1. UVOD

Akcionarsko društvo predstavlja pravno lice koje ima slična prava kao i fizičko lice: da posjeduje
imovinu, zadužuje se, tuži i bude tuženo. Njegova svrha se ogleda u sjedinjavanju, grupisanju
poslovnih interesa i predstavlja najčešći oblik privrednog društva. Kao jedan od savremenih
oblika privrednog društva, u Evropskoj uniji formirano je Societas Europaea , tj. Evropska
kompanija, Evropsko akcionarsko društvo (smatra se da je ovaj naziv najprikladniji u
crnogorskom pravu

), o kojem će biti riječi u daljem radu.

Ideja   o   stvaranju   evropske   forme   akionarskog   društva   ima   svoju   istoriju   i   datira   još   nakon
Drugog svetskog rata, da bi kasnije naročito bila razvijena u okviru Evropske unije, posebno
nakon   osnivanja   Evropske   ekonomske   zajednice.   Posle   višegodišnjih   rasprava   i   napora   u
Evropskoj uniji i nekoliko neprihvaćenih predloga, 7. i 8. Decembra 2000.godine na sastanku
Evropskog savjeta u Nici došlo je do političkog rešenja problema pitanja učestvovanja radnika u
upravljanju,   čime   je   uklonjena   posljednja   prepreka   da   oktobra   2001.godine   Evropski   savjet
usvoji tekst Uredbe o statutu Evropskog akcionarskog društva. Svemu ovome je prethodila i
rasprava na sastanku Evropskog savjeta u Lisabonu marta 2000.godine, kada je postavljen cilj da
se u Evropi ostvari najkompetentnija globalna ekonomija do 2010. godine. Kao dio programa za
ostvarenje tog cilja sačinjeni su brojni predlozi u oblasti privrednog prava i prava finansijskih
usluga. Pritom se vodilo računa o konkurentskim tržištima, prije svega SAD, ali i globalizacija
jeftinih ekonomija u razvoju. Postavljen je i cilj ostvarivanja jedinstvenog tržišta kapitala do
2005.godine kroz plan za finansijske usluge (Finacial Services Action Plan, 1999), a predlozi
regulative za Evropsko akcionarsko društvo- Desete, Trinaeste i Četrnaeste Direktive bile su dio
tog plana.

Nekoliko godina nakon ovog plana ispunjeni su skoro u potpunosti ciljevi u oblasti poslovnog
statusnog prava i donijeti svi predviđeni dokumenti (Uredba o Statutu Evropskog akcionarskog
društva, Direktiva o položaju zaposlenih, Direktiva o prekograničnim spajanjima društva kapitala
i Direktiva o ponudi za preuzimanje), osim Direktive koja je trebalo da reguliše prekograničnu
promjenu sjedišta društva.

Donošenje Uredbe o Evropskom akcionarskom društvu (SE) predstavlja izuzetan uspjeh i novu
revolucionarnu fazu u oblasti privrednog prava Evropske unije, koja omogućava drugačiji način
organizovanja i funkcionisanja društva na jedinstvenom tržištu.

Savković Vladimir,

Societas Europaea- u susret uslađivanju crnogorskog prava privrednih društava sa pravnom

tekovinom Evropske unije

, Pravni zbornik: časopis za pravnu teoriju i praksu Udružnja pravnika Crne Gore, broj

3/2013, str 91-109, ISSN: 0350-6630, str. 92

“Financial Services: Implementing the Framework for Financial Markets: Action Plan”, European Commission,

COM (1999) 232. Tekst dostupan na internet strani: http://www.europa.eu

Jevremovic Petrovic, Tatjana. (2007).

European company in EU law

. str 400-432. str. 401

2. ISTORIJSKI RAZVOJ SE

Debata o Evropskom akcionarskom društvu datira još od početka šezdesetih godina. Na tu temu
je prvi put zvanično razgovarano na Internacionalnom kongresu notara u Parizu 1960.godine.
Holandski profesor Sanders, koji je u svojim uvodnim predavanjima na Roterdamskom fakultetu
postavio osnov ovoj budućoj formi društva, smatra se najviše zaslužnim za razvoj ove ideje.
Profesor Sanders je pod okriljem Evropske komisije izradio i tekst prvog predloga ove forme
društva, koji će kasnije postati osnova za predloge Uredbe o statutu Evropskog akcionarskog
društva. 1965.godine francuska vlada je izdala memorandum kojim predlaže da se uvede Zakon
o Evropskim akcionarskim društvima putem sporazuma između država članica EU. Ova ideja je
1966. godine odobrena od strane Komisije Zajednice koja je 1970. godine objavila prvi predlog o
statutu Evropskog akcionarskog društva.

