SEMINARSKI RAD
PREDMET: HISTORIJA DRŽAVE I PRAVA
Tema: Stari Egipat
S A D R Ž A J
Uvod......................................................................................................2
1. Država...................................................................................................2
1.1. Historijski kontekst.....................................................................2
1.2. Organizacija vlasti......................................................................3
1.3. Državna ideologija......................................................................4
1.4. Sudovi i sudski postupak............................................................5
2. Pravo.....................................................................................................6
2.1. Izvori prava.................................................................................6
2.2. Koncept prava i pravde...............................................................7
2.3. Lični status..................................................................................8
2.4. Imovinsko pravo.........................................................................9
2.5. Porodično pravo........................................................................10
2.6. Nasljedno pravo........................................................................11
2.7. Krivično pravo..........................................................................12
2.8. Međunarodno pravo..................................................................13
Literatura.............................................................................................14
1
1.2. Organizacija vlasti
Na vrhu piramide vlasti u starom Egiptu nalazio se faraon koji je imao moć nad svim
aspektima života u ovoj zemlji. On je bio izvor svih naredbi koje su izvršavali svi
podređeni službenici. Glavne funkcije vladareve administracije bile su prikupljanje
poreza i organizovanje javnih poslova, održavanje javnog reda i mira i zaštita granice.
Nakon vladara najviši službenik je bio
džati
(„vezir“). Na osnovu podataka iz perioda
Novog carstva („Upustvo džatiju“) znamo da je ovaj službenik bio u svakondnevnom
kontaktu sa vladarom, informišući ga o državnim poslovima i koordiniranjem vladine
aktivnosti.
Džati
je uživao titulu „
prorok Ma’ata
“ tj. sveštenik koji može da govori u ime božice
Istine i Pravde. U tom svojstvu je imao važnu ulogu u suđenju.
Naredne važne pozicije bile su ministar radova i ministar finansija. Zatim su tu bili
nadzornik ambara i sl.
Stari Egipat je bio podijeljen na pokrajine ili opštine koje su se zvale nome. Glavna
tendencija u historiji starog Egipta u pogledu odnosa centra i periferije bila je
povećavanje vladarske vlasti nad pokrajinama. Nomama su upravljali guverneri
postavljeni od strane vladara.
3
1.3. Državna ideologija
Stari Egipćani su vjerovali da je njihov vladar nosilac božanske službe-vladanja. Vladari
Egipta poznati po tituli
faraon
1
bili su na staroegipatskom jeziku označeni kao
njswt
(kralj),
hem
(veličanstvo),
ub
(gospodar),
jtj
(suveren). Za vladara se vjerovalo da
predstavlja otjelovljenje božanstva Horusa a od četvrte dinastije da je sin boga Sunca-Re.
Iako je njegova riječ bila zakon, sve do perioda Novog carstva, on je takođe bio
podvrgnut jednom višem autoritetu – principu
ma’at
(„pravda“) koji je uspostavio
božanski stvaralac na početku svijeta.
U pogledu statusa vladara u očima starih Egipćana postoje dvije teze. Po prvoj, on je
bio inkarnacija božanstva na zemlji. Po drugoj tezi, stari Egipćani su smatrali da je vladar
nosilac božanske funkcije-vladanja; ljudski primalac božanske službe, koji, definitivno,
nakon smrti postaje božanstvo. Prema ovoj posljednjoj tezi, egipatski vladar u očima
njegovih podanika imao je božansku funkciju vladanja kao inherentnu njegovoj fizičkoj i
psihičkoj osobi. To se ogledalo u nekoliko „božanskih“ autoriteta koji su pripisivani
faraonovoj ličnosti. Ti atributi su bili: 1)
hu
, autoritativna zapovijed, odnosno mogućnost
da stvara putem riječi; 2)
sia
, percepcija, odnosno prepoznavanje i razumijevanje
situacije; i 3)
ma’at
, pravda, odnosno određivanje božanskog poretka u ljudskom društvu.
Na steli Ramzesa II je bilo upisano: „Autoritativna zapovijed je u tvojim ustima,
percepcija u tvome srcu a tvoj jezik je riznica pravde.“ Atribut
ma’at
, o kome će tako biti
riječi kada se govori o koneptu prava i pravde kod starih Egipćana, bio je, vjerovatno,
najvažniji atribut vladara Egipta. Poredak na koji se ovaj koncept odnosio pripadao je,
prema vjerovanju starih Egipćana, na svijet koji su božanstva kreirala prilikom stvaranja.
Vjerovalo se da taj poredak faraon rekreira za Egipat, te je tako svaki novi vladar bio
istovremeno i staro (iz doba stvaranja) i novo (iz doba krunisanja) božanstvo.
Prema tome, vlast je viđena kao božanska po porijeklu a religija je činila temelj njenog
legitimiteta. Veza vlasti sa religijom ogledala se u okolnosti da je vladar bio
prvosveštenik i da je bio okružen brojnim ceremonijama koje su imale za cilj da
političkoj funkciji daju sakralni karakter. Može se, takođe, reći da je postojao određeni
paradoks u državnoj ideologiji i praksi starog Egipta. Naime, s jedne strane stajala je
dogma o vladaru kao nosiocu božanske funkcije a na drugoj strani praksa delegiranja
velikih pravnih ovlaštenja džatiju i drugim višim funkcionerima.
Sveti tekstovi objavljenih religija, kao što su Stari zavjet i Kur’an, daju većinom
negativan portret egipatskih vladara. To je posebno slučaj sa faraonom iz Mojsijevog
(Musaovog a.s.) doba (vjerovatno XIX dinastija), čija nasilja nad Izraelćanima (Benu
Israil) se detaljno opisuju. Zbog toga je, na primjer, titula egipatskih vladara „faraon“
(arapski:
fir’avn
) u muslimanskoj tradiciji poprimila negativne konotacije i u
savremenom političkom diskursu na Bliskom istoku koristi se za označavanje tiranina.
1
Od
per'aa
/“visoka kuća“/ preko hebrejskog
ppar'o
, postao je „faraon“
4
