I UVOD
S
vako preduzeće pri osnivanju mora raspolagati odgovarajućim sredstvima i imovinom.
Osnovni problem u poslovanju i kvalitetu poslovanja je odgovarajući obim i kvalitet imovine
kojom preduzeće raspolaže. Osnivaci – vlasnici, shodno zakonskim propisima, obezbjeđuju
početna osnivačka sredstva. Funkcionisanje preduzeća kao sistema započinje pribavljanjem
njegovih elemenata: radne snage, sredstava za rad i predmeta rada (materiala) u cilju izvršavanja
određenog zadatka. Tako obezbjeđena i uplaćena sredstva postaju sredstva i imovina preduzeća,
sa kojima ono slobodno raspolaže. Preduzeće pribavlja i koristi sredstva kao uslov i komponentu
svoga rada i poslovanja. U sklopu toga možemo reći da se sredstva za rad i predmeti rada stalno
angažuju u proizvodnji i na taj način se obezbjeđuju materijalni usloviza reprodukciju.
Reprodukcija je stalno, permanentno, neprekidno obnavljanje procesa proizvodnje kao pred
uslov za opstanak i razvoj svakog društva. Često se poistovećuje pojam sredstava za rad sa
osnovnim sredstvima, međutim osnovna sredstva su mnogo širi pojam u koji pored sredstava za
rad ubrajamo i određena prava i potraživanja po osnovu stalnih sredstava. Ali ni sva sredstva za
rad, nisu uvek osnovna sredstva. To su, na primjer, sitan alat i inventar koji ne ispunjavaju
određeni vrednosni kriterijum I čiji vek trajanja nije duži od 1. godine. Funkcija sredstava
preduzeća je u njihovoj namjenskoj upotrebi, korišćenju i transformaciji.Ona se sastoji u stalnom
kretanju i kruženju sredstava iz jedne faze poslovanja preduzeća u sledeću i iz jednog oblika
sredstava u drugi. Na tom kružnom putu sredstva se u svakoj fazi ciklusa proizvodnje i
poslovanja javljaju u izmenjenom ili delimično izmenjenom obliku.
U ovom radu pokušaćemo da objasnimo šta su u stvari sredstva u preduzeću, koja je njihova osnovna
funkcija, na koji način se klasifikuju, te kako se to ona postepeno troše i zašto.
Radeći ovu temu naišli
smo na mnogo literature iz cijele bivše Jugoslavije. Osnova i objašnjenja su u suštini ista u svim
knjigama. Pokušaćemo da na najjednostavniji mogući način objasnimo osnovna sredstva. Čak i
oni koji rade u knjigovodstvu osnovnih sredstava vrlo malo poznaju ovu oblast, i ako je ona vrlo
jednostavna, pa može biti
i zanimljiva.
2
slično). Na slici 1. šematski je prikazana podela sredstava preduzeća, a na slici 2. je šematski
prikazana podela izvora sredstava.
Sl. 1.
Šematski prikaz podele sredstava preduzeća
Sl. 2.
Šematski prikaz izvora sredstava
4
II.1
Osnovna sredstva
O
snovna sredstva u preduzeću su trajna osnova za rad. To su sva ona sredstva koja
preduzeće koristi duži vremenski period, u više ciklusa reprodukcije, a najmanje godinu dana. To
predstvalja prvu i osnovnu osobinu osnovnih sredstava. Dužina veka trajanja pojedinih sredstava
je različita i zavisi od više faktora:
Vrste sredstava;
Intenzitet korišćenja;
Razvoja nauke i tehnike u proizvodnji sredstava;
Kvaliteta sredstava i sl.
Druga karakteristika osnovnih sredstava, je da ona postepeno prenose svoju vrednost na
gotove proizvode ili usluge, a da pri tome ne menjaju svoj osnovni oblik. Ovde ne spadaju neka
sredstva kao što su: zemljište, stalna sredstva u pripremi, javni putevi,upisani a neuplaćeni
kapital, učešća i potraživanja, te dugoročni krediti i zajmovi, kaucije, potraživanja i slično.
Treća karakteristika je da im pojedinačna vrednost prelazi određeni zakonski iznos novca.
Osnovna
sredstva se ne troše u punom iznosu u jednom ciklusu reprodukcije već se njihovo
trošenje odvija u više faza. U period korišćenja celom upotrebnom snagom učestvuju u procesu
rada ali samo jedan deo svoje vrednosti prenose na gotove proizvode u obliku amortizacije. Na
kraju veka trajanja, zadržavaju svoj prvobitni oblik, a celu vrednost prenose na proizvode ili
usluge.
Za taj process potrebno je više godina. Često se osnovna sredstva poistovećuju sa
sredstvima za rad, međutim to nije isto, osnovna sredstva su mnogo širi pojam, jer pored
sredstava za rad sadrže i određena prava i potraživanja po osnovu osnovnih sredstava, a činjenica
je i da sva sredstva za rad nisu i osnovna sredstva, na primjer sitan inventar, alati. U raznim
preduzećima je različita struktura osnovnih sredstava što zavisi od delatnosti preduzeća, veličine
i vrste preduzeća. Na primjer transportna preduzeća imaju različita sredstva od tekstilne
industrije ili uslužnih preduzeća.
II.1.1
Vrste osnovnih sredstava
S
obzirom na raznovrsnost osnovna sredstva možemo podeliti na:
Osnovna sredstva u obliku stvari;
Osnovna sredstva u obliku prava i dugoročnih razgraničenja.
5