Ovim statutom su predviđena obavezna dva nivoa

strukture Evropskog akcionarskog društva: Upravni odbor i Nadzorni odbor. Taj Predlog je
kasnije modifikovan novim Predlogom iz 1975. godine. Ispravke su se uglavnom odnosile na
položaj zaposlenih u Evropskom akcionarskom društvu.

Rad na regulativi Evropskog akcionarskog društva je obustavljen 1982. godine i nastavljen tek
nakon donošenja Evropskog jedinstvenog akta 1986. godine. Evropska komisija je u značajnoj
mjeri modifikovala ranije predloge i zamenila ih je novim 1989. godine, a kasnije je on, nakon
procedure unutar organa EU izmenjen 1991.godine. Poslije Predloga iz 1991. godine je uslijedilo
nekoliko nezvaničnih izmjena koje nisu bile podnošene na uvid drugim organima Zajednice.
Naročiti podsticaj u pokušaju novog rješenja ovog pitanja dat je 1997. godine, kada je Evropska
komisija pokušala da novim programom u oblasti privrednog prava reguliše nekoliko spornih
pitanja, među kojima i Evropsko akcionarsko društvo. Tako je došlo do novog pokušaja u vezi sa
rešenjem   pitanja   participacije   radnika   u   upravljanju   tzv.   Izveštajem   grupe   Davinjon,   koji,
međutim, nije usvojen. Konačno rješenje problema uslijedilo je na sastanku Evropskog savjeta u
Nici, 7. i 8. decembra 2000. godine, kada je usvojen politički kompromis o učestvovanju radnika
u upravljanju, koji je predstavljao i konačno rješenje ovog pitanja, definisano 20. decembra
2000. godine na specijalnom sastanku Savjeta. Evropska komisija je iznela nešto izmijenjen
Predlog  Statuta  SE,  zajedno  sa  dogovorenom  Direktivom  o  položaju  radnika  u  SE.  Iako  sa
protivljenjem   Evropskog   Parlamenta,   oba   dokumenta   su   usvojena   zvanično   oktobra   2001.
godine.

8. oktobra 2004. stupa na snagu zakon Evropskog akcionarskog društva čime se omogućava
privrednim društvima da se odluče za ovu novu formu društva. Međutim, samo su devet zemalja
pokazale interesovanje za ovaj zakon. 2005. godine dolazi do usvajanja Direktive o
prekograničnom spajanju društava. Od uvođenja Statuta u oktobru 2001.godine, broj Evropskih
akcionarskih društava je u stalnom porastu iz godine u godinu.

www.worker-participation.eu/European-Company-SE/History

Kapital SE

– Kapital SE se izražava u eurima, i to u najmanjem iznosu od 120 000 eura upisanog

kapitala. Ukoliko prava zemalja članica zahtijevaju veći upisani kapital za društva koja obavljaju
određene aktivnosti, ta pravila će se primenjivati i na SE koja imaju registrovano sedište u toj
zemlji. Pravila vezana za kapital, njegovo održavanje i promene, kao i odredbe vezane za akcije,
obveznice i druge hartije od vrednosti se određuju prema odredbama mjerodavnog nacionalnog
prava koja se odnose na akcionarska društva.

Statut i osnivački akti SE

– Uredba o SE govori o statutima SE i pod tim podrazumijeva kako

akt o osnivanju, tako i statut, ukoliko je on prema nacionalnom pravu predviđen kao poseban
dokument.

Sjedište SE i njegova promena

–

Za razliku od ranijih prijedloga koji sur egulisali samo

statutarno sjedište, sjedište SE prema Uredbi mora da se nalazi na teritoriji Unije i mora da se
poklapa sa stvarnim sjedištem. Zemlja članica može zahtijevati da se za SE koje se registruje na
njenoj teritoriji u istom mjestu nalaze i registrovano i stvarno sjedište SE. Registrovano (i
stvarno) sjedište SE može se pod određenim uslovima premjestiti u drugu zemlju članicu bez
prestanka SE odnosno stvaranja nove pravne ličnosti. Naime, uprava ili administrativni organ
društva sastavlja predlog o promjeni sedišta društva, koji sadrži ime, registrovano sjedište i broj
SE i obuhvata određene podatke kao što su novo predloženo sjedište, statut, posledice promene
na učešće zaposlenih, prava predviđena radi zaštite određenih lica. Uprava ili administrativni
organ sastavlja i izvještaj u kome se objašnjavaju i opravdavaju pravni i ekonomski aspekti
promjene sedišta, kao i implikacije koje ova promjena ima na akcionare, povjerioce i zaposlene.

