SOCIJALNA POLITIKA -TEORIJSKA DISCIPLINA I PRAKTIČNA DRUŠTVENA
DJELATNOST

Izvor :Osnovi socijalne politike Autor:Milanka Miković

1.Pojmovno određenje i definicije socijalne politike

Različito shvatanje termina „socijalna politika“ nastaje iz suštinskih i formalnih razloga.Szuštinski razlozi
su uslovljeni činjenicom da se socijalna politika tokom razvoja ljudske civilizacije stalno mijenjala.Te
promjene su bile prisutne ne samo u ciljeivma i metodama nego i u samoj sadržini, odnosno predmetu
socijalne politike.Briga o nemoćnim i starim, bolesnim i djeci bila je prisutna u svim društvenim
epohama,kao i pomoć onima koji nisu mogli da žive od svog rada.Socijalna politika kao posebna grana
državne politike nastaje tek u razvijenoj fazi feudalizma,a sam pojam socijalna politika 60-tih godina
prošlog vijeka.Danas se njim obilježava istorodna,svijesna i praktična djelatnost koja je bila prisutna
tokom čitave civilizacije.

1.1 Pojam „socijalno“

Pojam „socijalno“ potiče od latinske riječi „

societas“

društvo,odnosno društveni.Iz korjena tih riječi

nastali su termini kojima se označava ono što je vezano za društvo,što se tiče društva i što u fokusu
svog interesovanja ima procese koji se u društvu odvijaju.U užem značenju pojam „socijalno“
podrazumjeva kompleks pojava i okolnosti koje se odnose na životne i radne uslove pojedinaca,
društvenih grupa i čitavog društva.U još užem značenju pojam socijalno obuhvata samo pojave i
okolnosti koje se odnose na životne teškoće ljudi uzrokovane nepovoljnim socijalnim stanjima,kao što
su bolest,starost, smrt.

1.2. Pojam „politika“

Teoretičati prava i socijalne politike danas zastupaju tezu da je politika sveobuhvatni oblik života
društva.U tom kontekstu se posebno izdvaja važan segment socijalne politike u kojoj su skoncentrirani
svi bitniji interesi čovjeka kao jedinke.Od zadovoljenja egzistencijalnih potreba ,zdravlja ,obrazovanja,do
ostvarivanja individualnih ljudskim i građanskih prava,naročito u fenomenu neuređenih društvenih
odnosa.

1.3. Pojam „socijalna politika“

Pojam socijalna politika u stručnu literaturu uveo je njemački naučnim Vilhem Hajnrih ril,60-tih godina
19. Vijeka,socijalna politika prvenstveno treba da se bavi cjelinom društvenih odnosa i procesa,odnosno
cjelokupnom društvenom strukturom.početkom 20 vijeka, sve do II svj. rata preovladava mišljenje da se
socijalna politika treba ograničiti na socijalnu sigurnost i upravljanje socijalnim službama.Do razvoja
teorije o soc. pol.,60-tih godina 20 vijeka , kada pod pojmom soc.politika više se ne podrazumjeva samo
organizovana djelatnost države i drugih društvenih faktora radi obezbjedjenja društvene sigurnosti,
socijalnog osiguranja i upravljanja socijalnim službama,nego i posebna teorijska disciplina čiji je

zadatak da analizira socijalne proturječnosti ukazujući na moguće načine njihovog rješavanja i moguće
socijalne reforme.

2.Definicija socijalne politike

Među najznačajnije teoretičare spada Ričard Titmus koji se smatra i jednim od utemeljivača socijalne
politike ,u svom određenju socijalne politike Titmus posebno naglašava postojanje tri suprotna modela
ili načina funkcionisanja savremene socijalne politike i to:

- Rezidualni model

koji polazi od postavke da u društvu postoje dva prirodna kanala

privatno

tržište i porodica

putem kojih se mogu zadovoljiti sve indivialne potrebe na odgovarajući način.Kada

ova dva kanala ne funkcionišu efikasno onda se uključuju institucije socijalne zaštite.U ovom modelu je
uloga socijalne zaštite marginalna.

