UVOD
Reč sport vuče poreklo od latinske reči „di sportare“ koja je potom preuzeta u
druge evropske jezike. U našem jeziku pod sportom se podrazumeva igra, zabava,
razonoda.
Sportski događaji poznati su još od početaka ljudske civilizacije. Sa napretkom u
organizovanju društvenog života, primećuje se razvoj sportskih događaja u
današnjem smislu reči. Početak organizovanja sportskih događaja datira iz
antičkog perioda. Prve Olimpijske igre održane su davne 776. godine p.n.e, u
antičkoj Grčkoj. Naravno, razlikovale su se od današnjeg oblika Olimpijada, jer se
radilo o petoboju. Slava je bila najveća nagrada i glavni motiv učestvovanja.
U vreme Rimskog carstva, sporski duh antičke Grčke zamenjen je borbama u
arenama, u kojima su se umesto sportista gladijatori borili na život i smrt. Rimsko
društvo nije razvijalo sportski duh.
Razvoj savremenog sporta se vezuje za 1884. godinu, odnosno za odrzavanje
Međunarodnog kongresa u Sorboni u Parizu, na kojem je doneta odluka o
formiranju Međunarodnog Olimpijskog Komiteta. Prvi predsednik Međunarodnog
olimpijskog kvaliteta bio je gospodin Dimetrio Vikelis, a prve savremene Olimpijske
igre odrzane su 1896. godine u Atini. Obnavljanjem Olimpijskih igara, sportski
događaji postaju sve učestaliji, u formi nacionalnih i međunarodnih takmicenja, sa
veoma razuđenim programom, namerama i pravilima odrzavanja. Sportski
događaji su ubrzo postali integralni deo društvenog zivota velikog broja naroda i
država, tako da se u danasnje vreme države pojavljuju kao pokrovitelji, a često i
kao suorganizatori, odnosno domaćini popularnih sportskih takmičenja.
DINAMIČAN RAZVOJ SPORTA I SPORTSKE INDUSTRIJE KAO PREDUSLOV
NASTANKA SPORTSKOG MENADŽMENTA
Sportski menadžment kao posebna akademska disciplina nastao je i razvija se kao
izraz potrebe naučnog - ekspertskog kvalifikovanja menadžera sportskih
organizacija. Iz rečenog proističe da sportski menadžment treba razumeti sa
dvojakog stanovišta: to je objektivna istorijska praksa u kojoj se otkrivaju, razvijaju
i koriste različiti modeli sportske organizacije; to je sistematsko izučavanje i
prenošenje subjektivnog iskustva sportskih menadžera radi razvijanja sposobnosti
neophodnih za uspešnu realizaciju njihovih funkcija i društvenih uloga.
Dinamičan razvoj sportskih događaja ne bi bio moguć bez velikih ulaganja u
sportsku infrastrukturu, na lokalnom, nacionalnom i međunarodnom nivou. Sve je
izraženiji nacionalni i državni rivalitet na savremenim sportskim događajima, koji
dovodi do sve veće spremnosti država na velika ulaganja u poboljšanje i razvoj
sportske infrastrukture.
Sportski događaji postali su značajna karakteristika savremenih društava. Sport je
danas veoma važna društvena pojava, a sportski pokret svojevrsni fenomen
savremenog sveta.
Utakmicama pojedinih sportskih klubova i reprezentacija često prisustvuje i preko
100.000 gledalaca. Predsednik Francuske Ţak Širak, posle pobede reprezentacije
svoje zemlje u finalu Svetskog prvenstva u fudbalu 1998. godine, doslovno je
izjavio: ‘Ovo je jedan od najsrećnijih dana u istoriji Francuskog naroda.’ Dakle, ne
samo u istoriji francuskog fudbala, nego i u istoriji francuskog naroda. Da ova
izjava nije data bez pokrića potvrdila ju je masa sveta (dva miliona ljudi!) koja se
neposredno posle utakmice, u trijumfalnom slavlju, slila na Jelisejska polja.
Francuzi su odmah utvrdili, da se nikada dotle, u istoriji Francuske, na jednom
mestu, nije okupio veći broj ljudi. Olimpijade i Svetska prvenstva u fudbalu putem
televizije prati preko tri milijarde stanovnika zemljine kugle. Sport tako
postajevaţan deo ţivota mnogih ljudi na planeti, gotovo poput religije (Šurbatović).
Raznovrsnost odnosa proizilazi iz kompleksne prirode sporta ali i iz veoma složene
strukture društvenog sistema.
Uzajamnost odnosa potiče iz međusobne prepletenosti, povezanosti i
međuzavisnosti sporta i društvenog sistema, koja se posebno može sagledati kroz
uticaj ekonomije na značaj i status sporta u društvu, ali i kroz uticaj sporta na
razvoj ekonomije. Promenljivost odnosa sporta i društvenog sistema sagledava se
kroz dinamičnost vremena u kome živimo. Stalne društveno-ekonomske i
društveno-političke fluktuacije imaju krucijalan uticaj na opšti status sporta u
društvu kao i na promene unutar samog sistema sporta.
