Seminarski rad
Socijalna demokratija: Istorijat I Moderni
Status
Predmet: Sociologija politike
Mentor:
Student:
Beograd, 2014.
3
1. Istorijski i ideološki razvoj socijalne demokratije
Kada se govori o socijalizmu i socijalnoj demokratiji, pre svega se misli na veliki istorijski
uticaj na humanistički preobražaj društva u poslednja dva i po veka, jer taj preobražaj bi bio
nemoguć bez uplitanja raznih socijalističkih elemenata oličenih u vidu raznih radničkih
pokreta, političkih partija, sindikalnih organizacija i dr. Prve socijalističke ideje se javljaju jos
krajem 16. veka u delu „Utopija“ Tomasa Mora, zatim se provlače krajem 18. veka kroz
Francusku revoluciju i Industrijsku revoluciju. Ali socijalna demokratija, kao pokret, je
nastala u 19. veku u Nemačkoj, pod uticajem internacionalnog revolucionarnog socijalizma i
doktrine komunizma Karl Marksa i Fridrih Engelsa i reformističkog socijalizma Ferdinand
Lasale, koji je ujedno osnovao prvu radničku partiju u Evropi, Opšte Udruženje Radnika
Nemačke. Socijalizam i socijalna demokratija su nastali kao odgovor na društvene i
ekonomske uslove koji su nastali rastom industrijskog kapitalizma u Evropi, pa su i na njihov
karakter uticali loši i nehumani uslovi u kojima je živela radnička klasa.
Prvobitno značenje socijalne demokratije je bilo povezano sa ortodoksnim marksizmom i za
svoj cilj je imao da osvetli razliku izmedju uskog cilja političke demokratije i mnogo
radikalnijeg zadatka kolektivizovanje, ili demokratizovanja proizvodnog bogatstva. Dok
teorijsku osnovu socijalne demokrate čine pre moralna i religijska verovanja nego naučna
Marks i Engels su svoje teorije opisivali kao „naučni socijalizam“. Ta tvrdnja marksizma je
počivala na verovanju da je sam marksizam otkrio zakone društvenog i istorijskog razvoja –
pobeda socijalizma je neizbežna, jer će klasna borba pokretati istoriju sve dok se ne dostigne
besklasno društvo. Taj naučni metod je bio zasnovan na istorijskom materijalizmu, verovanju
da je ljudsko ponašanje uslovljeno ekonomskim životnim prilikama. Marksizam je pozivao
na društvenu revoluciju, tj. na prelazak sa kapitalizma na socijalizam. Ali, na socijalizam u
Francuskoj, Velikoj Britaniji i nekim zemljama Komonvelta veći uticaj imaju ideje Šarl
Furijea, Robert Ovena i Vilijam Morisa, kao i hrišćanstvo (Hejvud, 2005).
Već u početku svog razvoja, javile su se razne tendencije da razne socijaldemokratske,
socijalističke i radničke partije i organizacije međunarodno okupe, kako bi ojačali svoje
socijaldemokratkse i socijalističke ideje. Prvi uspešan pokušaj se desio 1864. godine u
Londonu osnivanjem Međunarodnog udruženja radnika, poznatijeg kao Prva internacionala,
čiji su glavni pokretači bili Karl Marks i Fridrih Engels. U svom kratkom postojanju
Internacionala je uspela da pruži snažan podsticaj za stvaranje za stvaranje masovnih
radničkih partija i sindikalnih organizacija. Zatim, 1899. godine osnovano je Međunarodno
udruženje socijalističkih partija, poznatije kao Druga internacionala, koje su činile
ravnopravne partije i organizacije radnika iz 18 zemalja. U okviru ovih dosta heterogenih i
ideološki različitih grupacija, po Dr Z. Stojiljkoviću i B. Markoviću „došlo do ozbiljnih
razmimolaženja i sukobljavanja pre svega oko puteva društvenog preobražaja, uglavnom na
liniji podele na pristalice revolucionarnog i evolutivnog puta“ (2007:8).
Malo pre toga, neki socijalisti i socijaldemokrate počinju da veruju u manjkavost Marksove
analize i takođe počinju da odbacuju materijalističke i sistematične ideje marksista. Najbolji
teorijski izraz ovog verovanja izveo je Eduard Bernštajn koji je izvršio prvu važnu reviziju
