Š T E T O Č I N E V O Ć A I V I N O V E L O Z E
RED Lepidoptera
Fam. Lymantridae – gubari
Lymantria dispar – gubar
- spada u tipične periodične štetočine (javlja se na svakih 4-10 godina,
a oštećenja traju 2-3 godine); izaziva golobrst voćaka; polifag;
ekonomski veoma značajna štetočina šuma, ali i voćnjaka pored
šuma; najradije se gubari hrane listom hrasta, a u voćnjacima
najviše vole jabuku, šljivu i trešnju; ne vole lipu i krušku;
-
generacije:
ima jednu generaciju godišnje; muške gusenice imaju 5
stadijuma, a ženske 6;
-
prezime
jaja u jajnim leglima na stablu i donjim većim granama
(najčešće na južnim stranama debla i visini oko 4m); jajna legla su
nepravilno okruglog oblika i sastoji se od 80 do 120 jaja i svako je
uvijeno u dlačice sa trbuha ženke i time se zaštite od niskih
temperatura;
-
ciklus razvića:
pojava gusenica kreće od aprila i traje do kraja maja
(odvija se po slojevima); gusenice se prenose vetrom zahvaljujući
dugim gustim dlakama; starije gusenice su proždrljive i nakon mesec
i po do 2 meseca ishrane traže pogodno mesto za preobražaj; lutke se
formiraju u pukotinama pod korom debla ili grana ili između
zapredenog lišća; nakon dve nedelje (polovinom juna) javljaju se
prvi leptiri; leptiri su polno zreli i ne hrane se; polna diferenciranost
prema izgledu i ženke ne lete; nakon kopulacije dešava se
ovipozicija, a tokom avgusta događa se embrionalno razviće,
međutim gusenice ne napuštaju jajni horion do proleća naredne
godine;
-
simptomi:
kada je gubar u gradaciji, jajna legla se nalaze svuda po
kori, ali i na obližnjem kamenju; gusenice gubara se javljaju nešto
ranije od gusenice glogovca i žutotrbe; pupoljci i lišće su izgriženi a
kasnije je lišće izgriženo sve do nerava; golobrst se vidi izdaleka –
stabla izgledaju kao za vreme mirovanja vegetacije;
-
suzbijanje:
mehaničke mere podrazumevaju skidanje ili natapanje
jajnih legala naftom ili petrolejem, ali danas se suzbija virusima
poliedroze; u progradaciji se koriste preparati na bazi Bacilus
thuringiensis var. Kurstaki u fazi kada prve gusenice dostignu uzrast
1
L3; U gradaciji se koriste insekticidi IGR ili na bazi emamectina,
spinosada indoksakarba i sličnih;
Euproctis chrysorrhoea – žutotrba
- gusenice skeletiraju lišće ako se prenamnože dovode do gubitk alisne
mase, imaju žerne dlačice koje na dodir iritiraju kožu.
-
generacije:
ima jednu generaciju godišnje.
-
prezime:
u L
2
generaciji u suvom lišću
-
ciklus razvića:
kada je sdt 12ºC gusenice izlaze iz zaperaka pa se
hrane lisnim i cvetnim pupoljcima, krajem maja odrasla gusenica
ispreda kokon izmedju lišća i preobrazi se u lutku. Leptiri se javljaju
jun – jul. Ženka polaže 150-300 jaja na naličje lista. Na kraju trbuha
ima čuperak zlatnih dlačica naziv „žutotrba“
→
-
simptom:
Dovodi do golobrsta napada pupoljke, lišće i cvetove.
