Službenički sistem
Crne Gore
Prof. dr Đorđije Blažić
Pojam službeničkog prava
Predstavlja skup pravnih propisa koji uređuju odnose službenika
(službeničke odnose) u vršenju službe.
Službeničko pravo se može shvatiti u objektivnom i subjektivnom
smislu, odnosno u materijalnom i formalnom smislu.
U objektivnom smislu ispoljava se kroz skup opštih pravnih normi
kojima se uređuje službenički radni odnos:
Položaj sužbenika u vršenju službe,
Radno-pravni položaj,
Upravnopravni položaj službenika u službeničkom odnosu.
Pojam službeničkog prava
U formalnom smislu predstavljaju svi oni formalni-pravni izvori u kojima se pojavljuju
norme kojima se uređuje ukupan pravni položaj službnika, kao personalnog vršioca
upravne djelatnosti.
Pored službeničkog prava treba razlikovati i službeničku pragmatiku koja označava
skup pravnih propisa (zakona, uredbi, pravilnika) kojima se uređuje položaj
službenika zaposlenih u određenoj pojedinačnoj službi.
Napr. pored opšteg službeničkog sistema utvrđenog Zakonom o državnim
službenicima i namještenicima postoje propisi kojima se uređuje radno pravni položaj
u određenim oblastima – organima državne uprave:
Zakon o policiji – oblast unutrašnjih poslova,
Zakon o spoljnim poslovima – oblast spoljnih poslova,
Zakon o vojsci.
Značaj službeničkog prava
Rad službenika u organima države predstavljaju skup raznolikosti odnosa i konkretnih poslova, slobodu
aktivnosti, izvjesnu slobodu djelovanja u skladu sa ciljem koji treba svojim radom ostvariti, stručna i
morlana (etička) svojstva i lične kvalifikacije koje će garantovati kvalitetan rad.
Uređivanje pravnog položaja službenika normama službeničkog prava je bitno iz sledećih razloga:
Da službenici imaju u svom radu potpuno i cjelovito uređenu pravnu osnovu za rad i
djelovanje,
Da se između službenika, kao nosioca autoritativnih ovlašćenja stvore uslovi za međusobne
korektne odnose (odnos kako između službenika, tako i odnos prema građanima),
Da se utvrdi obim poslova uprave (svaki šesti posao u državi je upravni),
Da se od rada u upravi, valjanim uređivanjem i normama službeničkog prava konstituiše
profesija privlačna za mlade, koji bi se rado bavili i posvetili radu u upravi,
Da se sa stanovišta organa i javnih službi ostvare ciljevi efikasno i zakonito, a sa stanovišta
službenika bude moguće kariijerno poželjan, etički prihvatljiv i pravedan.
Izvori službeničkog prava
Pravna teorija poznaje izvore prava u materijalnom i formalnom smislu.
Izvori u materijalnom smislu su društveni i ekonomski uzroci koji dovode do
uređivanja ili drugačijeg regulisanja odnosa, potreba za efikasnijim i
adekvatnijim garantovanjem i ostvarivanjem kolektivnih i ličnih sloboda,
pravno ograničavanje državne vlasti, usklađivanje i uravnoteženje socijalnih
interesa, itd.
Izvori u formalnom smislu smatraju se opšti pravni akti, koji mogu da budu
izvori službeničkog prava domaćeg porijekla i izvori službeničkog prava
međunarodnog porijekla.