Industrijski model

potiče bitnu ulogu socijalnih institucija kao dodatka ekonomiji, socijalne

potrebe treba

zadovoljiti shodno zaslugama,rezultatu rada i produktivnosti, re postignutim razlikama u statusu.

Institucionalno-restributivni model

socijalnu politiku smatra glavnom integralnom oblasti

društva.

Razne definicije socijalnu politiku određuju kao vladinu,odnosno državnu akciju čiji je osnovni cilj
da se putem različitih davanja omogući što veća socijalna sigurnost i blagostanje građana u
oblasti zadovoljavanja,materijalnih i ne materijalnih ljudskih potreba, radna populacija kroz
svakodnevni rad čini društvo sposobnim pomagati putem sistema socijalnog osiguranja i
socijalne zaštite. Socijalnu politiku možemo definistati kao svjesnu i praktičnu društvenu
djelatnost koja se bavi životnim i radnim uslovima ljudi i društvenih grupa.

Socijalna politika dio je globalne politike društva ,pa je samim tim podložna uticaju drugih činilaca,kao
što su vladajući vrijednosni sistem,ekonomski,društveno-pol. i dr. Socijalna politika preovladava
društvene rizike,ublažava socijalne nejednakosti, potiče na društvenu solidarnost i
integraciju,amortizira socijalne sukobe,te omogućava normalno funkcionisanje i razvoj društva.

3.Predmet proučavanja i ciljevi socijalne politike

Predmet proučavanja socijalne politike može se posmatrati iz dva aspekta: socijalna politika kao
teorijska disciplina i socijalna politika kao praktična društvena djelatnost.
Predmet socijalne politike čini i strategija izdrađivanja praktične socijalno političke djelatnosti,
izučavanje njene društveno političke sadržine, izučavanje društveno-ekonomskih procesa i promjena
koji imaju uticaja na socijalne probleme i socijalni status članova društvene zajednice. Socijalna politika
kao predmet svog proučavanja ima i onaj dio društvene stvarnosti koji se odnosi na socijalno zaštitnu
sferu i sigurnost članova društva.U predmet socijalne politke ulazi i onaj dio pružanja pomoći putem
raznih vidova socijalnih davanja određenim grupama stanovništva. Ciljevi socijalne politike zasnovani su
na punim slobodama jednakosti i pravednosti svih članova društva.Kada su u pitanju teorijske postavke
soc.pol.razlikujemo:socijaldemokratsku orjentaciju, marksističku i neoliberalnu.

4.1.2. Komparativna metoda

Pretpostavka koja omogućava komparativni pristup sastoji se u sličnostima i srodnostima istraživanih
sadržaja,ova metoda zasniva se na analizi onoga što se dogodilo ili što se događa u društvu,a ne u
situacijama koje su umjetno stvorili istraživači.Podaci koji se koriste u komparativnoj metodi mogu
poticati iz primarnih i sekunadrnih izvora.U socijalnoj politici primjena komparativnog metoda
pretpostavlja:

- Utvrđivanje osnovnih sličnosti i istovjetnosti socijalno-političkih sadržaja
- Postavljanje osnovnih hipoteza tako da nova pojava u odnos na raniju ima slična svojstva
- Povezanost postavljene hipoteze, kao i pretpostavljene ličnosti
- Sistemsko i što potpunije upoređivanje svojstva od ranije poznatih pojava
- Klasifikovanje nove pojave u okviru prošlog saznanja.

4.1.3.Strukturalizam i funkcionalizam

u metodologiju ulaze iz modernih filozofskih orijentacija,oni imaju svoju široku primjenu u
istraživanjima društvenih nauka.Primjena metodološke strukture strukturalizma i funkcionalizma
podrazumjeva utvrđivanje pojave koju želimo da istražujemo,npr. životni standard.Ovaj pristup tretira
pojavu kao cjelovit sistem,svi djelovi moraju obavljati određene funkcije.

