UNIVERZITET U BANJOJ LUCI
PRAVNI FAKULTET
PRAVNOETIČKI ASPEKTI SMRTNE KAZNE
Seminarski rad iz predmeta Pravna etika
Sadržaj
Uvod
3
Smrtna kazna kao krivična sankcija
4
Djeljivost smrtne kazne
4
Smrtna kazna - mogućnost kajanja i popravke
5
Smrtna kazna-nepopravljiva i pogađa porodicu delikventa
5
Da li smrtna kazna demorališe, škodi ugledu države?
5
Smrtna kazna je nečovječna, i zasniva se na strahu
6
Smrtna kazna kroz vreme
6
Smrtna kazna kod nas kroz istoriju do danas
8
2
mislioci pod uticajem prosvjetiteljskih ideja o prirodnom pravu, koje je
uključivalo i pravo na život.
Kasnije, razvojem društva u cjelini, došlo je do stvaranja alternativa
smrtnoj kazni kao što je doživotni zatvor. Što se statističkih podataka tiče
smrtna kazna postoji u još 63 zemlje, dok je kod nas zakonom ukinuta od
26.02.2002. godine a promjenjena je u doživotnu kaznu zatvora od 40
godina. Iz dana u dan se događa značajan pomak u pravcu svjetskog ukinuća
smrtne kazne. Pri tome najjači uticaj ima EU koja zabranjuje svim svojim
članicama da imaju smrtnu kaznu, te je jedna od vodećih u svetu koja se
aktivno i snažno bori za ukidanje smrtne kazne. Na održanom Trećem
svjetskom kongresu protiv smrtne kazne u Parizu, svi čelnici država su se
složili da što pre treba doći do ukidanja smrtne kazne kao moguće presude u
zemljama u kojima je ona još uvijek na snazi. Prvi svjetski kongres protiv
smrtne kazne održan je u Strazburu i to je bilo prvi put u istoriji da se
organizovao tako veliki kongres koji se bavi samo smrtnom kaznom i
rešavanjem tog problema.
Lično sam protiv smrtne kazne jer je to varvarski način kažnjavanja
koji nije potreban, jer postoje i bolji i efikasniji načini kažnjavanja
osuđenika. A i jako često se događa da ljudi budu osuđeni na smrt a kasnije
se nađu dokazi da nisu krivi za počinjen zločin. Pa se postavlja pitanje, ima li
država pravo oduzeti život ili ne?
Smrtna kazna kao krivična sankcija
4
Smrtna kazna je najteža krivična sankcija, za koju se smatra da je
jedna od najstarijih institucija krivičnog prava, odnosno da je dugo vremena
bila jedino sredstvo koje su drevna ljudska društva imala na raspolaganju u
svrsi očuvanja reda i zakona. Ona ima mnoge elemente koje druge kazne
nemaju pa se stoga razlikuje od ostalih. Prema stavovima nekih naučnika,
smrtna kazna ne odgovara ni jednom zahtevu nauke krivičnog prava:
1. Ona je bez dejstva, jer je statistika pokazala, da se nije povećao broj
krivičnih dela tamo gde je ona ukinuta.
2. Ona ne zastrašava, jer nikada nije zadržala ni jednog krivca da ne
izvrši delo zbog koga je osuđen na smrt.
3. Ona nije moralna, jer proizvodi užasne scene pri izvršenju.
4. Ona nije potrebna, jer ima drugih sredstava da se spreče krivična
dela.
5. Protivi se cilju popravke.
6. Nema postupnosti i proizvoljna je u primeni.
7. Nepopravljiva je.
1
Što se motiva tiče,
„
smrtna kazna, taj ostatak varvarskih vekova, je
anahronizam, istorija je osuđuje, porota je primenjuje, pravda i humanost je
odbacuju, statističko iskustvo pokazuje da je ona nekorisna i bez dejstva, ali
povrh svega toga ona je nepopravljiva, što je dovoljno da je ljudska pravda
ne primi.”
2
Na taj način, smrtna kazna sa svojim atipičnostima i odsustvom analogije,
sve se više udaljava od ostalih kazni i čini kategoriju sui generis.
