanja ugovora o radu, odnosno prestanka radnog odnosa u slučajevim utvrđenim kolek-

tivnim ugovorom i ugovorom o radu. Na osnovu sporazuma sa poslodavcem zaposleni može

prestati sa radom i prije isteka otkaznog roka, s tim što mu se za to vrijeme obezbjeđuje na-

knada zarade. Zaposleni koji prestane sa radom prije isteka otkaznog roka na zahtjev poslo-

davca ima pravo na naknadu zarade i ostala primanja iz rada i po osnovu rada.

Za vrijeme otkaznog roka zaposleni ima pravo da odsustvuje sa rada najmanje četiri

sata nedjeljno radi traženja novog posla.

RADNA KNJIŽICA

1.15

Radna knjižica je javna isprava koju izdaje na zahtjev lica koje želi da se zaposli nadležni

organ lokalne samouprave. Zaposleni radnu knjižicu predaje poslodavcu na dan početka rada,a

poslodavac je dužan da zaposlenom vrati, uredno popunjenu radnu knjižicu na dan prestanka

rada. U radnu knjižicu ne mogu se unositi negativni podaci u vezi sa radom zaposlenog.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

SLUŽBENIČKI ODNOSI

SLUŽBENIČKI ODNOSI

DRŽAVNI SLUŽBENICI I NAMJEŠTENICI

2.1

Pravni položaj državnih službenika i namještenika uređen je Zakonom o državnim

službenicima i namještenicima i drugim propisima i odnosi se na lica zaposlena u državnim

organima i organima lokalne samouprave,kao i pojedinim javnim službama koje, u ime

države,vrše javna ovlašćenja. Zaposleni imaju posebne nazive službenik ili namještenik.

Međutim, posebno treba napomenuti da jedan broj zaposlenih u ovim organima nema status

službenika.

Državnim službenicima se smatraju:

Zaposleni koji je zasnovao radni odnos u državnom organu,

Starješina državnog organa,

Zaposleni koji je zasnovao radni odnos imenovanjem,odnosno postavljenjem u

državnom organu,ali samo u pogledu ostvarivanja prava,obaveza i odgovornosti

Državnim službenikom ne smatraju se:

Poslanik u Skupštini Crne Gore

Lica koja bira ili imenuje Skupština Crne Gore

Odbornik u Skupštini opštine i

Lica koje bira ili imenuje Skupština opštine,osim sekretara skupštine opštine

Državni službenik, odnosno namještenik je lice koje je zasnovalo radni odnos u

državnom organu. Državni službenik je lice koje vrši upravne, stručne i druge poslove koji-

ma se ostvaruju Ustavom, zakonom i drugim propisom utvrđene nadležnosti državnog or-

gana. Državni namještenik je lice koje vrši administrativne, računovodstveno-finansijske

i pomoćno-tehničke poslove čije je vršenje potrebno za blagovremeno i kvalitetno vršenje

poslova iz djelokruga državnog organa.

Državni službenik, odnosno namještenik vrši poslove politički neutralno i nepristras-

no, na osnovu Ustava, zakona, drugih propisa i opštih akata uz obavezu da se pridržava

Etičkog kodeksa u vršenju poslova i odgovoran je za zakonitost, stručnost i efikasnost svog

rada. U zapošljavanju državnih službenika, odnosno namještenika kandidatima su pod jed-

nakim uslovima dostupna sva radna mjesta na osnovu javnog oglašavanja. Državni službenik

i namještenik ima pravo na napredovanje u službi zavisno od stručnih i radnih sposobnosti,

kvaliteta rada i ostvarenih rezultata rada. Takođe, državni službenici i namještenici imaju

pravo na stručno usavršavanje i sindikalno organizovanje, kao i pravo na zaštitu svojih prava

u postupku odlučivanja o njihovim pravima i obavezama.

UPRAVA ZA KADROVE

RUKOVODEĆA LICA – IMENOVANJE I RAZRJEŠENJE

2.3

Rukovodeća lica u ministarstvu su sekretar ministarstva i pomoćnik ministra, u or-

ganu uprave pomoćnik starješine organa, a u službi koju obrazuje Vlada pomoćnik starješine

službe. Zakonom je propisano da rukovodeće lice mora imati visoku školsku spremu, naj-

manje pet godina radnog isklustva i položen strućni ispit, dok se drugi uslovi za rukovodeća

lica utvrđuju aktom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji.

Rukovodeće lice zasniva radni odnos na osnovu javnog konkursa. Uprava za kadrove

sačinjava listu kandidata koji ispunjavaju uslove konkursa. Provjera sposobnosti vrši se putem

usmenog intervjua, kojem obavezno prisustvuje starješina državnog organa u kojem se zasniva

radni odnos. Lista kandidata dostavlja se starješini organa radi utvrđivanja predloga za imen-

ovanje, odnosno postavljenje. Ukoliko starješina organa ne predloži za imenovanje odnosno

postavljenje lice sa liste dužan je o razlozima za takvu odluku obavijesiti Upravu za kadrove

i u tom slučaju se javni konkurs ponavlja. Starješina državnog organa predlaže imenovanje

odnosno postavljenje rukovodećeg lica Vladi koja donosi rješenje o imenovanju, odnosno

postavljenju rukovodećeg lica. Rukovodeće lice imenuje se, odnosno postavlja na period od

pet godina i po isteku tok vremena može biti ponovo imenovano, odnosno postavljeno.

Rukovodeće lice razješava se ako to samo zahtijeva, ako dva puta u toku mandata dobije

ocjenu rada „ne zadovoljava“, istekom mandata i prestankom radnog odnosa. Rukovodeće lice

može se u svim slučajevima, osim prestanka radnog odnosa, rasporediti na radno mjesto koje

odgovara njegovoj stručnoj spremi i sposobnostima u istom ili drugom državnom organu.

ZVANJA DRŽAVNIH SLUŽBENIKA I NAMJEŠTENIKA

2.4

Državni službenik, odnosno namještenik vrši poslove u određenom zvanju. Poslove

koje vrše državni službenik, odnosno namještenik u određenom zvanju u organima državne

uprave utvđuje Vlada. Državni službenik, odnosno namještenik zvanje stiče zasnivanjem rad-

nog odnosa ili raspoređivanjem. Zvanja državnih službenika raspoređena su u tri razreda.

Izuzetno, posebna zvanja državnih službenika u pravosudnim organima, organima koji vrše

poslove diplomatije, policije, obezbjeđenja pritvorenih i osuđenih lica, carinske poslove i dru-

ge poslove sa posebnim ovlašćenjima i obavezama mogu se utvrditi zakonom ili drugim pro-

pisom kada je to zakonom određeno. Propisom o osnivanju službe mogu se utvrditi i druga

zvanja kada je to zbog prirode posla neophodno. Zvanja namještenika raspoređena su u pet

razreda i zvanje namještenika može da sadrži i zanimanje namještenika.

Državni službenik odnosno namještenik za vršenje poslova i sticanje zvanja mora da

ima položen stručni ispit za rad u državnim organima, izuzev namještenika sa osnovnom

školom. Izuzetno, državni službenik, odnosno namještenik može steci zvanje i bez položenog

stručnog ispita pod uslovom da isti položi u roku od jedne godine od dana zasnivanja radnog

UPRAVA ZA KADROVE

odnosa, odnosno od dana raspoređivanja.

Državnom službeniku, odnosno namješteniku zvanje prestaje raspoređivanjem u drugo

zvanje, prestankom radnog odnosa, u slučaju utvrđene nesposobnosti i u drugim slučajevima

određenim zakonom.

PRAVA I OBAVEZE DRŽAVNIH SLUŽBENIKA

2.5

I NAMJEŠTENIKA

Državni službenik, odnosno namještenik obavezan je da poslove vrši savjesno u skladu

sa zakonom i pravilima struke. U vršenju poslova državni službenik, odnosno namještenik

mora poštovati uputstva i naredbe pretpostavljenog. Državni službenik, odnosno namještenik

ima pravo da traži pisano uputstvo ili naredbu, ako smatra da sadržina usmenog uputstva ili

naredbe nije jasna ili ako smatra da bi izvršenje usmene naredbe ili uputstva bilo suprotno pro-

pisu. Na osnovu pisanog uputstva ili naredbe državni službenik, odnosno namještenik dužan

je da izvrši zadatak, osim u slučaju kada bi izvršenje zadatka predstavljalo krivično djelo.