4.1.4. Metoda sinteze

ovo je najzahtjevnija metoda,ali i najproduktivnija, ona po logičnoj propoziciji sinteze implicira u sebe
svaku metodu socijalnih istraživanja.Problemi kojima se bave istraživanja iz oblasti socijalne
politike,nužno su po sadržaju i obimu razumljivi kategorijama opšteg,posebnog i pojedinačnog, što sve
zajedno čini fenomen uvezane cjeline jednog sistema ili pojave.

U području istraživanja koriste se i posebne (tehničke ) metode ,ali je njihova primjena
prilagođena predmetu koji se istražuje,među najčešće metode spadaju:metod
posmatranja,metoda anlize sadržaja,metoda ispitivanja, metoda eksperimenta i statistička
metoda.
Metod posmatranja

koristi se za ona istraživanja kod kojih je unaprijed određen cilj,predmet i svrha

istraživanja.

Analiza sadržaja

koristi se u svrhu prikupljanja neophodnih podataka koji su u uskoj vezi sa

predmetom istraživanja i koji se nalaze u pisanim dokumentima (zakoni, ugovori, deklaracije...)

Eksperiment

je metoda koja podrazumjeva posmatranje i istraživanje neke pojave koja je izazvana

vještačkim putem.

Ispitivanje

primjenjuje se putem intervjua ili ankete u pismenom ili usmenom obliku.

Statistička metoda

je metoda istraživanja masovnih pojava izražena kroz numeričke pokazatelje neke

pojave u masi slučajeva u soc.pol. ima za cilj mjerenje različitih pojava,prvenstveno kvantitativnog,ali i
kvalitativnog karaktera.

5.Odnos socijalne politike sa drugim naukama

U savremenim naukama je prisutno i gotvo opšte prihvaćeno stanovište da se zbog složenosti
društvenih pojava koje mogu biti predmet istraživanja više naučnih disciplina primjenjuje
multidisciplinaran pristup i saradnja,stoga su sve više prisutni stavovi koji namežu potrebu za
saradnjom, koridnacijom i razmjenom naročito među sličnim i bliskim naučnim disciplinama.

5.1.Odnos socijalne politike i filozofije

Moderno razumjevanje osnovnih kategorija mišljenja i istraživanja o socijalnim aspektima ljudskog
života čini korpus znanja koja se izričito smatraju socijalnom filozofijom.Logično je da svaka teoretski
zamišljena i u praksi porvedena socijalna politika ima svoju osnovicu u filozofskoj dimenziji, što s jedne
strane znači niz etičkih vrijednosti i normi,a s druge društvenu stvarnost koja konkretno brine o
svakodnevnim ljudskim interesima u vođenju računa o konkretnim potrebama građana,s obzirom na
njihovo dostojanstvo,jednakost,socijalnu pravdu,što istovremeno potvrđuje smisao socijalne politike.

5.2. Odnos socijalne politike i sociologije

Sociologiju čini više posebnih disciplina koje proučavaju pojedine segmente društvene stvarnosti,među
tako izdvojenim sociološkim disciplinama za socijalnu politiku od bitnog značaja sociologija porodice,
sociologija rada i sociologija društvenih problema.Termin „socijalni problem“ socijalna politika je
preuzela od sociologije gdje se pod socijalnim problemima ubrajaju pojedinci,odnosno durštvene
skupine koji nisu u mogućnosti da žive od svog rada.Takvim pojedincima minimum egzistencije i
socijalna sigurnost obezbjeđuje se putem socijalne zaštite. Sociologija i socijalna politika su
isprepletene i međusobno se dopunjuju.

5.3 Odnos socijalne politike i ekonomske nauke

Ekonomska nauka proučava odnose među ljudima u procesu proizvodnje,razmjene,raspodjele i
potrošnje materijalnih dobara.Socijalna politika mora koristiti spoznaje do kojih je došla ekonomska
nauka,naročito u oblasti raspodjele i potrošnje,koji su bitni faktori socijalne sigurnosti.

