Socijalizacija i orijentacija
Dr Mile Vasić
Zasnivanje novog radnog odnosa za svakog čoveka predstavlja susret s novim i
nepoznatim. Taj susret može biti ugodan, popraćen prijatnim događajima i doživljajima, ali i
stresan, popraćen neprijatnostima i frustracijom. Novoprimljeni radnik se često nađe u nepoznatoj
sredini okružen ljudima koje ne zna. Da bi ispunio lične ali i organizacione ciljeve, pridošlica
mora na samom početku da stekne saznanja o osnovnim činjenicama o organizaciji, kao što su:
uslovi rada, uslovi za napredovanje, mogućnosti za stručno usavršavanje i razvoj karijere, pravila
ponašanja, prava i obaveze, ljudi s kojima će raditi, prilike koje vladaju u organizaciji i njenom
okruženju, standardi, vrednosti i slično. Drugim rečima, novoprimljeni radnik mora da se upozna
s novom organizacijom i načinom na koji ona funkcioniše da bi joj se što lakše prilagodio. Taj
proces prilagođavanja novih radnika organizaciji naziva se
organizaciona socijalizacija
. Radi se
o procesu u kome, pored radnika, učestvuje i organizacija i čiji uspeh zavisi od obiju strana.
Orijentacija zaposlenih
predstvavlja samo jednu komponentu procesa socijalizacije novih
radnika. Ona pruža novoprimljenim radnicima samo osnovne informacije o poslodavcu i
najneophodnije informacije za obavljanje posla.
Uprkos mnogobrojnim koristima od uspešne socijalizacije i orijentacije (identifikovanje
potreba za treningom i usavršavanjem, zadovoljstvo novozaposlenih, bolji učinak i lojalnost,
izbegavanje ponovnih troškova regrutacije, selekcije i treniga, i slično), pojedine organizacije se
ne angažuju dovoljno u pomaganju novom članu kolektiva da se što lakše, jednostavnije i
bezbolnije integriše u novu radnu sredinu. Često se dešava da su novi radnici prepušteni sami
sebi i da ne dobijaju skoro nikakvu pomoć od organizacije. Očekivati od neplivača da nauči da
pliva i postane dobar plivač smo zato što ste ga ubacili u duboku vodu, pritom mu ne ponudivši
nikakvu drugu pomoć, najblaže rečeno – smešno je.
Socijalizacija je kompleksan proces za čije sprovođenje je neophodno relativno dosta
vremena. Proces socijalizacije počinje još u samoj fazi selekcije, gdje se kandidati susreću sa
organizacijom i upoznaju sa pojedinostima o njenom poslovanju. Socijalizacija se, nadalje,
nastavlja po prijemu uspešnih kandidata u radni odnos ali i prilikom njihovog unapređenja na
nove pozicije ili premeštanja u nove organizacione delove.
Faze socijalizacije i orijentacije
Kao i svi ostali procesi, tako se i proces socijalizacije i orijentacije odvija u nekoliko
međusobno povezanih faza. U stručnoj literaturi se najčešće pominju sledeće tri faze: 1)
pripremna faza, 2) faza suočavanja i 3) faza integracije
[1]
.
Pripremna faza
Pripremna faza ili faza predviđanja počinje još u samom procesu selekcije, odnosno pre
samog stupanja u radni odnos, kada zaposleni dolazi do informacija o organizaciji i upražnjenom
radnom mestu. Do informacija se može doći na različite načine: putem oglasa, odnosno konkursa,
kompanijskih brošura i kataloga, Interneta, agencija za zapošljvanje, različitih izveštaja i drugih
dokumenata, preko kadrovske službe i slično. U interesu je organizacije da tražene informacije
učini dostupnim i da ih ne iskrivljuje i ne ulepšava, već da ih prikaže realno, onakvima kakve
jesu. Impresije stečene na osnovu ovih informacija utiču na očekivanja kandidata, a po stupanju u
radni odnos – i na njihovo ponašanje.
Faza suočavanja
Faza suočavanja ili faza susreta počinje formalnim stupanjem na rad odabranog
kandidata. Suočavanje, odnosno susret s novom radnom sredinom, novim pravilima ponašanja,
novim obavezama i novim ljudima stvara kod svakog čoveka određenu dozu straha da neće
uspeti odgovoriti svim izazovima, ali i želju za dokazivanjem. U ovoj fazi zaposleni dolazi do
saznanja da li su očekivanja koja je gajio pre stupanja na rad realna i da li su informacije do kojih
je došao istinite ili ne.
U toku ove faze zaposleni pokušava izbalansirati i odvojiti svoj privatni život od
poslovnog, rešiti eventualne konflikte koji se mogu pojaviti između njega i drugih zaposlenih,
upoznati se s poslom i priviknuti se na novu radnu sredinu i, ono što je možda i najvažnije,
osposobiti se, putem različitih vidova treninga, za uspešno obavljanje posla i postizanje
optimalnih rezultata.
Faza suočavanja obuhvata niz aktivnosti koje se ne smiju zanemariti ukoliko organizacija želi
da proces socijalizacije i orijentacije uspe. Pre svega, misli se na:
obaveštavanje neposrednih saradnika i ostalih zaposlenih o prijemu novih radnika i
poslovima koje će obavljati,
pripremu radnog mesta (prostor i oprema za rad),
pripremu dočeka i dobrodošlice novim radnicima,
upoznavanje novih radnika sa radnim kolegama, podređenima i nadređenima, kao i
menadžerskom strukturom organizacije,
upoznavanje sa pravima i obavezama, propisima i pravilima,
upoznavanje sa poslovnom i razvojnom politikom organizacije,
određivanje potrebe za obukom zaposlenog i slično.