U slučaju postupanja po pisanom uputstvu ili naredbi pretpostavljenog državni službenik,

odnosno namještenik oslobođen je materijalne i disciplinske odgovornosti ako je propuzrok-

ovao štetu ili napravio disciplinski prekršaj. Državni službenik, odnosno namještenik obave-

zan je vršiti poslove van opisa radnog mjesta i van radnog vremena ako odgovaraju njegovoj

stručnoj spremi. U slučaju više sile, prirodnih i drugih nesreća, privremenog povećanja obima

rada i u drugim vanrednim situacijama i okolnostima vršiti poslove koji ne odgovaraju njego-

voj stručnoj spremi, dok to nalažu situacija i okolnosti. Za vrijeme vršenja tih poslova državni

službenik, odnosno namještenik ima prava kao u vršenju redovnog posla.

Državni službenik, odnosno namještenik se smije vršiti poslove koji mogu da izazovu

sukob javnog interesa i njegovih privatnih interesa, koji su od uticaja na nepristrasnost obavl-

janja njegovih poslova, kojima je moguća zloupotreba informacija koje nijesu javno dostupne

i koji su štetni za ugled državnog organa. Naučno istraživački i pedagoški rad, publicističku

djelatnost, kao i poslove u kulturno-umjetničkim, sportskim, humanitarnim organizacijama

državni službenik, odnosno namještenik može obavljati bez posebne dozvole.

Državni službenik, odnosno namještenik dužan je da se pridržava radnog vremena i

da bude prisutan na radnom mjestu za vrijeme radnog vremena. U slučaju spriječenosti za

dolazak na rad dužan je da obavijesti pretpostavljenog o razlozima najkasnsije u roku od 24

časa od njihovog nastanka, osim ako iz objektivinih razloga to nije moguće učiniti.

U savjesnom obavljanju poslova državni službenik, odnosno namještenik uživa zaštitu

od prijetnji, napada ili drugih oblika ugrožavanja. Starješina državnog organa dužan je

odmah po saznanju za ugrožavanje preduzme mjere za zaštitu državnog službenika odnosno

namještenika i da obavijesti državnog službenika odnosno namještenika o preduzetim mjera-

ma.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

Disciplinski postupak se pokreće zaključkom, koji se uručuje državnom službeniku, odnos-

no namješteneiku čija se disciplinska odgovornost utvrđuje. Državni službenik, odnosno

namještenik ima pravo da podnese inicijativu za pokretanje disciplinskog postupka i da je

obrazloži, odnosno učini vjerovatnim. Disciplinski postupak vodi i predlaže odluku disci-

plinska komisija koju imenuje starješina državnog organa. Izuzetno, kada zbog malog broja

zaposlenih nije moguće formirati komisiju, starješina državnog organa može ovlastiti pojedi-

nog državnog službenika, odnosno namještenika da vodi disciplinski postupak i da predloži

odluku. Disciplinski postupak se mora okončati u roku od 60 dana od dana pokretanja. Dis-

ciplinski postupak protiv rukovodećeg lica vodi i disciplinkse mjere izriče komisija koju obra-

zuje organ nadležan za njegovo imenovanje odnosno postavljenje. U disciplinskom postupku

se mora održati rasprava na kojoj državni službenik, odnosno namještenik ima pravo na od-

branu, tako što se može braniti sam, preko advokata, zastupnika ili predstavnika sindikata.

Disciplinsku mjeru protiv državnog službenika, odnosno namještenika na predlog disciplin-

ske komisije izriče starješina državnog organa. Disciplinska mjera za lakši disciplinski prekršaj

je novčana kazna u iznosu od 15 % zarade isplaćena za mjesec u kome je prekršaj počinjen.

Disciplinske mjere za teži disciplinski prekršaj su novčana kazna u iznosu od 20 do 30 % za-

rade isplaćane u mjesec u kome je prekršaj počinjen i prestanak radnog odnosa. Disciplinksa

mjera prestanak radnog odnosa se obavezno izriče ako je nastala šteta za državni organ i ako

nijesu utvrđene olakšavajuće okolnosti za državnog službenika, odnosno namještenika. Pri-

likom izbora i disciplinske mjere uzimaju se u obzir i činjenice o ranijoj disciplinskoj odgovor-

nosti državnog službenika, odnosno namještenika. Disciplinska mjera se upisuje u Centralnu

kadrovsku evidenciju.

Privremeno udaljenje sa radnog mjesta

2.6.2.

Dražavni službenik, odnosno namještenik protiv koga je disciplinski postupak pokre-

nut zbog težeg disciplinskog prekršaja može se do okončanja disciplinskog postupka udalji-

ti sa radnog mjesta, ako bi njegovo prisustvo štetilo interesima državnog organa ili ako bi

ometalo tok disciplisnskog postupka. Privremeno udaljenje sa radnog mjesta vrši se na način

da se državnom službeniku, odnosno namješteniku ograniče ili oduzmu data ovlašćenja,

odredi mjera privremenog premještaja na drugo radno mjesto i zabrani obavljanje poslova u

državnom organu. O privrmenom udaljenju odlučuje starješina državnog organa. Državnom

službeniku, odnosno namješteniku za vrijeme privremenog udaljenja isplaćuje se naknada u

visini od 60% zarade isplažene u prethodnom mjesecu.

Materijalna odgovornost

2.6.3.

Državni službenik, odnosno namještenik materijalno odgovara za štetu koju je na radu

ili u vezi sa radom protivpravno, namjerno ili iz krajnje nepažnje prouzrokovao državnom

organu. Crna Gora odgovara za štetu koju je državni službenik, odnosno namještenik na radu

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

ili u vezi sa radom prouzrokovao trećem licu. Za isplaćeni iznos naknade štetu koju je državni

službenik, odnosno namještenik na radu ili u vezi sa radom namjerno prouzrokovao Crna

Gora ima pravo regresa prema državnom službeniku odnosno namješteniku u visini ukup-

nog iznosa. Ako je šteta pričinjena iz krajne nepažnje ima pravo regresa u visini ukupnog ili

dijela iznosa. Treće lice može tražiti naknadu štete i od onoga ko je prouzrokovao štetu ako je

šteta nastala namjerno. Postupak utvrđivanja materijalne odgovornosti državnog službenika,

odnosno namještenika sprovodi se po pravilima disciplinskog postupka. U slučaju da se utvr-

di da je državni službenik odnosno namještenik materijalno odgovoran za štetu, i istu ne na-

doknadi državni organ može ostvariti svoja prava kod nadležnog osnovnog suda. Crna Gora

je odgovorna za štetu prouzrokovanu državnom službeniku odnosno namješteniku na radu

ili u vezi sa radom po opštim pravilima građanskog prava. O visini i načinu naknade štete

može se sklopiti pisani sporazum između starješine državnog organa i državnog službenika,

odnosno namještenika. Pisani sporazum predstavlja izvršni naslov.

RASPOREĐIVANJE DRŽAVNIH SLUŽBENIKA

2.7

I NAMJEŠTENIKA

Državni službenik, odnosno namještenik može se rasporediti na drugo radno mjesto,

koje odgovara njegovoj stručnoj spremi, bez njegove saglasnosti ili na njegov zahtjev, ako to

potrebe državnog organa zahtijevaju. Izuzetno, državni službenik se može rasporediti uz nje-

govu saglasnost na namješteničko radno mjesto, pri čemu zadržava stečeno zvanje, a vrijeme

vršenja poslova namještenika uračunava se kao uslov za napredovanje. Raspoređivanje može

biti trajno ili privremeno. Privremeni raspored traje najmanje jedan mjesec, a najviše jednu

godinu. Raspored državnog službeniuka, odnosno namještenika se ne može vršiti za vrijeme

privremene nesposobnosti za rad zbog bolesti, u vrijeme trudnoće ili porodiljskog odsustva.

