Sociologija

Nikolić Radomir

Sadržaj:

1. Uvod

.....................................................................................................................

2. Razvoj i stanje

2.1. Marks o prirodnim

naukama ...............................................................6

3. Razvoj sociologije nauka

.............................................................................8

( Od kraja 50-tih do početka 90-tih godina)

3.1. Stvaranje institucionalnih preduslova za proučavanje

nauke ...........9

3.2. Razvoj funkcionalističkog pravca od kraja 50-tih

godina ..................10

4. Sociologija saznanja i sociologija nauke

.............................................11

4.1. Pojava “sociologije naučnog saznanja“ 80-tih godina 20.

veka .....12

Literatura ..................................................................................................

..............13

Nikolić Radomir

Uvod

Svestrana proučavanja nauke u društvenom životu od samog

početka se nisu nazivala sociologijom nauke, već se upotrebljavao izraz
nauka o nauci. Terminološka raznovrsnost koja je već postojala, kasnije
se povećavala. U bivšim nemačkim državama, naročito u marksističkim
krugovima, sociologiju nauke zamenjivao je izraz

Wissenschahahtstheorie.

U švedskoj

terminologiji koristio se pojam koji

je označavao nauku o nauci, u engleskom prevodu, theory of science,
dok se u samoj Velikoj Britaniji koristio izraz društvena proučavanja
nauke. Tek, zahvaljujući Mertonu i uticajima njegove škole u SAD počeo
je da se koristi izraz sociologija nauke, što je preovladalo i u
istočnoevropskim zemljama koje su se sve do sredine 80-tih godina
zalagale za upotrabu izraza nauka o nauci.

Pored različite razvijenosti i usmerenosti sociologije u pojedinim

zemljama, naučni prakticizam je u velikoj meri uticao na određivanje

Nikolić Radomir

shvtanja     društva   i   istorije   nastojala   objasniti   nauka,   kao   posebna
društvena   delatnost   i   ustanova   kako   bi   se   utvrdila   priroda   njenih
odnosa sa ostalim delovima društva  i objasniti odnos naučne misli sa
ostalim   oblastima   društvene   svesti   i   kulture,   zapravo   je   bila   glavna
okosnica i uloga sociologije nauke.

Drugi osnovni oblik oslanjanja na zatečeno znanje u sociologiji,

posredstvom već izvedenih socioloških proučavanja nauke radi
korišćenja njihovih istraživačkih iskustava i rezultata. Ovakvih
istraživanja bilo je malo, ili još nisu bila poznata. Za njima treba tragati
u drugim naukama, jer sociologija u većini zemalja nije bila dovoljno
razvijena i institucionalizovana.

Zbog oskudnih iskustvenih rezultata i istraživačkih iskustva

stečenih u sociološkom proučavanju, pre same pojave sociologije nauke,
nezanemarljiv je značaj proučavanja prirodnih nauka, a ponekad i
novih društvenih nauka koje su krajem 20. veka izveli prirodnjaci. Ova
proučavanja su tako postala deo predistorije nastanka sociologije nauke.

Najpoznatiji pisci ovih radova su švajcarski botaničar i fitogeograf

Alfons   de   Kandol   i   nemački   hemičar   Vilhem   Ostvald.   Unutrašnja
organizacija   nauke   je   bila   glavni   predmet   njihovih   razmišljanja,
redovno praćenih praktičnim savetima i programima za ispravljanje
postojećih   slabosti.   U   Osvaldovim   radovima   postoji   niz   kritičnih
zapažanja o slabostima u obrazovanju mladih naučnika, o postojećoj
organizaciji unutarnaučnog opštenja, naučnih časopisa, univerzitetskih
udžbenika   i   stručnih   priručnika.   Istovremeno,   on   se   zalagao   za
uvođenje veštačkog međunarodnog jezika u nauku.

Slika o uticajima drugih nauka mogla bi se upotpuniti

ispitivanjem odnosa s istorijom i filozofijom nauke. Odnos prema istoriji

Nikolić Radomir

nauke bio je važniji jer je većina naučnih grupa u čijoj delatnosti je
nastala sociologija nauke 20-tih i 30-tih godina, samo se poljska nije
neposredno oslanjala na istoriju nauke, i nije dala neki značajan rad iz
ove oblasti.

Istorijom nauke bavili su se naučnici iz raznih nauka, ali su retko

obraćali pažnju na šire društvene i kulturne uslove u kojima su delovale
pojedine   nauke,   jer   nisu   bili   pripremljeni   svojim   profesionlnim
obrazovanjem.   Usresređena   na   unutrašnji   idejni   sadržaj   naučne
delatnosti,   istorija   nauke   nije   mogla   poslužiti   kao   uzor   sociološkim
proučavanjima u raznim istorijskim razdobljima. Postojalo je ubeđenje
da se nauke razvijaju po svojim emanentnim zakonima, pa je ispitivanje
društvenih uslova i uticaja na njihov razvoj nepotrebno.   Sve ovo je
samo pretpostavka same uloge istorije nauke   u nastojanju sociologije
nauke, jer ona sama nije celovitije proučena.

Svaki pravac u sociologiji nauke oslanjao se i usvajao neke

filozofske ideje kao svoje pretpostavke, ali one nisu šire obrazlagane. Ali
treba izbegavati površna uopštavanja. Naime, dugogodišnji spor o
saznajnoteorijskim i opštemetodološkim pitanjima nije ostavio značajan
trag u proučavanju nauke krajem 20-tih godina i sovjetskoj naučnoj
zajednici. Izgledalo je kao da je prećutno izvedena neobična podela
među filozofima i istoričarima i sociolozima nauke, na osnovu njihovih
različitih društvenih funkcija i neposrednih praktičnih zadataka. Podela
je bila obostrano štetna. Ipak uticaj filozofske misli na funkcionalistički
pravac u sociologiji nauke se može pretpostaviti ali nije jasno definisan.
Uzdržani stav američkih funkcionalista i poljskih grupa, prema filozofiji,
ispoljio se kroz nepoverenje pozitivista i mnogih prirodnjaka prema