-
suzbijanje:
mehanički skidati zaperke ili hemiskim merama
(piretroidi)
2
-
ciklus razvića:
u vreme bubrenja pupoljaka jabuke gusenice se
aktiviraju, napuštaju ziski gusenični zapredak i nagrizaju pupoljke i
mlado lišće; žive u grupi (april i maj – tada ih je najviše), a kasnije se
razilaze i početkom juna gusenice se preobraze u lutke na granama,
ogradama i zidovima; leptiri se javljaju krajem juna; kopuliraju i jaja
polažu na list, najčešće u grupama; u julu se pile gusenice i odmah
počinju da se hrane na listu na kom su se ispilele; kasnije spajaju
listove svilenkastim nitima formirajući zimski zapredak;
-
simptomi:
u proleće se vide delimično ili potpuno uništeni pupoljci,
a kasnije golobrst; nakon opadanja lišća krajem jeseni opažaju se
zimski zapretci;
-
suzbijanje
se vrši tokom zime kada se skidaju zimski zapretci, a
početkom vegetacije se koriste isti preparati kao kod gubara;
4
Fam. Arctiidae
Hyphantria cunea – dudovac
- prvenstveno se hrani lišćem duda, ali je polifagan, pa ako se pojavi u
velikom broju uzrokuje pojavu golobrsta;
-
generacije:
ima 2-3 genracije godišnje; larve imaju 5 stadijuma
-
prezimi
u stadijumu lutke na zaklonjenim mestima
-
ciklus razvića:
izletanje leptira kreće u trećoj dekadi aprila (kada je
temperatura iznad 18 stepeni)i traje do sredine juna, a jaja polažu u
leglima u jednom sloju na naličju lišća koje se nalazi pri vrhu
krošnje; najpovoljniji za prvu generaciju je dud, a drugu i treću je
jabuka, višnja i šljiva; mlade gusenice žive u grupi a sazrele se
osamljuju, a u svakom slučaju žive u zaprecima; najštetnije su starije
gusenice koje se najintenzivnije hrane; gusenice završe razviće do
sredine jula, a onda traže pogodna skrivena i suva mesta za
ulutkavanje; leptiri letnje generacije lete krajem jula; populacija
dudovca je brojnija kada je toplo sparno i sunčano vreme; brojnost
druge populacije je veća pa su i štete veće; preobražaj u lutku koja
prezimljuje dešava se u septembru i oktobru sve do pojave niskih
temperatura;
-
simptomi:
na granama na kojima su bila položena jaja i maju ili
početkom juna primete se zapreci sa gusenicama i ostacima izmeta;
sa porastom gusenica zapreci se šire i mogu obuhvatiti sve grane;
-
suzbijanje:
zapreci se skidaju i uništavaju pre razilaženja (maj – jun)
ili se primenjuju preparati kao za gubara;
Fam. Geometridae
Operophtera (Cheimatobia) brumata – mali mrazovac
- ekonomski značajne štete nastaju samo u godnama prenamnoženja;
polifag; najugroženije su šume i voćnjaci, a najčešće se od voća
javljaju na trešnji, jabuci i kruški; kod nas je prisutan u brdsko-
planinskim voćnjacima
-
generacije:
ima jednu generaciju godišnje; gusenice imaju 5
stadijuma;
-
prezimi
u stadijumu jaja, najčešće na gornjem delu krune;
-
ciklus razvića:
embrionalno razviće se dešava u proleće, a gusenice
se pile u vreme otvaranja pupoljaka; hrane se cvetnim i lisnim
pupoljcima i lišćem u zapretku slično smotavcima voćnih pupoljaka;
5
Erannis (Hibernia) defoliaria – veliki mrazovac
- ekonomski značaj i štetnost kao kod malog mrazovca
-
ciklus razvića
veoma sličan onome kod malog mrazovca; leptiri
velikog mrazovca se pojavljuju nešto ranije
-
simptomi
su slični, samo što veliki mrazovac ne povezuje u
zapredak napadnute pupoljke i listove;
-
suzbijanje
isto kao kod alog mrazovca
Abraxas grossulariata – ogrozdova geometrida
- poznata kao štetočina ogrozda i ribizle, ali u određenim uslovima
napada i šljive, breskve i kajsije
-
generacije:
ima jednu generaciju godišnje, a prezimi u stadijumu
mladih gusenica u opalom lišću hraniteljke koje zavijaju u kokone
-
ciklus razvića:
Rano u proleće gusenice napuštaju kokone i odlaze
na tek otvorene pupoljke na kojima se hrane do kraja maja, a zatim
opredaju kokone na lišću, granama i stablu. Leptiri se pojavljuju
početkom leta, kopuliraju i polažu jaja u malim grupicama na naličju
listova. Ispiljene gusenice se hrane lišćem preko leta, a u jesen grade
kokone na lišću sa kojim opadaju i tako prezime
Fam. Aegeridae
Synanthedon (Aegeria) myopaeformis – jabukov staklokrilac
- ekonomski značajna štetočina u jabučnjacima sa kržljavim
podlogama; stepen oštećivanja je u vezi sa sposobnošću zarastanja
rana; oštećenja uzrokuju prekid kretanja sokova i manju trajnost
stabala;
-
generacije:
ima jednu generaciju u toku dve kalendarske godine
-
prezime
gusenice u svim stadijumima u kori stabala
-
ciklus razvića:
gusenice su aktivne od marta do oktobra i njihov
razvoj traje 20 meseci; kada potpuno odrastu izbacujuu crvotočinu iz
hodnika u kojem su živele i proširuju prostor bliže površini kore i
preobraze se u lutku; nakon 2-3 nedelje pojavljuju se leptiri
(polovina maja) koji lete sve do kraja avgusta, a let je najmasovniji u
junu i julu; leptiri se hrane dopunski na cvetovima zove i medonosne
lipe; kopuliraju i polažu jaja na hrapavu koru i svuda gde postoji
mogućnost lakšeg ubušivanja gusenica; ovipozicija traje sve dok se
temperatura kreće iznad 18 stepeni; čim se ispile gusenice se uvlače
u koru ispod napravljenog zaklona;
7