Radi otklanjanja posledica više sile ili izvršavanja povećanog obima posla, državni službenik,

odnosno namještenik može biti upućen u drugi državni organ za vrijeme dok traju razlozi za

upućivanje, a najduže tri mjeseca, pri čemu ostvaruje prava i obaveze u državnom organu iz

koga je upućen.

OCJENJIVANJE, NAPREDOVANJE I UTVRĐIVANJE

2.8

SPOSOBNOSTI

Ocjenjivanje rada državnog službenika, odnosno namještenika vrši se u cilju praćenja

njegovog rada i pravilnog odlučivanja o njegovom napredovanju. Ocjenjivanje rada državnog

službenika, odnosno namještenika vrši se u odnosu na postignute rezultate rada, samostal-

nost i kreativnost u vršenju poslova, ostvarenu saradnju sa strankama i saradnicima na poslu,

UPRAVA ZA KADROVE

STRUČNO USAVRŠAVANJE DRŽAVNIH SLUŽBENIKA I

2.9

NAMJEŠTENIKA

Državni službenik odnosno namještenik ima pravo i obavezu da se stručno usavršava.

Starješina državnog organa se stara o obezbjeđivanju uslova za stručno usavršavanje. Pos-

toje dva oblika stručnog usavršavanja redovno i posebno. Redovno stručno usavršavanje se

sprovodi po programu za stručno usavršavanje koji utvrđuje Uprava za kadrove. Troškove

stručnog usavršavanja snosi državni organ. Posebno usavršavanje obezbjeđuje organ kada je to

od značaja za njegov rad i troškovi posebnog usavršavanja padaja na teret tog organa. Državni

službenik odnosno namještenik ima pravo da se kandiduje za posebno usavršavanje. Prava

i obaveze državnog službenika, odnosno namještenika koji je izabran za posebno stručno

usavršavanje uređuju se ugovorom između starješine državnog organa i državnog službenika,

odnosno namještenika. Državni službenik, odnosno namještenik koji je zaključio ugovor

o posebnom stručnom usavršavanju ne može poslije završenog usavršavanja otkazati radni

odnos prije isteka dvostrukog vremena koliko je proveo na posebnom usavršavanju. U su-

protnom, državni organ može tražiti naknadu troškova posebnog usavršavanja od državnog

službenika, odnosno namještenika.

Stipendiranje jedan od načina stručnog usavršavanja kojim se postojeći kadrovi

usavršavaju ili osposobljavaju novi za potrebe državnog organa. Državni organ kada ocijeni

neophodnim i ima obezbijeđena sredstva može na osnovu javnog oglasa zaključiti ugovor o

stipendiranju.

Poseban vid stručnog usavršavanja jeste i zapošljavanje pripravnika. Pripravnici su

lica koja prvi put zasnivaju radni odnos u državni organ radi osposobljavanja za samostalno

vršenje poslova. Pripravnički staž za visoku ili višu školsku spremu traje najmanje 12 mjeseci a

za srednju školsku spremu šest mjeseci. Pripravnik se osbosobljava po programu koji utvrđuje

Uprava za kadrove.

ZARADE

2.10

Državni službenik, odnosno namještenik ostvaruje pravo na zaradu, naknadu i druga

primanja u skladu sa Zakonom o zaradama državnih službenika i namještenika.

Zarada državnog službenika, odnosno namještenika utvrđuje se pojedinačnim aktom i sastoji

se iz:

fiksnog dijela,

dodatka na zaradu i

varijabilnog dijela.

UPRAVA ZA KADROVE

Za utvrđivanje fiksnog dijela zarade zvanja državnih službenika, odnosno namjetenika

razvrstana su u platne razrede koji su izraženi u koeficijente zavisno od složenosti, odgovor-

nosti, značaja i uslova rada. Tako se visina fiksnog dijela zarade utvrđuje množenjem koefici-

jenta predviđenog za platni razred prema zvanju državnog službenika, odnosno namještenika

sa vrijednošću koeficijenta koji za određeni mjesec-period utvrđuje Vlada. Dodatak na zaradu

pripada po osnovu težih uslova rada, rada noću, rada u dane državnih i vjerskih praznika,

rada dužeg od punog radnog vremena i po drugim osnovima utvđenim propisima. Varijabilni

dio zarade pripada državnom službeniku, odnosno namješteniku na osnovu kvaliteta obav-

ljenog posla.

Državni službenik, odnosno namještenik ima pravo na naknadu zarade u slučaju:

korišćenja godišnjeg odmora,

privremene nesposobnosti za rad zbog bolesti

porodiljskog odsustva

korišćenja plaćenog odsustva

stručnog usavršavanja za potrebe državnog organa.

Državni službenik, odnosno namještenik ima pravo na naknadu troškova nastalih u vezi sa

radom za ishranu u toku rada, dnevnice za službeno putovanje, korišćenje sopstvenog automo-

bila u službene svrhe i odvojeni život od porodice. Državni službenik, odnosno namještenik

ima pravo i na druga primanja i to: otpremninu zbog odlaska u penziju, regres za korišćenje

godišnjeg odmora, pomoć u slučaju bolesti ili smtri člana porodice. O dodatku na zaradu

i naknadama i drugim primanjima državnog službenika odnosno namještenika odlučuje

starješina državnog organa.

PRESTANAK RADNOG ODNOSA

2.11

Radni odnos državnog službenika, odnosno namještenika može prestati po pet os-

nova, i to:

prestanak radnog odnosa na određeno vrijeme,

prestanak radnog odnosa sporazumom,

prestanak radnog odnosa na osnovu otkaza,

prestanak radnog odnosa zbor stručnog ispita,

prestanak radnog odnosa po sili zakona.

Prestanak radnog odnosa konstatuje se rješenjem o prestanku radnog odnosa koje mora

se donijeti u roku od sedam dana od dana nastupanja okolnosti koje su razlog, odnosno osnov

prestanka radnog odnosa.

Radni odnos na određeno vrijeme prestaje istekom vremena na koje je državni službenik,

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

ORGAN ZA UPRAVLJANJE KADROVIMA

2.13

Uprava za kadrove je organ koji je osnovan za upravljanje kadrovima. Uprava za kadrove

vrši poslove:

praćenja sprovođenja zakona i drugih propisa o državnim službenicima i

namještenicima

davanja mišljenja o organizaciji i sistematizaciji državnih organa,

sprovođenje javnog i internog oglasa i javnog konkursa za državne organe i službe

vođenja evidencije i druge poslove internog tržišta rada,

u vezi reorganizacije državne uprave

pripremanje predloga odgovarajućih programa stručnog usavršavanja i drugih progra-

ma razvoja kadra,

pružanja stručne pomoći Vladi u dijelu upravljanja kadrovima,

pomaganja državnim organima u realizaciji kadrovske politike, obuke i razvoja kadra,

i druge poslove u vezi sa upravljanjem kadrovima.

Uprava za kadrove dužna je jednom godišnje da podnese Vladi izvještaj o svom radu.

CENTRALNA KADROVSKA EVIDENCIJA

2.14

Uprava za kadrove vodi Centralnu kadrovsku evidenciju o državnim službenicima i

namještenicima i Evidenciju internog tržišta rada.

Centralna kadrovska evidencija sadrži podatke o :

ličnosti - ime i prezime, adresa i jedinstveni matični broj

radnom odnosu - vrsta radnog odnosa i datum njegovog zasnivanja

radnom mjestu i kretanju u službi,

imenovanju, napredovanju i zvanju,

stepenu stručne spreme, funkcionalnom i specijalnim znanjima, stručnom usavršavanju

i ispitima,

radnom , penzijskom i beneficiranom stažu,

posebnim funkcijama i učešću u projektnim zadacima i grupama i posebnim poslo-

vima od značaja za državni organ,

ocjenama rada,

priznanjima,

disciplinskoj i materijalnoj odgovornosti,

prestanku radnog odnosa,

dozvoli za pristup tajnim podacima,

ličnim primanjima i naknadama i

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

drugim podacima.

