1. Statička analiza osnovnih sredstava
Prema položaju u procesu reprodukcije, osnovna sredstva
dele se na: sredstva u pripremi,tj, osnovna sredstva koja će biti
uključena u proces reprodukcije, sredstva u upotrebi,tj,
osnovna sredstva koja su uključena u proces reprodukcije,i
sredstva izvan upotrebe (neupotrebljiva),tj, osnovna sredstva
koja su isključena iz procesa reprodukcije.Označimo ukupnu
sadašnju vrednost osnovnih sredstava sa OS, osnovna sredstva
u pripremi sa Osp, osnovna sredstva u upotrebi izražena po
sadašnjoj vrednosti sa Osf i osnovna sredstva izvan upotrebe
izražena po sadašnjoj vrednosti sa Osv, struktura osnovnih
sredstava izražena u procentima biće:
1. Učešće osnovnih sredstava u pripremi = Osp x 100 =...%
OS
2. Učešće osnovnih sredstava u upotrebi = Osf x 100 =...%
OS
3. Učešće osnovnih sredstava izvan upotrebe = Osv x 100
=...%
OS
4. Ukupna osnovna sredstva (1+2+3) = 100%
Učešće osnovnih sredstava u pripremi u ukupnim osnovnim
sredstvima (1) može da pokazuje perspektivu povećanja
kapaciteta ili održavanja postojećeg kapaciteta, zavisno od toga
da li investicije imaju karakter proširene ili proste reprodukcije.
Učešće osnovnih sredstava u potrebi, odnosno u funkciji (2)
pokazuje koliki deo od ukupnih sredstava uključenih u proces
reprodukcije.
1
Učešće osnovnih sredstava pzvan funkcije (3) u ukupnim
osnovnim sredstvima pokazuje u kom stepenu su osnovna
sredstva isključena iz procesa reprodukcije.
1.1Analiza osnovnih sredstava u pripremi
Na osnovu investicionog programa potrebno je najpre utvrditi
da li se investicija odnosi na održavanje postojećeg kapaciteta ili
na povećanje kapaciteta. Ako se investicija odnosi na održavanje
postojećeg kapaciteta neophodno je uvidom u osnovna sredstva
u upotrebi utvrditi u kom stepenu su osnovna sredstva koja će
biti zamenjena, zaista i amortizovana, odnosno da li će u
momentu zamene biti u potpunosti ili delimično
amortizovana.Ako osnovna sredstva koja se zamenjuju neće biti
u moentu zamene u potpunosti amortizovana proizilazi
zaključak da će u tom momentu doći do njihovog otpisa na teret
prihoda.Saglasno tome, potrebno je sagledati kako će se otpis
odraziti na finansijski rezultat preduzeća, tačnije da li će otpis
izazvati pojavu gubitka.Ako bi to bio slučaj, nužno je
intenzivirati proizvodnju i prodaju kako bi se gubitak izbegao ili
bar smanjio.
Ako se investicija odnosi na proširenje kapaciteta, potrebno je
utvrditi kakve promene prošireni kapaciteti izazivaju u oblasti
obrtnih sredstava i radne snage.U prvom domenu (obrtna
sredstva) povećanje kapaciteta izaziva povećanje obima
angažovanja obrtnih sredstava,ali ujedno zahteva i istraživanje
tržišta snabdevanja i istraživanje tržišta
plasmana
(komercijalna,odnosno nabavna i prodajna funkcija u
preduzeću).U drugom domenu (radna snaga) povećanje
kapaciteta izaziva,po pravilu,povećanje broja zaposlenih,sa
odgovarajućim stepenom kvalifikacije i vrstom
zanimanja.Udobrom investicionom programu promene u oblasti
obrtnih sredstava i radne snage mogu biti predviđene i
kvantifikovane.
2
Učešće pojedinih od navedenih osnovnih sredstava u ukupnim
osnovnim sredstvima u upotrebi zavisi pre svega od vrste
delatnosti kojom se preduzeće bavi.Tko,kod industrijske i
saobraćajne delatnosti najveće učešće imaće oruđe za rad,kod
ratarske delatnosti najveće učešće imaće zemljište,kod voćarstva
i vinogradarstva zasadi,kod stočarstva osnovno stado itd.
Međutim,osnovni zadatak analize strukture osnovnih
sredstava u upotrebi jeste da se dođe do saznanja u kojoj meri
su pojedine vrste osnovnih sredstava međusobno zavisi i da li
postojeća struktura omogućuje efikasno korišćenje raspoloživih
osnovnih sredstava.
1.2.2 Dotrajalost osnovnih sredstava
U praksi i literaturi istrošenost osnovnih sredstava meri se
odnosom ispravke vrednosti osnovnih sredstava i same nabavne
vrednosti osnovnih sredstava.Izraženo u procentu,stepen
istrošenosti osnovnih sredstava (Sti) bio bi:
Sti = Iv =100
Nv
Iv – ispraka vrednosti osnovnih sredstava
Nv – nabavna odnosno revalorizovana vrednost osnovnih
sredstava
Na pr,Stepen istrošenosti oruđa za rad (Stio) bio bi:
Stio =Ivo =100
Nvo
Ivo – ispravka vrednosti oruđa za rad
Nvo – nabavna,odnosno revalorizovana vrednost za rad
Međutim,bez obzira na ovo poboljšanje merenja stepena
iskorišćenosti osnovnih sredstava,njegova pouzdanost je još
uvek pod znakom pitanja,i to iz dva razloga.
4
