Kada je Bog delio zemlju narodima, Cigane je prvi pozvao i ponudio im da
izaberu mesto gde ce biti njihova zemlja. Medjutim, oni su odbili ne
sluteci da ce to Bog ponuditi i drugim narodima. Kasnije, kada su videli
da su svi narodi dobili od Boga zemlju koju su pretvorili u svoje drzave,
dodjose i oni sami pred Boga i zamole ga da im ipak dodeli zemlju. Bog
im rece da je svu zemlju podelio i da je vise nema, a njima ce biti
sudjeno ziveti bez zemlje jer kada im je ponudio da je izaberu, nisu
hteli. Ipak, se na kraju sazalio nad njima i obecao im je pomoci tako sto
ce im dati mudrost i sposobnost vecu od ostalih ljudi, kako bi se mogli
snalaziti po svetu, jer ce vecno putovati, nigde se nece skrasiti i svuda
ce ih prihvatati kao strance.
Legenda
SPECIFIČAN NAČIN ŽIVOTA ROMA KAO ODLIKA NACIONALNOG
IDENTITETA
2
ISTORIJA I POREKLO ROMA
Iako, o poreklu Roma i njihovoj istoriji ne postoje sistematizovani pisani istorijski izvori,
na osnovu postojećih pisanih tragova, literature i na osnovu proučavanja legendi i usmenog
predanja, istraživači su saglasni o tome da Romi vode poreklo iz Indije. Nemački filozof Jakob
Ridiger i mađarski sveštenik Stefan Vali, iako nezavisno jedan od drugoga, gotovo istovremeno
uočili su sličnosti u govoru studenta iz Indije sa govorom romskih grupa koje su boravile u
nemačkim i mađarskim zemljama. Na tragu njihovih pretpostavki nastale su uticajne studije u
kojima je potvrđeno da je Indija prapostojbina Roma i da je njihov jezik blizak hindu i urdskom
jeziku ( Bašić, 2004:15). Na osnovu postojećih tragova, jasno je da su se Romi tokom vekova
selili iz Indije, najpre do Bliskog Istoka, a odatle delom preko Kavkaza u Rusiju, delom do
severne Afrike, a delom do Grčke, odakle su se dalje preko balkanskih kretali ka drugim
evropskim zemljama.
U političkom i društvenom smislu, značajna su dva dokumenta, odnosno dve crtice koje
upućuju da su Romi pre seoba pripadali višim kastama i da su održavali određene diplomatske
odnose sa evropskim suverenima i crkvama. U tom smislu značajan je dokument iz vatikanske
zbirke koji datira iz 1422. godine u kojem se spominje da je Papa primio 200 Roma, a prema
izvorima na koje upućuju uglavnom romski intelektualci tvrdi se da su po dolasku u Evropu
Romi mogli računati na bliske veze među francuskom i poljskom vlastelom. Drugi dokument
koji bi mogao da potvrdi ovu tezu je hronika dinastije Amin – „Katib ali Amini“ koja je
otkrivena u Kairu devedesetih godina XX veka ( Bašić, 2004:16).
Prvi pouzdani pisani trag o Romima potiče iz 1068. godine. Radi se o tekstu o životu sv.
Đorđa Antonskog, sastavljenom u manastiru Iviron na Atosu, u kome se govori o Adsinkanima u
Carigradu i u vezi sa ovim zapisom postoji saglasnost istraživača da se radi o Romima ( Đigić,
2008:2).
O razlozima pokretanja Roma iz Indije govore mnoge legende, ali je izvesno da su
njihove seobe bile uslovljene ratovima i stalnim progonima kojima su Romi bili izloženi. Pohodi
osvajača naterali su Rome da se sklanjaju pred neprijateljima, zbog čega su napustili svoju
postojbinu, a ta sudbina ih je pratila tokom svih kasnijih kretanja. Prema nekim podacima, velika
4
POLOZAJ I NACIN ZIVOTA ROMA –STANJE I PROBLEMI
Dugogodišnja ekonomska, socijalna, kulturna i politička izolovanost Roma gotovo na
svim prostorima Evrope uslovila je težak položaj ovog naroda i mnoge predrasude prema njima.
Mada u većini zemalja fragmentirani i prostorno disperzivni, Romi predstavljaju jednu od većih
etničkih zajednica, pa ovaj demografski faktor zaslužuje posebnu pažnju naročito kada je reč o
njihovom društvenom i socio-ekonomskom položaju. Većina evropskih Roma danas živi u
centralno- istočnoj Evropi i na Balkanu, a prema procenama romskih političkih lidera, ima ih oko
10 miliona. Za razliku od većine zemalja centralne i istočne Evrope, Romi nikada nisu činili
značajan deo stanovništva u zapadno-evropskim državama ( Raduški, 2009:190).
Stalne migracije romskog stanovništva i nedostatak istinske vezanosti za određenu
teritoriju deo su njihovog istorijskog nasleđa, ali i kulturnih razlika i međuetničke fragmentacije.
Zato što potiču iz različitih migracionih talasa, Romi nisu homogena etnička grupa, imaju
različito kulturno nasleđe, pa često čak i u istoj državi pokazuju diferencirane socijalne i
demografske osobenosti, drugačije načine prilagođavanja i integrisanosti u društvo. Socio-
ekonomski i društveni položaj Roma, mada se razlikuje od države do države, generalno je veoma
nepovoljan, pa se danas Romi sve aktivnije bore za sopstveni nacionalni identitet i traže rešenje
duboko ukorenjenih problema u samoj romskoj, kao i široj društvenoj zajednici (Raduški,
2009:190).
Društveni položaj Roma u Evropi, decenijama obeležavaju isti problemi:
1) rezidencijalna (prostorna) segregacija (život u geto naseljima /mahalama/);
2) masovna nezaposlenost ili obavljanje najmanje plaćenih, necenjenih i stigmatizirajućih
poslova (čistači ulica, radnici na grobljima i u mrtvačnicama, pomoćni radnici u fabrikama);
3) blokiranost mogućnosti školovanja (visok procenat nepismenih i onih sa nesvršenom
osnovnom školom i zanemarljiv procenat pojedinaca sa višom ili visokom stručnom spremom);
4) nizak nivo zdravstvene i socijalne zaštite;
5) odsustvo političke participacije i međunarodnog organizovanja kao resursa
mobilizacije za očuvanje etničkog i kulturnog identiteta.