Starješina državnog organa dužan je da Upravi za kadrove dostavi podatke za upis

u Centralnu kadrovsku evidenciju najkasnije u roku od osam dana od dana nastanka ili

promjena okolnosti o kojima se vodi evidencija. Podatke iz Centrale kadrovske evidencije

mogu dobiti starješina državnog organa ili dugi organ koji odlučuje o pravima i obavezama

državnih službenika i namještenika, takođe podatke može dobiti i sindikat kada učestvuje u

postupku zaštite prava državnih službenika, odnosno namještenika.

Evidencija internog tržišta rada sadrži podatke i:

slobodnim radnim mjestima u državnim organima,

državnim službenicima i namještenicima koji žele premještaj na drugo radno mjesto

pripravnicima u državnim organima.

NADZOR NAD SPROVOĐENJEM PROPISA O RADU

2.15

DRŽAVNIH SLUŽBENIKA I NAMJEŠTENIKA

Nadzor nad sprovođenjem Zakona o državnim službenicima i namještenicima i drugih

propisa o državnim službenicima, odnosno namještenicima vrši ministartstvo nadležno za

poslove državne uprave preko upravnih inspektora. Upravni inspektori u vršenju nadzora

imaju pravo uvida u svu dokumentaciju i evidenciju državnih službenika i namještenika u

državnim organima.

Upravni inspektor vrši nadzor u odnosu na:

pravilnost i blagovremenost dostavljanja podataka u Centralnu kadrovsku evidenciju i

vođenje zbirke dokumenata u vezi sa kadrovskom evidencijom,

blagovremenost izdavanja pojedinačnih akata,

postupak zapošljavanja,

postupak javnog oglašavanja,

postupak ocjenjivanja radnih i stručnih kvaliteta i postupak napredovanja, odnosno

raspoređivanja,

postupak sprovođenja reorganizacije,

postupak utvrđivanja sposobnosti državnih službenika i namještenika

i druga pitanja u vezi sa pravima i obavezama državnih službenika i namještenika

Upravni inspektor dužan je da uzme u rad svaki podnesak ili inicijativu iz svoje

nadležnosti i da o ishodu postupanja obavijesti podnosioca. Ako u vršenju nadzora upravni

inspektor utvrdi nezakonitosti i nepravilnosti dužan je da preduzme mjere na koje je ovlašćen

i da upozna Komisiju za žalbe i Upravu za kadrove sa utvrđenim nepravilnostima i nezakoni-

tostima

UPRAVA ZA KADROVE

ETIČKI KODEKS

U cilju izbjegavanja konflikta interesa u vršenju poslova državni službenik, odnosno

namještenik treba da:

se upozna sa eventualno mogućim ili stvarnim konfliktom interesa,

preduzme potrebne radnje za izbjegavanje konflikta interesa,

upozna starješinu državnog organa, odnosno pretpostavljenog sa eventualno mogućim

ili stvarnim konfliktom interesa i u pisanoj formi navede prirodu, karakteristike i obim

konflikta interesa,

zahtijeva da bude oslobođen vršenja poslova iz kojih može nastati konflikt interesa, kao

i odgovornosti, ukoliko nije oslobođen vršenja tih poslova,

postupi po odluci starješine državnog organa, odnosno pretpostavljenog kojom ga

izuzima od vršenja poslova iz kojih može nastati konflikt interesa.

Prilikom zapošljavanja u državnom organu i u toku službe, na zahtjev starješine

državnog organa, odnosno pretpostavljenog, državni službenik, odnosno namještenik će se

izjasniti o postojanju konflikta interesa i njegovoj prirodi.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

ZAŠTITA PRAVA ZAPOSLENIH

ZAŠTITA PRAVA DRŽAVNIH SLUŽBENIKA, ODNOSNO

4.1

NAMJEŠTENIKA

O pravima i obavezama državnog službenika, odnosno namještenika u vezi sa radom i po

osnovu rada odlučuje starješina državnog organa. Starješina organa može poslove odlučivanja

o pravima i obavezma državnih službenika, odnosno namještenika u vezi sa radom i po osno-

vu rada prenijeti na rukovodeće lice bez obzira na prenijeta ovlašćenja starješina organa uvijek

ima pravo da odlučuje. Ovlašćenje može biti dato samo jednom licu obavezno u pisanoj formi

i vremenski i sadržinski ograničeno. Državni službenik, odnosno namještenik ima pravo na

četiri oblika zaštite njegovih prava i obaveza, i to: upravnu, sudsku, sindikalnu i arbitražnu

zaštitu. Upravna zaštita se ostvaruje kroz pravo na žalbu na odluke koje starješina državnog

organa odlučuje o pravima i obavezama državnog službenika, odnosno namještenika i putem

inspekcijskog nadzora. Sudsku zaštitu ostvaruje kroz pravo na vođenje upravnog spora protiv

konačnih odluka o pravima i obavezama državnih službenika. Sindikalna zaštita se ostvaruje

kroz mogućnost da u postupku ostvarivanja prava iz rada i po osnovu rada državni službenik,

odnosno namještenik ima pravo na zaštitu od strane sindikata. Tako, sindikat može da traži

od starješine državnog organa da se izjasni o načinu ostvarivanja prava za koje se zahtijeva

zaštita sindikata, koji je obavezan da se izjasni po zahtijevu sindikata.

KOMISIJA ZA ŽALBE

4.2

Komisija za žalbe je nadležna da odlučuje po žalbama protiv odluka o pravima i

obavezama iz rada i po osnovu rada državnog službenika, odnosno namještenika. Komisija

ima predsjednika i šest članova, od kojih je jedan član predstavnik sindikata. Predsjednika

i članove Komisije za žalbe imenuje i razrješava Vlada na predlog ministarstva nadležnog

za poslove uprave, na period od četiri godine bez mogućnosti ponovnog imenovanja. Za

predsjednika i člana Komisije može biti imenovano lice koje je diplomirani pravnik i ima na-

jmanje pet godina radnog iskustva. Predsjednik i član Komisije može se razriješiti prije isteka

mandata ako sam zatraži ili ako poslove ne vrši uredno i savjesno. Komisija za žalbe dužna je

da jednom godišnje podnese Vladi izvještaj o radu. Žalba se podnosi u roku od osam dana od

dana prijema odluke Komisija za žalbe u postupku odlučivanja po žalbi primjenjuje Zakon o

opštem upravnom postupku. O žalbi Komisija za žalbe mora odlučiti najkasnije u roku od 15

dana od dana podnošenja žalbe. O žalbi protiv zaključka o privremenom udaljenju Komisija

za žalbe odlučuje u roku od pet dana od dana prijema žalbe.

UPRAVA ZA KADROVE

ZAŠTITA PRAVA PRED SUDOM

4.3

Sudsku zaštitu prava državni službenik, odnosno namještenik ostvaruje kroz pravo

na vođenje upravnog spora protiv odluka Komisije za žalbe. Protiv odluke Komisije za žalbe

državni službenik, odnosno naještenik može pokrenuti upravni spor podnošenjem tužbe Up-

ravnom sudu u roku od 15 dana od dana dostavljanja odluke. Tužba ne odlaže izvršenje

odluke Komisije za žalbe, osim u slučaju kada se radi o sporu povodom zasnivanja radnog

odnosa. Postupak po tužbi je hitan. Na odluku Komisije za žalbe povodom žalbe na zaključak

o privremenom udaljenju sa radnog mjesta državni službenik, odnosno namještenik nema

pravo na sudsku zaštitu. Protiv odluke Komisije za žalbe povodom žalbe na rješenje o naknadi

štete državni službenik, odnosno namještenik ima pravo da tužbom traži zaštitu prava pred

nadležnim osnovnim sudom.

MIRNO RJEŠAVANJE RADNIH SPOROVA

4.4

Kolektivni radni spor je spor koji je nastao u postupku zaključivanja, odnosno izmjena

i dopuna kolektivnih ugovora, ako poslodavac na sve zaposlene ne primjenjuje ili nejednako

primjenjuje kolektivni ugovor, povodom prava na sindikalno organizovanje i u ostvarivanju

prava na sindikalni štrajk. Individualni radni spor je spor koji nastane između poslodavca i

zaposlenog.