5.4 Odnos socijalne politike i politološke nauke

Politologija, nauka o politici, izučava funkcionisanje države,već od najranijih početaka konstituisanja
države prisutni su stavovi o neophodnosti poduzimanja socijalnih mjera od strane države radi razvoja
stabilnih političkih odnosa. U zavisnosti od stečenih spoznaja i realnog političkog stanja u državi
određuje se karakter,cilj i sredstva socijalne politike datog društva.

5.5 Odnos socijalne politike i prava

Pravo je najjednostavnije odrediti kao sistem društvenih normi koji regulišu društveni život i razvitak i
time aktivno utiču na njihovu stagnaciju i mijenjanje.Socijalna politika uvijek polazi od karaktera pravnih
ustanova i kriterija pravde u društvu,te od usvojenih, postojećih ravnih rješenja koja se odnose na
socijalnu sferu.U tom kontekstu posebno značajan segment pravnog regulisanja u svim navedenim
zemljama je socijalno pravo.

razloga nisu u mogućnosti vlastitim radom obezbijediti sredstva za zadovoljavanje
osnovnih,egzistencijalnih potreba.Ostvarivanje principa socijalne solidarnosti zahtjeva ciljanu državnu
pomoć na univerzalne naknade na koje imaju pravo svi građani,bogati i siromašni,oni koji su u oskudici
i koji ne trebaju tuđu pomoć.Porodična solidarnost danas u razvijenim zemljama zbog slabljenja
porodičnih veza sve je manje prisutna.Ona je naročito neprimjenjiva na izolovane pojedince,koji nemaju
uže porodice ili jednostavno nemaju nikakvih socijalnih dodira čak ni sa najbližim srodnicima.Otuđenje
od prakse solidarnosti otkriva katastrofalne posljedice koje proizilaze iz nametanja vlastite koristi ili
interesa na štetu drugih. Po svojoj sadržini solidarnost se izražava u vidu:
1.intelektualno-psihičkom (u mišljenjima, stavovima, obećanjima)
2.materijalnom(materijalna davanja)
3.usluga (činjenja)
4.zaštita psihičkog i fizičkog integriteta
5.spremnost na zajedničko snošenje izvjesnih posljedica .

Po svom intenzitetu

može biti vrlo različita i kreće se od osjećanja i podrške u stavovima onoga sa

kojima se solidariše,pa do odricanja i žrtvovanja vlastitih vrijednosti uključujući i sam život.

Sa stanovišta vrijednosnog kriterija

datog društva solidarnost može biti pozitivna ili

negativna,socijalna i nesocijalna.

Sa stanovišta društvenog sistema

može biti sankcionisana i institucionalizovana ili formalno

neobavezna.
Budućnost čovječanstva nezamisliva je bez principa solidarnosti i bez uzajamnog prava na razvoj i
napredak.

6.3 Uzajamnost

Bez uzajamnosti ne može se shvatiti interakcija jedinki u zajednici.Uzajamnost je gotovo prirodno nužni
princip čovjekovog postojanja i egzistencije zajednice,prirodni uslov za spoznaju potrebe i
neophodnosti konkretnog djelovanja važnog odnosa solidarnosti.Osjećanje uzajamnosti medju ljudima
naglašeno prepoznajemo i u većini religijskih učenja i djelovanja u našoj zajednici.Osnovni cilj u osjećaju
uzajamnosti jeste potreba da se u socijalnoj politici uspostavi ravnoteža između društvenih
normi,proklamnovanih načela zajednice i elementarnih interesa pojedinaca,naročito u oblasti socijalne
sigurnosti za svakog pojedinca.

7.Faktori socijalne politike

Kao ključni faktori od kojih ovisi sadržaj i pravac socijalne politike se najčešće navode politika i politički
sistem, materijalna osnova i ekonomski sistem,nauka,religija,moral i ljudski faktor,odnosno
modernizacija i industrijalizacija,socijalna mobilizacija i autonomna uloga države.

7.1 Politički sistem

Socijalna politika kao organizovana djelatnost države i drugih političkih subjekata,zavisi od karaktera
političkog sistema,političkih odnosa i procesa u datom društvu.Stoga za socijalnu politiku neke zemlje