SEMINARSKI RAD
SOCIJALIZACIJA DETETA I UTICAJ VRSNJAKA NA SOCIJALNI RAZVOJ
1
Uvod
Ljudska jedinka se rađa kao najnesposobnija od svih vrsta živih bića, bez svih onih osobina koje je
razlikuju od ostalih živih bića, bez ikakvih znanja, navika, kulture i morala. Rađa se samo sa
određenim brojem nagona i refleksa, kao nehumanizovana i nesocijalizovana biološka kreatura.
Međutim, ljudska jedinka rađa se sa mogućnostima da se razvije mnogo više nego bilo koja druga
jedinka zahvaljujući delovanju socijalnih faktora. U ovom radu ce konkretno vise paznje biti
posveceno socijalizaciji djece i tome kako na njohovu socijalizaciju uticu njihovi vrsnjaci.
SEMINARSKI RAD
SOCIJALIZACIJA DETETA I UTICAJ VRSNJAKA NA SOCIJALNI RAZVOJ
2
1.Socijalizacija
Razvoj deteta postiže se procesom socijalizacije. Socijalizacijom, ono stiče veliki fond
znanja, veština, navika i razvija veoma složene osobine i sposobnosti i stiče sve one kvalitete
koji je suštinski razlikuju od drugih jedinki.
Postoje dve grupe definicija socijalizacije. Po užoj definiciji socijalizacija je sticanje znanja,
veština, motiva i stavova koji su potrebni za vršenje sadašnjih i budućih uloga pojedinca u
društvu, uči da se ponaša kao svi ostali članovi društva. Psihološke definicije pojma
socijalizacije su šire i one ističu da to nije samo formiranje zajedničkih oblika ponašanja nego
i formiranje svojevrsne ličnosti i proces putem koga se biološka jedinka transformiše u
biosocijalno biće sa određenim, za njega karakterističnim osobinama i načinima ponašanja.
Nikola Rot socijalizaciju definiše kao proces socijalnog učenja putem kog jedinka stiče
socijalno relevantne oblike ponašanja i formira se kao ličnost sa svojim specifičnim
karakteristikama.
1
Svaki član društva pa tako i dete kao najmladji clan, može biti agens socijalizacije odnosno
prenosilac društvenih shvatanja o ponašanju. Često su takvi agensi socijalizacije i osobe koje
nemaju nameru da deluju na nekog i da ga socijalizuju svesno ali ipak, najčešće su to osobe
koje svesno deluju na formiranje ponašanja deteta i sa kojima su deca u afektivnom odnosu-
roditelji i nastavnici. Agensi socijalizacije mogu biti i različite institucije, škola i sredstva
masovnih komunikacija.
Najveća važnost u procesu socijalizacije daje se porodici. Shvatanje skoro svih autora je da
su uslovi porodičnog života i to pogotovo u prvim godinama odlučujući za formiranje
ličnosti. Frojd i drugi psihoanalitičari naglašavaju značaj porodice kao institucije preko koje
se ostvaruje socijalizacija i smatraju da je način na koji roditelji kažnjavaju i nagrađuju decu
veoma bitan ne samo u formiranju normi ponašanja deteta nego i u formiranju njegove
celokupne ličnosti.
1
Herlok, E. (1971): Razvoj deteta. Beograd: Zavod za izdavanje udžbenika Republike Srbije.
SEMINARSKI RAD
SOCIJALIZACIJA DETETA I UTICAJ VRSNJAKA NA SOCIJALNI RAZVOJ
4
zbog dece. Istraživanja pokazuju da emocionalna stabilnost, lična sreća kao i uspešnost
braka u većoj meri zavise od uspešnosti braka roditelja oba partnera.
3
Drugi poseban faktor u vezi sa porodicom čiji je uticaj posebno ispitivan je nepotpunost
porodice. Nepotpuna je ona porodica u kojoj nedostaje jedan od roditelja bilo usled smrti,
bilo usled razvoda. Istraživanja pokazuju da je među delikventnom decom veliki broj dece iz
nepotpunih porodica. Ipak, važniji faktor od nepotpunosti porodice i negativniji za
socijalizaciju deteta ima neusklađenost odnosa među roditeljima.
Mnogobrojni rezultati različitih istraživanja pokazuju da je nagrađivanje efikasnije sredstvo
socijalizacije od kažnjavanja. Ono je efikasnije jer:
1.Nagrađivanje ima jači efekat-željeno ponašanje se brže stiče nego kažnjavanjem
2.Nagrađivanje ima trajniji efekat-nagrađivanjem usvojen oblik ponašanja duže se zadržava
3.Nagrađivanjem se redovno stiču novi oblici ponašanja a kažnjavanjem se prvenstveno
postiže uzdržavanje od neželjenog ponašanja
4.Nagrađivanje ima pozitivan efekat na razvitak ličnosti-razvijaju se osećanje sopstvene
vrednosti, sigurnost u sebe, kreativnost...
Važan faktor socijalizacije jeste i škola. Dolaskom u školu dete dolazi u novu sredinu sa
novim i strožijim pravilima, uči da se suzdržava od zadovoljenja želja i ulazi u nove odnose
koji su drugačiji od onih odnosa na koje je dete do tada naviklo. Dete će se lakše snaći u
novoj situaciji ukoliko su stavovi i očekivanja nastavnika sličnija stavovima i očekivanjima
roditelja. Faktori od kojih zavisi efekat socijalizacije deteta u školi su lične osobine deteta,
lične osobine nastavnika, odnos nastavnika prema učeniku, njegova pedagoška umešnost,
odnosi među ostalim učesnicima, organizacija školskog života kao i nastavni plan i program.
Drugi važan momenat je orjentacija: doslovno usvajanje nastavnog gradiva ili razvijanje
spremnosti za samostalno mišljenje i samostalno rešavanje problema. Uticaj nastavnika
zavisi i od toga koliko pažnje posvećuju svakom učeniku pojedinačno i koliko vode računa o
individualnosti i individualnoj situaciji svakog učenika.
3
Đorđević, D. (1988): razvojna psihologija. Gornji Milanovac: Dečje novine.