Kolektivni i individualni radni spor može se riješiti mirnim putem,ukoliko se strane

u sporu dogovore. Izuzetno, strane u sporu su dužne da pristupe mirnom rješavanju kolek-

tivnog spora u djelatnostima od javnog interesa (elektroprivreda, vodoprivreda, saobraćaj,

informisanje, PTT usluge, komunalne djelatnosti, zaštita od požara, proizvodnja osnovnih

prehrambenih proizvoda, zdravstvena i veterinarska zaštita, prosvjeta, kultura, društvena bri-

ga o djeci socijalna zaštita) u kojima bi prekid rada mogao da ugrozi život i zdravlje ljudi ili

da nanese štetu većih razmjera.

Postupak mirnog rješenja spora vodi posebno obučeno lice miritelj, odnosno arbitar,

kojeg stranke sporazumno određuju.

Po okončanju kolektivnog spora, mirtelj, sa strankama u sporu donosi preporuku.

Ako stranke u sporu prihvate preporuku zaključuju sporazum. Sporazum postaje sastavni

dio kolektivnog ugovora ukoliko je predmet spora kolektivni ugovor, a ako nije ima snagu

sudskog poravnanja.

Postupak u individualnim sporovima, takođe vodi miritelj, a okončavaju se donošenjem

rješenja u roku, od 30 dana od dana zaključenja rasprave protiv ovog rješenja nije dozvoljena

žalba.

Agencija za mirno rješavanje radnih sporova obavlja stručne poslove koji se odnose na

mirno rješavanje radnih sporova, vrši izbor, obuku i stručno usavršavanje miritelja i arbitara,

odlučuje o njihovom izuzeću i vodi evidenciju o mirnom rješavanju radnih sporova.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

KOLEKTIVNI UGOVORI

OPŠTI KOLEKTIVNI UGOVOR

5.1

Kolektivnim ugovorom se utvrđuju prava i obaveze zaposlenog i poslodavca iz oblas-

ti rada, kao i međusobni odnosi učesnika kolektivnog ugovora. Kolektivni ugovori mogu

biti zaključeni kao: opšti, granski i kolektivni ugovor kod poslodavca. Kolektivni ugovori se

primjenjuju neposredno.

Opšti kolektivni ugovor zaključuje se za teritoriju Republike i primjenjuje se na sve

zaposlene i poslodavce. Granski kolektivni ugovor zaključuje se za grane djelatnosti, grupe,

odnosno podgrupe djelatnosti za teritoriju Republike i primjenjuju se na zaposlene i poslo-

davce u grani, grupi, odnosno podgrupi. Kolektivni ugovor kod poslodavca primjenjuje se

na zaposlene kod tog poslodavca. Ukoliko kolektivni ugovor kod poslodavca nije zaključen,

neposredno se primjenjuje granski kolektivni ugovor za odgovarajuću djelatnost, a ako nema

granskog kolektivnog ugovora primjenjuje se opšti kolektivni ugovor.

Opštim kolektivnim ugovorom uređuju se elementi za utvrđivanje najniže cijene rada

na osnovu kojih se utvrđuje zarada zaposlenih, naknada zarade, ostala primanja zaposlenih i

druga prava i obaveze iz rada i po osnovu rada, u skladu sa zakonom. Granskim kolektivnim

ugovorom utvrđuje se najniža cijena rada u grani djelatnosti za najjednostavniji rad, cijena

rada za tipična radna mjesta, osnovni elementi za utvrđivanje zarada zaposlenih i uređuju

druga prava i obaveze iz radnog odnosa zaposlenih, u skladu sa zakonom i opštim kolek-

tivnim ugovorom. Kolektivnim ugovorom kod poslodavca utvrđuje se najniža cijena rada za

najjednostavniji rad, cijena rada konkretnih radnih mjesta, elementi za utvrđivanje zarada

zaposlenih i uređuju druga prava, obaveze i odgovornosti iz rada zaposlenog. Kod poslodavca

kod kojeg nije organizovan sindikat, prava i obaveze zaposlenih i poslodavaca se uređuju ugo-

vorom o radu, u skladu sa zakonom, opštim ili granskim kolektivnim ugovorom.

Opšti kolektivni ugovor zaključuju nadležni organ ovlašćene organizacije sindikata

Crne Gore, nadležni organ ovlašćenog udruženja poslodavaca i Vlada. Ovlašćena organizacija

sindikata je sindikalna organizacija koja ima najveći broj članova i kao takva registrovana kod

ministarstva nadležnog za poslove rada. Ovlašćeno udruženje poslodavaca je udruženje repr-

ezentativnih poslodavaca čiji članovi imaju najmanje 25% zaposlenih u privredi i učestvuju

u društvenom bruto proizvodu najmanje 25%. Ako nijedno od udruženja poslodavaca ne

ispunjava uslove za ovlašćeno udruženje poslodavci mogu zaključiti sporazum o učestvovanju

u zaključivanju kolektivnog ugovora.

Kolektivni ugovor je zaključen kada ga potpišu ovlašćeni predstavnici svih učesnika.

Opšti i granski kolektivni ugovori registruju se kod ministarstva nadležnog za poslove rada i

objavljuju u “Službenom listu Crne Gore”.

Kolektivni ugovori zaključuju se na neodređeno ili određeno vrijeme. Kolektivni ugo-

UPRAVA ZA KADROVE

vor zaključen na neodređeno vrijeme može prestati sporazumom svih učesnika ili otkazom,

na način utvrđen tim ugovorom. Kolektivni ugovor zaključen na određeno vrijeme prestaje

da važi istekom vremena za koji je zaključen. Kolektivni ugovor koji je zaključen na određeno

vrijeme može se produžiti sporazumom učesnika koji ga zaključuju, najkasnije 30 dana prije

isteka važenja tog ugovora.

SINDIKAT-USLOVI ZA RAD

5.2

Sindikalna organizacija se upisuje u registar sindikalnih organizacija koji vodi mini-

starstvo nadležno za poslove rada. Sindikalna organizacija samostalno odlučuje o načinu

njenog zastupanja kod poslodavca. Sindikalna organizacija može imenovati ili izabrati jed-

nog sindikalnog predstavnika koji će je zastupati. Poslodavac je dužan da sindikalnom pred-

stavniku omogući pravovremeno ostvarivanje prava, i pristup podacima za ostvarivanje tog

prava. Sindikalni predstavnik je dužan da obavlja sindikalne aktivnosti na način koji neće

uticati na efikasnost poslovanja poslodavca. Sindikalna organizacija je dužna da obavijesti

poslodavca o imenovanju sindikalnog predstavnika.

Poslodavac informiše sindikalnu organizaciju, najmanje jednom godišnje, o:

rezultatima poslovanja;

razvojnim planovima i njihovom uticaju na položaj zaposlenih, kretanju i promjenama

u politici zarada;

mjerama poboljšanja uslova rada, zaštiti i sigurnosti na radu i drugim pitanjima važnim

za materijalni i socijalni položaj zaposlenih.

Poslodavac konsultuje sindikalnu organizaciju o:

mjerama zaštite i sigurnosti na radu;

uvođenju nove tehnologije i organizacionim promjenama;

rasporedu radnog vremena, noćnom radu i prekovremenom radu;

donošenju programa o uvođenju tehnoloških, ekonomskih ili restrukturalnih promje-

na i programa ostvarivanja prava zaposlenih za čijim je radom prestala potreba;

vremenu i načinu isplate zarada.

Poslodavac je dužan da blagovremeno obavijesti i dostavi akta za sindikalnu orga-

nizaciju radi prisustvovanja sastancima organa poslodavca na kojima se razmatraju inicijative

i predlozi poslodavca. Predstavnik sindikalne organizacije ima pravo da učestvuje u raspravi

pred nadležnim organima poslodavca.