Djeljivost smrtne kazne
Opšti zahtjev koji treba da ispunjava svaka kazna jeste da ona bude
djeljiva, tj. da je moguće njeno stepenovanje, jer kazna je samo onda
pravedna kada je moguće objektivno odmjeriti kako bi odgovarala težini
počinjenog djela i stepenu odgovornosti počinioca. Smrtna kazna ovaj
kvalitet nema.
Smrtna kazna, bez obzira što je vrsta tjelesne kazne, i bez obzira što
nominalno pripada kategoriji krivičnih sankcija, nije djeljiva zbog čega će
sud, u ne malom broju slučajeva, doći u situaciju da podjednako kazni
smrću pokušaj krivičnog djela ili čak pripremne radnje, gde se ove radnje
tom kaznom štite, kao i beskrupuloznog teroristu koji zatruje gradski
vodovod i prouzrokuje smrt više hiljada nedužnih lica. Pošto trovač
1
Subotić, M. D. Smrtna kazna, Beograd, 1908, str 24.
2
Subotić, M. D. op. cit. str 24.
5
društva. Izloženi su preziru i progonima a ovako ranjeni još teže podnose
stalno atakovanje sredine na njihov mentalni, a nekada i fizički integritet.
Ove sankcije ostavljaju porodicu bez ugleda i javnog povjerenja i ona biva
izopštena iz sredine u kojoj živi. Smrtna kazna daleko intenzivnije pogađa,
kako ekonomski tako psihološki i moralno, porodicu pogubljenog nego što to
čine ostale kazne.
Da li smrtna kazna demorališe, škodi ugledu
države?
Jedan od zahtjeva koji svaka kazna treba da ispunjava da bi opravdala
svoj cilj, jeste da ne demorališe onoga kome je izrečena. Ovaj zahtjev
ispunjavaju sve kazne sa izuzetkom smrtne. Smrtna kazna nikada nije ni
popravljala ni zastrašivala, ona samo demoralizatorski deluje kao na
osuđenika tako i na javnost, jer su se za vrijeme izvršenja tjelesnih i smrtnih
kazni dešavale nečuvene scene. Smrtna kazna osim što demorališe, ona
traumatizuje, čak šta više ona čoveka obogaljuje.
Izvršenje smrtne kazne često izaziva sažaljenje prema osuđeniku, a
takođe erupciju neljudskih instikata kako kod pojedinaca, tako i kod mase.
Poznati su podaci da se kod javnih egzekucija na kojima se skupi velika
masa sveta željna spektakla, dešavale čudne stvari. Uglavnom se dolazi da bi
se iskalio bes prema osuđeniku i solidarnost sa državom koja ga ubija.
Međutim nakon egzekucije ta ista masa koja je došla puna ubilačkog naboja
i željna linča, odlazi pokunjena i nesrećna serviranim prizorom nasilne
smrti. Ona sada te iste osuđenike čiju je glavu tražila ne gleda kao
kriminalce nego kao žrtve. Oni ponekad postaju mučenici, nekada ih
proglase svecima, a drugi pak dolaze na hodočašće kod njihovih grobova. Za
osećaj sažaljenja nije potrebna samo vizuelna impresija, dovoljno je i samo
saznanje da je kazna izvršena. Kazne se izvršavaju tajno, međutim ni tajno
izvršenje nije garancija da pogubljen osuđenik ne izaziva snažan osjećaj
sažaljenja i saučešća sa njegovom sudbinom.
Smrtna kazna škodi ugledu pravnog poretka čiji je sastavni dio, kao i
ugledu države koja posjeduje takvu presudu kao što je smrtna kazna. Kod
neospornog fakta da postoje sudske zablude, više škodi ugledu prava i
dostojanstva države, ako jedan nevin bude osuđen i pogubljen, nego ako je
stotine krivaca izmaklo pravdi. Nakon ovakvog pravnog incidenta, država
priznaje svoj poraz, a pravo kao njen instrument svoju nedovršenost,
neefikasnost i pravnu ranjivost. Time ono prestaje biti garant zaštite prava
svojih podanika, ono postaje dželat. Kazna smrti nema opravdanje a
7
