FAKULTET ZA TEHNIČKE STUDIJE
UVOD U GRAFIČKU TEHNOLOGIJU
ŠTAMPA NA TEKSTILU
Februar 2016.
Student: Muhamed Sušić
3
HISTORIJAT ŠTAMPE
Potreba za ukrašavanjem odjeće se pojavila kod ljudi još od davnina, a štampanje tkanine je
upravo jedan od prvih načina ukrašavanja. Arheološka ispitivanja su dokazala da se na tekstilu
štampalo i 2 milenija prije nove ere kada se na odjeći pojavljuju jednostavni ali u isto vrijeme i
različiti elementi.
Bitno je napomenuti da tadašnja štampa nije bila vodootporna, nije podnosila trenje kao i to da je
bila veoma kruta. Sam proces štampe se obavljao kalupima napravljenim od gline ili drveta, a za
dobijanje određenih nijansi boja koristili su se prirodni sastojci.
Prve primjeri štampe na tekstilu u novoj eri se pojavljuju u Indiji i Kini. I dalje se koristilo
prirodnim bojama (dijelovi raznih biljaka, korijen, list, cvijet, kora). Za razliku od prvih procesa
u staroj eri, ovdje se pojavljuju, pored postojećih kalupa od drveta i gline, i metalni gravirani
valjci. Također, poradilo se i na otpornosti štampane boje uvođenjem metalnih soli za fiksiranje.
Štampa na tekstilu je poznata u Europi, preko islamskog svijeta, od oko 12. stoljeća, i naširoko se
koristi. Međutim, europske boje sklonije su da budu tečne, što ograničava korištenje štampanih
uzoraka. Kada je upotreba papira postala uobičajena, ubrzano se razvila i tehnologija drvorezne
grafike.
4
Inke iz Perua, Čilea i Asteci u Meksiku također su prakticirali štampanje tekstila prije španske
invazije 1519., ali zbog nedostatka zapisa prije tog datuma, to je nemoguće reći da li su otkrili
umjetnost za sebe, ili, na neki način, naučili načela od Azijata.
Tokom druge polovice 17. stoljeća Francuzi su donijeli morskim putevima iz svojih kolonija na
istočnoj obali Indije uzorke indijskog plavog i bijelog platna koji su bili vodootporni, a zajedno s
njima, donijeli su i detaljne upute o procesima kojima su bila proizvedena takva platna.
Prve štamparije su otvorene u Holandiji i Engleskoj gdje bilježimo korištenje graviranih ploča. S
umjetničkog gledišta veliki doprinos pionirskom štamparskom radu su dali Francuzi. Od ranih
dana u industriji sve do druge polovice 20. stoljeća, proizvodi francuskih štamparija u Jouy,
Beauvais, Rouen, te u Alsace-Lorraine, izgledali su kao da predstavljaju sve što je bilo najbolje
od štampanja ne tadašnje kućne haljine.
TEHNIKE ŠTAMPANJA NA TEKSTILU
Zahvaljujući razvoju industrije, privrede i nauke došlo je i do usavršavanja štampe na tekstilu.
Ručni rad nije bio dovoljno efikasan, pa se javila potreba da se isti zamijeni mašinskim. Tada se
javljaju brojne štamparske tehnike, a neke od njih su se i danas zadržale.
Štampanje tekstilnih materijala moguće je izvesti na različite načine. U industrijskoj proizvodnji
štampanog tekstila primjenjuju se uglavnom tri osnovna postupka:
- direktno štampanje
- štampanje razaranjem osnovne boje
- štampanje metodom zaštite materijala
Ovim postupcima izrađuju se masovno artikli široke potrošnje čija cijena proizvodnje nije
posebno opterećena procesom štampanja. Pored ovih postupaka postoje i specijalni postupci.
Specijalni postupci imaju prvenstveno za cilj dobijanje specijalnih efekata i zbog toga se najčešće
koriste u proizvodnji manjih serija. Materijali efektnog izgleda i specijalne namjene, ekskluzivni
artikli kao i tkanine koje se koriste u specifičnim prilikama često se štampaju različitim
specijalnim postupcima.