Poslodavac je dužan da zaposlenima obezbijedi slobodno ostvarivanje sindikalnih

prava. Poslodavac je dužan da sindikalnoj organizaciji obezbijedi uslove za efikasno obav-

ljanje sindikalnih aktivnosti kojima se štite interesi i prava zaposlenih, u skladu sa kolek-

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

PENZIJSKO I INVALIDSKO OSIGURANJE

POJAM I VRSTE PENZIJSKOG OSIGURANJA

6.1

Penzijsko i invalidsko osiguranje je osiguranje kojim se osiguranicima obezbjeđuju

prava za slučaj starosti, invalidnosti i tjelesnog oštećenja, a članovima njihovih porodica pravo

za slučaj smtri osiguranika, odnosno korisnika prava. Penzijsko i invalidsko osiguranje obuh-

vata:

obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovu tekućeg finansiranja

obavezno penzijsko osiguranje na osnovu individualne kapitalizovane štednje

dobrovoljno penzijsko osiguranje na osnovu individualne kapitalizovane štednje.

OBAVEZNO PENZIJSKO I INVALIDSKO OSIGURANJE NA

6.2

OSNOVU TEKUĆEG FINANSIRANJA

Obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovu tekućeg finansiranja je osigu-

ranje kojim se osiguranicima , po osnovu rada, zavisno od dužine ulaganja i visine osnovice

na koju se plaća doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje, uz primjenu načela uzajm-

nosti i solidarnosti, obezbjeđuju prava za slučaj starosti, invalidnosti i tjelesnog oštećenja, a

članovima njihovih porodica pravo za slučaj smtri osiguranika, odnosno korisnika prava.

Osiguranici obaveznog penzijskog i invalidskog osiguranja na osnovu tekućeg finan-

siranja su: zaposleni, lica koja obavljaju samostalnu djelatnost i poljoprivrednici. Ako neko

od navedenih kategorija osiguranika istovremeno ispunjava uslove za osiguranje po više os-

nova, osnov osiguranja određuje se na taj način što postojanje osiguranja po jednom osnovu

isključuje drugi osnov osiguranja.

Prava za slučaj invalidnosti i tjelesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu ili profe-

sionalnom bolešću ostvaruju:

lica koja se nalaze na stručnom osposobljavanju, dokvalifikaciji ili prekvalifikaciji koja

uputi Zavod za zapošljavanje,

učenici i studenti kada se nalaze na obaveznom proizvodnom radu, profesionalnoj

praksi ili praktičnoj nastavi,

lica koja se nalaze na izdržavanju kazne zatvora dok rade u ustanovi za izdržavanja ka-

zne zatvora,

osiguranici koji učestvuju u akcijama spasavanja ili odbrane od elementarnih nepogoda

ili nesreća, ili u vojnoj vježbi ili vršenju drugih obaveza iz oblasti odbrane.

UPRAVA ZA KADROVE

PRAVA IZ PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA

6.3

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su:

pravo na starosnu penziju za slučaj starosti

pravo na invalidsku penziju za slučaj invalidnosti

pravo na porodičnu penziju i pravo na naknadu pogrebnih troškova za slučaj smrti

pravo na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje za slučaj tjelesnog oštećenja prouz-

rokovanog povredom na radu ili profesionalnom bolešću.

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su lična prava i ne mogu se prenositi na

druga lica. Takođe, ova prava ne mogu zastarjeti, osim prava na potraživanje dospjelih, a

neisplaćenih iznosa. Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja stiču se, ostvaruju i koriste

samo pod uslovima i na način uređen zakonom i ne mogu se regulisati drugim propisom.

Stečena prava se mogu ukinuti u slučajevima utvrđenim zakonom.

PENZIJSKI STAŽ

6.4

Penzijski staž na osnovu koga se stiču i ostvaruju prava iz penzijskog i invalidskog

osiguranja obuhvata:

vrijeme koje se računa u staž osiguranja prema važećem zakonu i

vrijeme koje se kao staž osiguranja i poseban staž računato u penzijski staž prema pro-

pisima koji su bili na snazi prije početka primjene važećeg zakona.

U staž osiguranja računa se vrijeme koje je osiguranik proveo na radu po osnovu kojeg

je bio obavezno osiguran i za koje je uplaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje.

Razlikuje se staž osiguranja koji se računa sa efektivnim trajanjem i staž osiguranja koji se

računa sa uvećanim trajanjem. U staž osiguranja koji se računa sa efektivnim trajanjem računa

se vrijeme provedeno na radu, odnosno u osiguranju u efektivnom trajanju. Zaposlenom koji

radi sa nepunim radnim vremenom staž osiguranja se računa srazmjerno ostvarenom rad-

nom vremenu. Staž osiguranja koji se računa sa efektivnim trajanjem u jednoj kalendarskoj

godini može iznositi najviše 12 mjeseci. Osiguraniku koji radi na naročito teškim, opasnim

i za zdravlje štetnom radnom mjestu, odnosno poslovima i osiguraniku koji radi na radnom

mjestu, odnosno poslovima na kojima poslije navršavanja određenih godina života ne može

uspješno obavljati svoju profesionalnu djelatnost računa se staž osiguranja sa uvećanim tra-

janjem. Stepen uvećanja staža osiguranja zavisi od težine, opasnosti i štetnosti rada, odnosno

prirode posla, a može iznositi najviše 50%.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

KORIŠĆENJE PRAVA IZ PENZIJSKOG I INVALIDSKOG

6.7

OSIGURANJA

Starosna i porodična penzija isplaćuje se od dana ispunjenja uslova, ali najranije od

prvog narednog dana od dana prestanka osiguranja, ako je zahtjev podnijet u roku od šest

mjeseci od dana ispunjenja uslova propisanih za sticanje prava. Ako je zahtjev za starosnu,

odnosno porodičnu penziju podnijet po isteku roka od šest mjeseci od dana ispunjenja us-

lova propisanih za sticanje prava, starosna odnosno porodična penzija se isplaćuje od dana

podnošenja zahtjeva i šest mjeseci unazad, ali najranije od prvog narednog dana od dana

prestanka osiguranja. Osiguraniku koji pravo na invalidsku penziju ostvaruje u postupku

pokrenutom u toku trajanja osiguranja, invalidska penzija isplaćuje se od dana pravosnažnosti

rješenja o invalidnosti, odnosno od dana nastanka invalidnosti, ako je to za osiguranika

povoljnije. Kada se pravo na invalidsku penziju ostvaruje poslije prestanka osiguranja, a in-

validnost je postojala prije podnošenja zahtjeva, invalidska penzija se isplaćuje od dana nas-

tanka invalidnosti, ali najviše za šest mjeseci unazad od dana podnošenja zahtjeva. Novčana

naknada za tjelesno oštećenje isplaćuje se od dana nastanka tjelesnog oštećenja, ali najviše

šest mjeseci unazad od dana podnošenja zahtjeva, odnosno do dana pokretanja postupka po

službenoj dužnosti. Penzije i novčane naknade za tjelesno oštećenje utvrđuju se u mjesečnom

iznosu i isplaćuju unazad. Fond je dužan da korisniku isplaćuje penziju, odnosno novčanu

naknadu za tjelesno oštećenje u mjestu njegovog boravka. Prava iz penzijskog i invalidskog

osiguranja prestaju kada u toku njihovog korišćenja prestanu da postoje uslovi za sticanje i os-

tvarivanje tih prava. Korisnik prava dužan je u roku od 15 dana od dana nastanka promjene,

da prijavi svaku promjenu koja je od uticaja na pravo ili obim korišćenja tog prava.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

ZDRAVSTVENO OSIGURANJE

OBAVEZNO I DOBROVOLJNO ZDRAVSTVENO

7.1

OSIGURANJE

Zdravstveno osiguranje građanima se obezbjeđuje ostvarivanje prava na zdravstvenu

zaštitu. Razlikuje se obavezno i dobrovoljno zdravstveno osiguranje. Obavezno zdravstveno

osiguranje je dio sistema socijalnog osiguranja građana kojim se na načelima obaveznosti,

uzajamnosti i solidarnosti svim građanima drugim licima obezbjeđuje pravo na zdravstvenu

zaštitu i druga prava. Ostvarivanje prava iz obaveznog i dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja

obezbjeđuje Fond za zdravstveno osiguranje.