Odnosi između sporta i društva su i komplementarni, što znači da se oblast sporta
međusobno povezuje i dopunjuje sa drugim područjima društvenog života.
Olimpijske igre, svetska prvenstva, evropske šampionate, kontinentalna i
regionalna takmičenja, takmičenja po pojedinim disciplinama i granama sporta
nemoguće je organizovati bez prisustva delovanja državnih institucija, državnih
donacija, poklona, nagrada, ekonomski najmoćnijih kompanija, različitih sponzora,
raznovrsnih marketinških aktivnosti privatnih firmi, preduzeća, prisustva sistema
informisanja kroz opštu borbu za ekskluzivna prava prenosa najvećih TV giganata,
publike i dr. Dakle, sport predstavlja jedan sistem koji pripada i drugim sistemima i
koji u sebi sadrži druge sisteme koji i sami pripadaju drugim sistemima. Ta
isprepletanost sporta sa drugim društvenim sistemima dovodi do suštinskog
zaključka da je sport sistem u sistemima sa sistemom u sebi. Ekonomski interesi
svetski moćnih država i kompanija imaju najveći uticaj u organizaciji različitih
sportskih manifestacija. Iako je u prvi plan istaknuta olimpijska ideja i ideali
olimpizma, sa svojim visokim ciljevima i vrednostima od univerzalnog svetsko-
istorijskog značaja, ekonomski interesi svetskih giganata ostvaruju dominaciju i
postaju ključan faktor. Olimpijske igre, koje su zbog stogodišnjice olimpizma
trebalo da budu održane u Atini 1996. godine, održane su u Atlanti, jer je
kompanija Coca-Cola u tom sportsko-poslovnom projektu trebalo da zaradi više
miliona dolara. Državni, nacionalni, partijski i politički razlozi učešća nacionalnih
selekcija na različitim svetskim I kontinentalnim takmičenjima zaslužuju posebnu
pažnju. Olimpijske igre predstavljaju pogodno tlo za nacionalni i državni prestiž,
kroz broj osvojenih zlatnih, srebrnih i bronzanih medalja. Zbog svoje medijske
popularnosti, Olimpijske igre se vrlo često zloupotrebljavaju od strane državnog
aparata za politički i predizborni marketing. Često se u finalima takmičenja
pojavljuju značajne političke figure (predsednici, premijeri, ministri, ambasadori i
dr.) sa ciljem da stvore predstavu kod svog biračkog tela kako i oni predstavljaju
deo tog sportskog uspeha. Sama činjenica prisustva najviših državnih predstavnika
gotovo svih država na samom ceremonijalu otvaranja Olimpijskih igara govori o
političkoj težini odnosa sport – savremeno društvo. Uz organizaciju prijema kod
predsednika ili premijera, nakon osvajanja medalja, što je najčešće značajno
medijski propraćeno, izvestan broj sportista biva voljno ili nevoljno uvučen u
predizbornu kampanju pojedinih političkih stranaka. Razlikuje se položaj i uloga
sporta kroz istoriju između zemalja različitih kulturnih formacija, kako po epohama
tako i u okviru iste epohe. Tako, na primer, može se razlikovati mesto i uloga
sporta u etatističkim (komunističkim) sistemima i u društvima takozvane
pluralističke, građanske demo- kratije sa razvijenom privredom i višepartijskim
sistemom. U etatističkim društvima u početku krajnji cilj nije bio stvaranje
sportiste rekordera, već pre svega lojalnog, „idejno-svesnog“ i upotrebljivog
građanina. Mada, sportskepobede i rekordi postaju značajno sredstvo poretka u
borbi za prestiž u svetu i učvršćivanje vlasti u zemlji, a sportisti borci na prvoj liniji
fronta.(Simonović, 1995)
Na relaciji sport–društvo–država značajno je izdvojiti i ideološki faktor, kao formu
zaostale društvene svesti. Ideologija pokreće i objedinjuje ljude određenih
ideoloških koncepata, programa i shvatanja, pa popularnost i širina sportskog
pokreta kod različitih kategorija stanovništva može biti prostor delovanja različitih
društvenih činilaca. To naročito dolazi do izražaja kada se ekstremna publika
povezuje sa nekim verskim organizacijama ili sa ideološko-politički obojenim
strujama, što često dovodi do socio-patoloških ponašanja (nasilje, neredi,
agresivna i rušilaška ponašanja). Značajnu ulogu u načinu ispoljavanja publike,
pored kulturnih, intelektualnih, geografsko-klimatskih, ekonomskih i drugih
faktora imaju i same sportske discipline. Na primeru fudbala, koji je masovan sport
i čiji su akteri uglavnom iz takozvanih „radničkih porodica“ i manje razvijenih
sredina, vrlo često publika pripada nižim socio-ekonomskim i kulturnim
društvenim slojevima, pa su ovakva socio-patološka manifestovanja ponašanja
češća pojava. Sa druge strane kod takozvanih „belih“, „aristokratskih“ sportova,
kao što su: tenis, mačevanje, golf, konjički sport, za koje je karakteristična tradicija