Akcionari i povjerioci SE imaju pravo uvida i besplatnih kopija u predlog o promjeni sedišta,
izveštaj organa uprave ili administrativnog organa mjesec dana prije nego što je zakazana
generalna skupština na kojoj se odlučuje o promjeni sjedišta, i to u mjestu registrovanog sjedišta
SE. Zemlja članica može za SE koja su registrovana na njenoj teritoriji predvidjeti pravila kojima
se obezbjeđuje adekvatna zaštita manjinskih akcionara koji se protive promjeni sjedišta.

Prije izdavanja odgovarajućeg sertifikata od strane nadležnog organa SE mora da obezbijedi u
pogledu svake odgovornosti koja je nastala prije objavljivanja predloga o promjeni sjedišta
adekvatnu zaštitu interesa povjerilaca i imalaca drugih prava u odnosu prema SE (uključujući i
potraživanja javnih organa) u skladu sa mjerodavnim pravom za SE prije promjene sjedišta.
U zemlji članici u kojoj SE ima registrovano sjedište će sud, notar ili drugi nadležni organ izdati
sertifikat kojim se potvrđuje ispunjenje akata i formalnosti koje je neophodno ispuniti prije
promjene sjedišta. Nova registracija ne može se preduzeti dok se ne podnesu sertifikat i dokazi
da su ispunjene formalnosti vezane za registraciju u zemlji novog registrovanog sjedišta.

Promjena registrovanog sjedišta SE i izmjene statuta koje tome slijede proizvode dejstvo od
datuma kada je SE registrovana u skladu sa pravilima o registraciji u registru zemlje novog
registrovanog sjedišta. Kada je izvršena nova registracija SE, novi registar o tome obavještava
raniji registar u kome sledi brisanje prijemom obaveštenja, ali ne pre toga. Nova registracija i
brisanje stare se objavljuju u zainteresovanim zemljama članicama u skladu sa pravilima o
objavljivanju. Nakon objavljivanja nove registracije SE, treća lica se mogu pozivati na novo
registrovano sjedište. Ona se, međutim, mogu pozivati i na ranije registrovano sedište sve dok
brisanje SE iz ranijeg registra nije objavljeno, osim ukoliko SE dokaže da su treća lica znala za

novo registrovano sjedište.Prava zemalja članica mogu predvidjeti da, u slučaju kada je SE
registrovana u toj zemlji, promena registrovanog sjedišta koja dovodi do promjene mjerodavnog
prava za statusna pitanja za društvo neće imati dejstvo ukoliko se tome protivi bilo koji nadležni
organ te zemlje članice u roku od dva mjeseca od donošenja odluke o promeni sjedišta. Takvo
protivljenje može biti zasnovano samo na zaštiti javnih interesa.U slučaju da nadzor nad SE vrši
neka od nacionalnih finansijskih vlasti na osnovu direktiva Unije pravo na protivljenje promjeni
registrovanog sjedišta se odnosi i na ove vlasti. Eventualna žalba pred sudskim organima mora
biti dozvoljena. Ova odredba značajno sužava mogućnost promjene sjedišta SE i često se
kritikuje u pravnoj teoriji.

SE nema pravo da promijeni registrovano sjedište u slučaju da su protiv nje pokrenuti postupci
prestanka, likvidacije, insolventnosti ili obustavljanja plaćanja, kao i drugi slični postupci.

Primjena prava-

SE je regulisano sledećim pravnim izvorima (hijerarhijski raspored):

1. Uredbom o SE;
2. u pitanjima u kojima to Uredba izričito predviđa odredbama Statuta,
3.   u   pitanjima   koja   nisu   regulisana   Uredbom   ili   ukoliko   su   delimično   regulisana   u   tim
nepokrivenim delovima primenjuju se:
a) odredbe nacionalnih prava kojima se sprovode mjere usvojene u okviru EU a odnose se na SE,
b) odredbe mjerodavnog prava (pravo zemlje članice u kojoj SE ima registrovano sjedište) koje
se primenjuju na akcionarska društva;
c) odredbe njegovog statuta, isto kao i za akcionarska društva koja su osnovana u skladu sa
mjerodavnim pravom.
Pravne   odredbe   koje   su   zemlje   članice   usvojile   posebno   za   SE   moraju   biti   u   skladu   sa
Direktivama koje se odnose na nacionalna akcionarska društva. Ukoliko SE obavlja aktivnost
koja   je   regulisana   posebnim   odredbama   nacionalnih   prava,   te   odredbe   će   se   primijeniti   u
potpunosti i na SE. SE će se u svakoj zemlji članici tretirati kao da se radi o akcionarskom
društvu koje je osnovano prema pravu zemlje članice u kojoj ono ima svoje registrovano sjedište.

Ime SE

– U imenu SE će uvek biti naznačeno da se radi o ovoj formi društva, upotreba ove

skraćenice je rezervisana samo za ovaj oblik društva.