Dobrovoljno zdravstveno osiguranje predstavlja poseban vid zdravstvenog osiguranja

kojim se na principu dobrovoljnosti, u okviru utvrđenih standarda obezbjeđuju posebni us-

lovi pružanja zdravstvene zaštite u pogledu kadra, smještaja i vremena pružanja zdravstvene

zaštite, kao i prava koja nijesu obazbijeđena obaveznim zdravstvenim osiguranjem.

Prava iz zdravstvenog osiguranja ne mogu se prenositi na druga lica, niti se mogu

nasleđivati. Nasleđivati se mogu prava na novčane naknade koje su dospjele za isplatu, a os-

tale su neisplaćene zbog smrti osiguranika.

PRAVA IZ OBAVEZNOG ZDRAVSTVENOG OSIGURANJA

7.2

Prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja su:

pravo na zdravstvenu zaštitu

pravo na naknadu zarade za vrijeme privremene spriječenosti za rad,

pravo na naknadu putnih troškova u vezi korišćenja zdravstvene zaštite.

Prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja mogu ostvarivati lica kojima je utvrđeno

svojstvo osiguranih lica. Svojstvo osiguranog lica može se ostvariti samo po jednom osno-

vu. Svojstvo osiguranog lica utvrđuje Fond za zdravstveno osiguranje na osnovu prijave za

obavezno zdravstveno osiguranje, a dokazuje se zdravstvenom knjižicom kao ispravom koju

izdaje Fond. Prihodi obaveznog zdravstvenog osiguranja su doprinosi za obavezno zdravst-

veno osiguranje, sredstva iz budžeta, sredstva akciza koje ustupa budžet, donacije, sredstva po

konvencijama, iz naknade štete, od kamata, dividendi, renti i sl.

UPRAVA ZA KADROVE

PRAVO NA ZDRAVSTVENU ZAŠTITU

7.3

Pravo na zdravstvenu zaštitu obuhvata:

medicinske mjere i postupke za unapređenje zdravlja, sprečavanje, suzbijanje i rano

otkrivanje bolesti i drugih poremećaja zdravlja

ljekarske preglede i druge vrste medicinske pomoći u cilju utvrđivanja, praćenja i

provjeravanja zdravstvenog stanja

liječenje oboljelih i povrijeđenih i druge vrste medicinske pomoći

liječenje u inostranstvu

prevenciju i liječenje bolesti usta i zuba u hitnim medicinskim stanjima i prevenciju i

liječenje bolesti usta i zuba kod djece do 15 godina života, žena u toku trudnoće i lica

starijih od 65 godina života

medicinsku rehabilitaciju

ljekove i medicinska sredstva

medicinsko-tehnička pomagala.

Zdravstvenom zaštitom se ne smatraju:

medicinska ispitivanja radi utvrđivanja zdravstvenog stanja, tjelesnog oštećenja i in-

validnosti u postupcima kod drugih organa i organizacija

zdravstveni pregledi radi zapošljavanja, upisa u odgovarajuće ustanove obrazovanja,

pohađanja kurseva, dobijanja uvjerenja za vozačke dozvole, sudske i druge sporove i u

svim drugim slučajevima kada se pregled ne obavlja u cilju zdravstvene zaštite

pregled zaposlenih upućenih na rad u inostarnstvo od strane poslodavca, ako i mjere

preventivne zdravstvene zaštite za putovanje u inostranstvo i zdravstveni pregled za ta

putovanja.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

ZAPOŠLJAVANJE

ZAPOŠLJAVANJE

OSIGURANJE ZA SLUČAJ NEZAPOSLENOSTI

8.1

Zapošljavanjem smatra se posredovanjem u zasnivanju radnog odnosa i preduzimanje

mjera i aktivnosti u postupku sprovođenja aktivne politike zapošljavanja. Zapošljavanje je

djelatnost od javnog interesa. Osiguranjem za slučaj nezaposlenosti smatra se učešće zapos-

lenih lica, poslodavaca, državnih i drugih organa i organizacija u obezbjeđivanju sredstava

za produktivno zapošljavanje i za ostvarivanje prava po osnovu nezaposlenosti. Lica koja su

u radnom odnosu i preduzetnik obavezno se osiguravaju za slučaj nezaposlenosti. Sredstva za

ostvarivanje prava iz obaveznog osiguranja za slučaj nezaposlenosti obezbjeđuju se iz doprino-

sa koje plaćaju lica u radnom odnosu i poslodavci i iz drugih sredstava. Lica koja su zaposlena

u inostranstvu mogu se osigurati za slučaj nezaposlenosti pod uslovom da nijesu osigurani po

osnovu međudržavnog sporazuma. Lice koje nije obavezno osigurano za slučaj nezaposlenosti

može se dobrovoljno osigurati za slučaj nezaposlenosti pod uslovima koje određuje Zavod za

zapošljavanje. Lice koje se dobrovoljno osigurava ne može imati veći obim prava od prava koja

se obezbjeđuju licima koja se obavezno osiguravaju.

PRAVA NEZAPOSLENIH LICA

8.2

Nezaposlenim licem smatra se lice od 15 do 65 godine života koje se nalazi na evi-

denciji Zavoda za zapošljavanje i aktivno traži zaposlenje, kao i strani državljanin ili lice

bez državljanstva koje ima odobrenje za stalno nastanjenje i odobrenje za zasnivanje radnog

odnosa u Crnoj Gori.

Nezaposlena lica imaju pravo na:

informisanje o mogućnostima i uslovima zapošljavanja

posredovanje u zapošljavanju

uključivanje u programe aktivne politike zapošljavanja

pripremu za zapošljavanje

osiguranje za slučaj nezaposlenosti

novčanu pomoć

zdravstveno osiguranje

druga prava u skladu sa zakonom.

UPRAVA ZA KADROVE

zaključi ugovor o radu

se odjavi iz evidencije

odbije uključivanje u programe aktivne politike zapošljavanja

postane vlasnik privrednog društva ili preduzetnik

odbije odgovarajuće zaposlenje

nije dao tačne podatke o ispunjavanju uslova za sticanje statusa nezaposlenog lica

navrši 65 godina

ode na izdržavanje kazne zatvora duže od šest mjeseci

aktivno ne traži zaposlenje

nije na raspolaganju za zaposlenje

je radno angažovana suprotno propisima o radu

postane osiguranik-zemljoradnik odnosno sveštenik i vjerski službenik u skladu sa Zakonom

o penzijskom i invalidskom osiguranju

se ne prijavi u evidenciju u propisanom roku, a to ne opravda u roku od 30 dana.

ZAPOŠLJAVANJE STRANACA – UTVRĐIVANJE MJERA ZA

8.5

ZAPOŠLJAVANJE I RAD STRANACA

Stranac, odnosno strani državljanin i lice bez državljanstva se može zaposliti odnosno

zaključiti ugovor o radu u Crnoj Gori pod uslovom utvrđenim zakonom i kolektivnim ugovorom,

u skladu sa ratifikovanim međunarodnim ugovorom i opšte prihvaćenim pravilima međunarodnog

prava. Stranac se može zaposliti, odnosno zaključiti ugovor o radu ako ima odobrenje za stalno

nastanjenje odnosno za privremeni boravak u Crnoj Gori i ako dobije radnu dozvolu. Vlada u

skladu sa migracionom politikom, stanjem i kretanjem na tržištu rada, godišnje utvrđuje broj rad-

nih dozvola za strance tzv. kvotu, najkasnije do 31. oktobra tekuće za narednu godinu. U okviru

kvote utvrđuju se djelatnosti i zanimanja u kojima se mogu zapošljavati stranci, broj radnih doz-

vola za svaku od djelatnosti i zanimanja, kao i teritorijalna raspodjela radnih dozvola.

