Stajnjak
Stajska djubriva
proizvedena u procesu proizvodnje različitih domaćih
životinja i živine se dele po načinu dobijanja i sastava na tri osnovne grupe:
čvrsti stajnjak
osoka
tečni stajnjak
ČVRSTI STAJNJAK
Čvrsti stajnjak,koji se najčešće naziva samo imenom
stajnjak,
predstavlja
mikrobiološki fermentisanu mešavinu čvrstih i tečnih izlučevina domaćih životinja
sa dodatnim materijama za upijanje tečnih delova,pod imenom prostirka.
Predstavlja najstarije i najviše primenjivano đubrivo jer ga proizvodi svako
poljoprivredno gazdinstvo koje gaji stoku. Stajnjak sadrži sve neophodne i korisne
biogene elemente kao i visokokvalitetna organska jedinjenja sa velikim učešćem
mikroorganizama, i zbog toga ovo đubrivo čini visokorednim kako sa aspekta
ishrane biljaka,tako i sa aspekta održavanja i povećanja plodnosti zemljišta.
Sastav životinjskih izlučevina:
Različite domaće životinje imaju izlučevine
različitog sastava,od čega najviše zavise sastav i osobine proizvedenog stajnjaka.
Koncentrovanija hrana se bolje iskorišćava nego ona sa manjim sadržajem
belančevina. Povećane količine belančevina u hrani,iznad jedne granice
organizam ne može iskoristiti pa se njihov sadržaj povećava u izmetu. Utvrđena
je mogućnost sjedinjavanja lignina i belančevina još u organima za varenje,tako
da nastaje lignoproteinski kompleks koji je sličan sa onim u zemljišnom humusu.
Fosforna kiselina(H
3
PO
4
) se uglavnom izlučuje u čvrstim eskrementima, a azot (N)
i kalijum(K) u tečnim.
Sastav i osobine prostirke:
Za stvaranje udobnog ležaja kao i upijanje tečnih
izlučevina za domaće životinje primenjuje se najčešće slama žitarica
(pšenice,ovsa,ječma,raži...) ali mogu i drugi raspoloživi organski materijali u
domaćinstvu(lišće,paprat,piljevina). Za sve materijale koji se koriste kao prostirka
od značaja su faktori koje prostirka treba da ispuni:
da se može lako obezbediti i da je jeftina
da poseduje veliku moć upijanja tečnosti
da sadrži što više biljnih hraniva
da je sterilna i određene usitnjenosti čestica,koje se ne pretvaraju brzo u
prašinu.
Skoro sve prostirke (osim treseta) najčešće sadrže značajne količine kalijuma.
Velike količine celuloze i drugih ugljenih hidrata u prostirci,dovode do jačeg
zagrevanja u periodu pripreme stajnjaka usled čega su mogući gubici azota u
vidu amonijaka.
Smatra se da je za goveče potrebno 3-4 kg, za konja 2-3, svinju 1,5-3 i ovcu 1-1,5
kg prostirke za 24h . Od količine upotrebljene prostirke od velike mere zavisi i
količina proizvedenog stajnjaka po jednom grlu stoke. Međutim to pravilo ne
važi za sve načine pripreme đubriva, pa se mogu desiti i suprotni efekti. Može se
desiti da korišćenjem veće količine prostirke sa većim učešćem ugljenih hidrata
pri fermentaciji u više aerisanim uslovima, može smanjiti količinu novostvorene
organske materije u stajnjaku.
Mesto i način pripreme stajnjaka:
Nakon mešanja čvrstih i tečnih
ekskremenata životinja sa prostirkom, počinje proces pripreme,odnosno
fermentacije stajnjaka. Postoji više načina pripreme stajnjaka koji su uslovljeni
ekonomskim i ekoloskim uslovima farmera.
Najbolji kvalitet
ovog đubriva se
postiže izborom adekvatnog načina pripreme na specijalnim mestima koja se
zovu
đubrišta
ili čuvanjem pod stokom u
stajama sa dubokim podom.
Pod je
betonski i na njega se stavlja svakodnevno prostirka radi upijanja tečnosti,bez
iznošenja na đubrište. Ovakav vid pripreme stajnjaka se koristi u predelima sa
hladnom klimom, jer se oslobođena toplota pri previranju stajnjaka koristi za
zagrevanje staja.To je i najjeftiniji način pripreme stajnjaka,obavlja se samo
jednom u vreme završenog tova stoke.Mada ovim vid pripreme stajnjaka ima i
svojih nepovoljnih strana, jer se gasovi zadržavaju u staji , sto može dovesti do
zdravstvenih problema stoke.
Najzastupljeniji
način pripreme stajnjaka se naziva
hladni način
. U ovom načinu pripreme prostirka sa ekskrementima se svaki dan
iznosi iz staje i slaže(na izgrađenom đubrištu) na gomile. Postupkom sabijanja
gomile postižu se polu anaerobni uslovi i usporeniji proces fermentacije pri
cemu su gubici amonijaka smanjeni na minimum.Gomila đubriva se zatim
prekriva tankim slojem zemlje i ostavlja da se izvrsi proces mikrobiološke