Registrovanje SE

– Svaka SE mora se registrovati u zemlji članici u kojoj se nalazi njeno

registrovano sjedište i to u registru koji je određen pravom zemlje članice, u skladu sa
odredbama Prve direktive kompanijskog prava

. Registrovanje SE ne može se izvršiti sve dok

nije postignut sporazum o položaju zaposlenih na osnovu Direktive o položaju zaposlenih u SE.
Statuti SE ne smiju nijednog trenutka protivrječiti sporazumu o učestvovanju radnika, a u slučaju
donošenja novog sporazuma koji protivrječi postojećim statutima neophodna je izmjena statuta.

First Council Directive 68/151/EEC of 9 March 1968 Tekst dostupan na internet strani:

http://www.europa.eu.

Organ koji prati legalnost okončanja spajanja i formiranja SE naročito će voditi računa o
činjenici da su društva koja učestvuju u spajanju potvrdila ugovor o spajanju pod istim uslovima
i da je sporazum o učešću zaposlenih postignut u skladu sa pratećom Direktivom. Ovaj organ će
takođe provjeriti da li je SE osnovana u skladu sa zahtjevima prava zemlje članice u kojoj ona
ima svoje registrovano sjedište. Spajanje i simultano osnivanje SE proizvodi dejstvo trenutkom
registrovanja SE u skladu sa uslovima o registrovanju, ali ne prije okončanja formalnosti vezanih
za predviđenu dvostruku fazu kontrole spajanja, a zatim se objavljuje za svako od društava koja
učestvuju u spajanju. Posljedice koje proizvodi spajanje nastupaju

ipso iure

i simultano i odnose

se na:
a) univerzalni prenos cjelokupne imovine (aktive i pasive) pripojenog (pripojenih) ili društava
koja se spajaju na društvo sticaoca, odnosno novoosnovano SE;
b) akcionari pripojenog, odnosno spojenih društava postaju akcionari SE;
c) pripojeno, odnosno spojena društva prestaju da postoje;
d) društvo sticalac dobija formu SE.

Ukoliko u slučaju spajanja akcionarskih društava prava zemalja-članica zahtijevaju ispunjenje
nekih posebnih formalnosti prije prenosa nekih dobara, prava ili obaveza da bi taj prenos imao
dejstvo prema trećima, te formalnosti će se zahtijevati i biti ispunjene ili od strane društava koja
se spajaju ili od strane SE nakon registracije. Prava i obaveze društava koja učestvuju u spajanju
u vezi sa uslovima i okolnostima vezanim za zapošljavanje definisana nacionalnim pravom,
praksom ili individualnim ugovorima o radu ili radnim odnosima, a koja postoje u trenutku
registracije će biti prenijeta na SE nakon njene registracije.

Nakon   registracije   SE   spajanje   se   ne   može   poništiti   niti   proglasiti   nevažećim.   Odsustvo
predviđene kontrole spajanja može biti jedan od razloga za prestanak SE. U slučaju spajanja
pripajanjem kada društvo sticalac drži sve akcije ili druge hartije od vrednosti koje daju pravo
glasa na generalnoj skupštini drugog društva neće se primjenjivati pravila koja se odnose na neke
od   obaveznih   podatka   koje   sadrži   ugovor   o     spajanju.   U   ovom   slučaju   će   se,   međutim,
primenjivati pravila Treće direktive kompanijskog prava o spajanja akcionarskih društava, kao i
odredbe   nacionalnih   prava   svakog   od   društava   koje   učestvuje   u   spajanju.   Ukoliko   dođe   do
spajanja pripajanjem od strane društva koje drži 90% ili više ali ne i sve akcije i druge hartije od
vrednosti   koje   daju   pravo   glasa   na   generalnoj   skupštini   drugog   društva,   izvejštaji   organa
upravljanja ili administracije, nezavisnih eksperata i dokumenti neophodni za kontrolu legalnosti
će se zahtijevati samo u obimu u kome nacionalno pravo koje reguliše ili pripojeno ili društvo
sticaoca to zahtijeva. U odnosu na prekogranična spajanja kako su ona predviđena Direktivom o
prekograničnim   spajanjima   Statut   o   Evropskom   akcionarskom   društvu   ima   uži   domašaj,
uzimajući u obzir društva na koja se odnose (kod SE to su samo akcionarska društva, dok se
Direktiva odnosi na društva kapitala). Direktiva je pritom značajno liberalnija i fleksibilnija i u
drugim   pitanjima.   To   se,   na   primer,   odnosi   na   transakcije   koje   su   predmet   Direktive   o
prekograničnim spajanjima, materijalna pravila koja regulišu postupak spajanja, kao i odredbe o
položaju zaposlenih i njihovom pravu na učestvovanje u upravljanju.