RADNA DOZVOLA

8.6

Radna dozvola je dokument na osnovu kojeg poslodavac može zaključiti ugovor o radu ili

posebni ugovor sa strancem. Radnu dozvolu za stranca izdaje Zavod za zapošljavanje. Zahtjev za

izdavanje radne dozvole podnosi Zavodu za zapošljavanje stranac koji ima odobrenje za stalno nas-

tanjenje u Crnoj Gori i poslodavac za stranca koji ima odobrenje za privremeni boravak u Crnoj

Gori. Radna dozvola se izdaje za različit vremenski period i ne može se izdati za period koji je duži

od važenja odobrenja za privremeni boravak. Stranac kome je izdata radna dozvola može da radi

samo na onim poslovima za koje je zaključio ugovor o radu ili poseban ugovor, odnosno samo

UPRAVA ZA KADROVE

kod onog poslodavca sa kojim je na osnovu radne dozvole zaključio takav ugovor. Radna

dozvola prestaje da važi: istekom roka važenja, prestankom ugovora o radu ili posebnog go-

vora i poništenjem. Radnu dozvolu poništava zavod za zapošljavanje iz zakonom propisanih

razloga.

SLUŽBENIČKI ODNOSI / Branka Lakočević

PITANJA

I RADNI ODNOSI

Pojam i bitni elementi radnog odnosa;

Zasnivanje radnog odnosa;

Ugovor o radu;

Javno oglašavanje i slučajevi zaključenja ugovora o radu bez javnog oglašavanja;

Raspoređivanje zaposlenih;

Radno vrijeme;

Odmori;

Odsustvo sa rada;

Mirovanje prava iz radnog odnosa;

Zarade i druga primanja;

Zaštita zaposlenih;

Zaštita prava zaposlenih;

Odgovornost zaposlenog

Prestanak radnog odnosa;

Radna knjižica;

II SLUŽBENIČKI ODNOSI

Državni službenici i namještenici;

Zasnivanje radnog odnosa državnih službenika i namještenika;

Rukovodeća lica – imenovanje i razrješenje;

Zvanja državnih službenika i namještenika;

Prava i obaveze državnih službenika i namještenika;

Odgovornost državnih službenika i namještenika;

Raspoređivanje državnih službenika i namještenika;

Ocjenjivanje, napredovanje i utvrđivanje sposobnosti;

Stručno usavršavanje državnih službenika i namještenika;

Zarade;

Prestanak radnog odnosa;

Ukidanje organa, odnosno poslova i reorganizacija,

Organ za upravljanje kadrovima;

Centralna kadrovska evidencija;

Nadzor nad sprovođenjem propisa o radu državnih službenika i namještenika;

III ETIČKI KODEKS

Primjena etičkog kodeksa;

Konflikt interesa;

IV ZAŠTITA PRAVA ZAPOSLENIH

Zaštita prava državnih službenika;

Komisija za žalbe;

Zaštita prava pred sudom;

Mirno rješavanje radnih sporova;

Zaštita prava pred arbitražom;

V KOLEKTIVNI UGOVORI

Opšti kolektivni ugovor;

Sindikat - uslovi za rad sindikata;

Savjet zaposlenih;

VI PENZIJSKO I INVALIDSKO OSIGURANJE

Pojam i vrste penzijskog i invalidskog osiguranja;

Obavezno penzijsko osiguranje na osnovu tekućeg finansiranja;

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja;

Penzijski staž;

Starosna penzija - uslovi i postupak;

Ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja;

Korišćenje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja;

VII ZDRAVSTVENO OSIGURANJE

Obavezno i dobrovoljno zdravstveno osiguranje;

Prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja;

Pravo na zdravstvenu zaštitu;

VII ZAPOŠLJAVANJE:

Osiguranje za slučaj nezaposlenosti;

Prava nezaposlenih lica;

Zavod za zapošljavanje;

L I T E R A T U R A

Zakon o radu („Sl.list RCG“, br. 43/03 i 79/04)

Opšti kolektivni ugovor („Sl.list RCG“, br.1/04 i 59/05)

Zakon o državnim službenicima i namještenicima („Sl.list RCG“,br. 27/04 i

31/05)

Zakon o zaradama državnih službenika i namještenika („Sl.list RCG“, br.27/04

i „Sl.list CG“ , br.17/07)

Zakon o zapošljavanju („Sl.list RCG“, br.5/02 i 79/04)

Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju („Sl.list RCG“,br.54/03, 39/04 i

47/07)

Zakon o zdravstvenom osiguranju („Sl.list RCG“, br. 39/04)

Zakon o zapošljavanju i radu stranaca („Sl.list RCG“, br.11/04)

Radno pravo, prof.dr. Vlajko Brajić- Beograd, 2001. godine

Službeni sistem Crne Gore, Radojko Đuričanin i dr Đorđe Blažić, Podgorica,

2006. godine

Priručnik za polaganje opšteg dijela stručnog ispita zaposlenih sa višom i

visokom školskom spremom u organima državne uprave, lokalne samou-

prave i organizacijama koje obavljaju javna ovlašćenja, Igor Kitanović, Milan

Vlatković, mr Nikola Kitarović, Beograd, 1999. godine

Želiš da pročitaš svih 83 strana?

Prijavi se i preuzmi ceo dokument.

Prijavi se Napravi nalog

Službenički odnosi

Prijava dokumenta

Problemi sa sadržajem

Problemi sa kupovinom i pristupom

Tehnički problemi

Kršenje pravila

Ostalo

Želiš da pročitaš svih 83 strana?

Slični dokumenti

Bosna srednji vijek

Rešenje i zaključak u upravnom postupku

uvod u pravo

Sociologija skripta

UPRAVNO PRAVO I

Diplomatsko i konzularno pravo

uvod u pravo

Subjekti za borbu protiv organizovanog kriminaliteta

Javne nabavke: pojam, načela i postupak

Skripta sociologija za pravni fakultet

Regulativa finansijskog izveštavanja i uloga lokalne poreske administracije

Seminarski rad

Seminarski rad Krivica

Gospodarstvo BiH

Preduzetnicka ekonomija

Nuklerana medicina

Erp sistemi

Društvo spektakla

Timski rad u projektnim aktivnostima na primeru kompanije Nordeus

Rendgenska analiza proteina: kristalizacija i analiza strukture lizozima

Plan rada ASAP 2024

Znacaj upravljanja organizacionim promenama

Analiza osnovnih funkcija menadžmenta na primeru preduzeća Swisslion-Takovo d.o.o.

Makroekonomska ravnoteža

Primena elemenata sportskih igara u mlađem školskom uzrastu

Rešeni zadaci iz mehanike: zakon o promeni kinetičke energije i količine kretanja

Zeoliti: struktura, osobine i primena

Istraživanje kao instrument odlučivanja

Prva faza uvođenja AMI/MDM sistema u JP EPS

Forenzički značaj analize morfijuma

Analiza propisa u oblasti bezbednosti saobraćaja

SISTEMSKI SOFTVER- OPERATIVNI SISTEM

Organizacija ishrane u bolnici

HEMORAGIJSKE GROZNICE

Merenje telesne temperature

KARAKTERISTIKE STARENJA I SPECIFICNOSTI BOLESTI U STAROSTI

Sida: etiologija, epidemiologija, klinička slika, dijagnostika, lečenje i prevencija

NESTABILNA ANGINA PEKTORIS

Alkoholizam

Proces upravljanja ljudskih resursa

Procesi komercijalnog poslovanja 1 skripta

seminarski

Korelacija izmedju debljine intime i medije karotidnih arterija i aktivnosti bolesti u reumatoidnom artritisu

GUILLAIN-BARRE SINDROM

Tradicionalna primjena ljekovitih biljnih vrsta na podrucju opcine Tutin

Radioaktivnost

Policijski stres

Najvisja odlikovanja Republike Srbije

Najvisja odlikovanja Republike Srbije

KOMUNIKOLOGIJA

SIMULACIJA

Regresiona analiza: statistički metod modeliranja odnosa

Linearni trend: analiza i primena u statistici

Komunikologija

TEORIJA ODLUCIVANJA

Biznis plan – Prodavnica autodijelova

Turbine: konstrukcija, podela i primena u energetici

Finansijko izvjestavanje i poslovno odlucivanje

INTERSTERALEN PROSTOR I MEGJUZVEZDENA MATERIJA

Mikobakterije

Tip dokumenta

Oblasti

Popularni predmeti

Institucije