Rezime
Danas daljina više ne predstavlja prepreku u međunarodnom poslovanju i transportu. Kako
moderna sredstva komunikacije sve više približavaju poslovne partnere koji su često veoma
udaljeni, neophodno je logisticki podržati sve aktivnosti ovih poslovnih odnosa. Zahtjevi za
kvalitetom postaju sve izraženiji, a sam kvalitet postaje sve manje uočljiv. U takvom
ambijentu profesionalnost nije više jedini preduslov uspjeha već to postaje i lični odnos koji
se razvija izmedu poslovnih partnera a koji postaje osnov uspješne saradnje. Ako se
analiziraju funkcije svih učesnika u logističkom lancu, dolazi se do zaključka da
međunarodne špedicije imaju najviše uslova da se razviju u savremene organizatore
cjelokupnog transporta, pod uslovom da budu kadrovski, funkcionalno i informaciono
ojačani.
Ključne riječi
:
špedicija, špeditersko poslovanje, logistika
Summary
Today, distance is not a barrier in international business and transportation. As modern means
of communication are converging toward business partners who are often far apart, it is
necessary logistic support all the activities of these business relationships. Requirements for
quality is increasing, but the quality is less visible. In such an atmosphere of professionalism
is not the only prerequisite for success but it becomes a personal relationship that develops
between the partners and that becomes the basis of successful cooperation. If we analyze the
functions of all the participants in the logistics chain, it can be concluded that the
international freight forwarding have most conditions to develop into modern organizers of
the entire transport, provided that they are staffed, functional and information strengthened.
Keywords
:
freight, forwarding operations, logistics
4
UVOD
Spoljno–trgovinska djelatnost, a pogotovo izvoz je vrlo važan činioc za svako privredno
društvo koje proizvodi odnosno, izvozi sopstvene proizvode ili usluge, odnosno izvozi
proizvode drugih proizvođača. U svakom izvozno-uvoznom poslu, ključnu ulogu ima lice
(pravno ili fizičko), koje se naziva špediter i koje koordinira promet i prevoz robe, od
proizvođača do krajnjeg korisnika. Špediter omogućava da se sigurno ali i bezbijedno obavi,
odgovarajući transport, pravilnim izborom vida transporta tj. prevoznog sredstva, prema onim
uslovima koje je odredio nalogodavac. Zadaci koji se stavljaju pred špeditere nisu ni
jednostavni, ni bez rizika. Zato je potrebno da špediter savršeno poznaje zakonske propise
svoje zemlje i zemlje u koju se roba otprema, da poznaje klauzule, kao i da posjeduje dobre
veze sa prevozničkim preduzećima, osiguravajućim kućama, pomorskim agencijama,
bankama, brodarskim agentima, carinskim ispostavama, i ostalim učesnicima u
međunarodnom poslovanju. U današnje vrijeme, u Srbiji postoji nekoliko stotina špediterskih
privrednih društava, koja se bave organizacijom cjelokupnog domaćeg i međunarodnog
transporta, te posredovanjem kod izvoza i uvoza robe (sa ili bez transporta), ali postoje
takođe i manji špediteri koji organizuju i koji su specijalizovani samo za određeni vid
transporta. Što se Republike Srpske tiče, organi Udruženja saobraćaja i veza Privredne
komore Republike Srpske su:
1
SKUPŠTINA UDRUŽENJA, čine 35 predstavnika svih grana saobraćaja
IZVRŠNI ODBOR UDRUŽENJA, sastavljen je od 13 predstavnika svih grana
saobraćaja
U udruženju saobraćaja i veza organizovane su sledeće grupacije:
Grupacija za javni prevoz putnika
Grupacija međunarodnog i domaćeg drumskog teretnog saobraćaja
Grupacija međunarodnih špeditera
1
http://komorars.ba/o-nama/
5
Udruženje saobraćaja i veza Privredne komore Republike Srpske obuhvata sledeće djelatnosti
i to:
drumski saobraćaj
željeznički saobraćaj
riječni saobraćaj
vazdušni saobraćaj
pretovarne usluge
poštanski saobraćaj
telekomunikacije
špedicije
rtc i carinske zone
putnu privredu
7
Treća defincija
. Opšti uslovi poslovanja, međunarodnih špeditera sadrže sledeću definiciju
špeditera:
“Špediter je organizator otpreme i dopreme materijala i/ili gotovih proizvoda svim prevoznim
sredstvima i na svim prevoznim putevima. Ugovorom o otpremanju (špediciji) obavezuje se špediter
da radi prometa određene robe sklapa u svoje ime i za račun nalogodavca, u ime i za račun
nalogodavca, odnosno u svoje ime i za svoj račun, ugovor o prevozu i druge ugovore potrebne za
izvršenje transporta, te da obavlja ostale uobičajene poslove i radnje, a nalogodavac se obvezuje da
mu isplati određenu naknadu.”
Na osnovu prethodno navedenih definicija, pod poslovima međunarodne špedicije
podrazumijevaju se privredne usluge spoljnotrgovinskog prometa, odnosno poslovi: otpreme
robe iz svoje u strane zemlje (izvozna špedicija), dopreme robe iz stranih u svoju zemlju
(uvozna špedicija), i provoza robe između stranih preko vlastite zemlje (tranzitna špedicija),
koje obavljaju međunarodni špediteri, te obavljanje drugih propisanih ili uobičajenih
specijalnih (sporednih) poslova i radnji u vezi sa otpremom, dopremom ili provozom
(tranzitom) robe.
Međunarodni špediter
podrazumijeva privrednika, (pravno ili fizičko lice)
registrovano za obavljanje poslova, spoljnotrgovinskog prometa, koja u obliku stalnog
zanimanja i isključivo zaključuje u svoje ime i za tuđi račun i to kao samostalna kategorija
privrednika, ugovore potrebne pri organizaciji otpreme (izvoza), dopreme (uvoza) i provoza
(tranzita) robe svojih nalogodavaca uz pomoć vozara, i obavlja druge propisane ili uobičajene
poslove radnje u vezi sa otpremom, dopremom ili prevozom robe.
Špediteri se, u spoljnotrgovinskom procesu, a time i u carinskom postupku pojavljuju, kao:
2
komisionari koji obavljaju poslove po nalogu, ali u svoje ime
agenti koji obavljaju poslove po nalogu nalogodavca i u njegovo ime
Špedicija
je uslužna privredna djelatnost, koja se bavi organizovanjem i premještanjem
(otpremom i dopremom) robe u prostoru i vremenu, koordinacijom svih učesnika u
transportnom lancu.Premještanje robe podrazumijeva, skup operacija i aktivnosti koje
omogućavaju neometano kretanje robe.
2
Adamović, M.: Uvod u saobraćaj knjiga 1 i 2.: Saobraćajni fakultet u Beogradu, Beograd, 2003.
