Stomatološka zaštita osoba sa posebnim potrebama

STOMATOLOŠKI FAKULTET

BEOGRAD

Stomatološka zaštita osoba sa posebnim potrebama

* SKRIPTA*

*Skripta predstavlja zapise sa studentskih predavanja i treba je koristiti uz
udžbenike : Preventivna stomatologija i Dečja stomatologija
Moguće je da skripta sadrži slovne i druge greške koje će biti korigovane

UVOD

Telesno   oštećenje   postaje   invaliditet     ukoliko   dete   nije   sposobno   da   se   bavi
uobičajenim aktivnostima njegovih vršnjaka. Može se napraviti razlika sa terapijskog
aspekta između dece koja imaju stomatološki hendikep u užem smislu (veliki deficit
ili stanje u ustima i oralnoj šupljini kao što su rascepi ili sl.) i dece čije stanje koje
onemogućava   uobičajeni   stomatološki   tretman   (deca   sa   fizičkim,
emotivnim,bihejvioralnim,   medicinskim   oštećenjima).Jednostavnije   rečeno,
invaliditet predstavlja mentalno ili fizičko oštećenje koje suštinski ograničava neku od
značajnih   aktivnosti   kao   što   su:   briga   o   sebi,   hodanje,   čitanje,   govor,   učenje,
održavanje pažnje, komunikaciju itd.

Definicija ometenosti

Svetska zdravstvena organizacija (

SZO

) definiše hendikepirane osobe kao one koje su

za duži vremenski period sprečene svojim fizičkim i psihičkim stanjem da učestvuju u
normalnim aktivnostima svojih vršnjaka, uključujući društvene, obrazovne i
rekreativne aktivnosti (Franks i Winter, 1974).[16]

Pored ''hendikepiranosti'' i ''ometenosti u psiho-fizičkom razvoju'', za slična stanja
koristi se i naziv ''razvojna invalidnost''. Ovde se ubrajaju: mentalna retardacija,
mongoloidizam, cerebralna paraliza i epilepsija. Da bi se pomenute bolesti svrstale u
''razvojnu invalidnost'', uslov je da su nastale pre 18 godine života, da su se trajno
nastavile i da čine znatan hendikep oboleloj deci.

Rasprostranjeni naziv '

'hendikep'

' teži da obuhvati sve vrste nedostataka i oštećenja

ljudskih sposobnosti i sve kategorije invalidnih lica. Međutim, u savremenim stručnim
krugovima razlikuje se:

Oštećenje – (defect

nedostatak

, stanje organizma koje se ispoljava kroz umanjene

sposobnosti za aktivnosti koje se od ljudi prirodno očekuju i može se dokazati
medicinskim dijagnostičkim sredstvima.

Nesposobnost – (disability) invalidnost

, smanjenje ili ograničenje nekih

sposobnosti i aktivnosti koje ne moraju da remete normalan život pacijenta. Relativna
je i zavisi od vrste i stepena oštećenja i od posla kojim se osoba bavi.

Ometenost – (hendikep)

–

nesposobnost

koja stalno i dugotrajno usporava, remeti

ili na bilo koji drugi način koči normalni rast, razvoj ili prilagodjavanje životnim
uslovima. To nije samo onesposobljenost koju pojedinac nosi, već i nemogućnost od
strane okoline. Taj specifičan društveni odnos nastaje kada se negativnim dejstvima
defekta pridruži odbojan stav većine ljudi prema osobama smanjenih sposobnosti. [16]

•

nedostatka interdisciplinarne saradnje (komisije, stručni kontakti, konsultanti,
ustanove...)

•

nedostatka adekvatnog prostora koji je - specijalizovan, opremljen, dostupan

•

nedostatka materijalih sredstava

Poslednjih   godina   se   sve   više   razvija   trend   brige   o   fizički   i/ili   mentalno
hendikepiranoj deci u njihovim domovima ili institucijama. Ova promena stava je,
generalno   gledano,   značajno   povećala   zahteve   za   finijim   i   raznovrsnijim
stomatološkim   tretmanima   kod   ove   populacije.   Roditelji   su   počeli   da   traže
kompletnije stomatološke usluge, uključujući tu i ortodonstku terapiju.  U nadi da će
poboljšanja   facijalne   estetike   pomoći   pacijentu   (kao   i   njegovim   roditeljima)   u
postizanju određenog nivoa društvene prihvatljivosti, poboljšanja samopoštovanja i
pobuđivanja povoljnije društvene reakcije.

Rasprostranjenost problema



10 % populacije je ometeno u razvoju



1,8 -37,8 % ima odraslih (30 - 60god)



5% predškolske (0-15 god) i 8% školske dece



Srbija ima oko 22.000 ometene dece do 7 god, a oko 56.000 školske dece



Kod školske dece je mentalno retardiranih 68%, od toga je 70% lako i
granično, dece sa cerebralnom paralizom 3-5 na 1000 dece,



Epilepsija je prisutna kod 1% populacije



kod 30% obolelih od cerebralne paralize (CP) je pridružena i epilepsija, a
često su mentalna retardacija, CP i epilepsija udruženi, što veoma otežava
stanje



Prognoza – blagi porast broja ovih pacijenata

SPECIFIČNOSTI stanja oralnog zdravlja osoba ometenih u razvoju



Neke ometenosti (smetnje vida, sluha, fizičke invalidnosti) nisu direktno
povezane sa problemima oralnog zdravlja



Neke ometenosti su po svojoj prirodi povezane sa oštećenjima oralnog
zdravlja (poremećene orofacijalne funkcije)



Nekada lekovi dodatno oštećuju oralno zdravlje (antiepileptici – kserostomija,
stomatis, gingivitis,)



Prevencija i lečenje oralnih oboljenja su otežani zbog teže komunikacije



Osobe su često nesposobne da same brinu o svom oralnom zdravlju

STOMATOLOŠKI PROBLEMI pacijenata sa posebnim potrebama

su često

povezani sa mentalnim sposobnostima deteta i njegovom svešću o sopstvenoj
invalidnosti. Tu spadaju :



značajno lošije stanje oralne higijene



znatno prisustvo mekih i čvrstih naslaga na zubima



velika zastupljenost parodontalnih oboljenja



visok procenat nesanirani karijesnih zuba sa svim pratećim komplikacijama



mali broj popravljenih zuba



veći broj ekstrahiranih zuba nego u zdravoj populaciji



traume i povrede zuba i usta su češće (usled pada )



znatno učestalije malokluzije različitog stepena izraženosti,( češće su teže)

MULTIDISCIPLINARNI PRISTUP – timski rad i članovi tima

Važno je istaći da stomatološko lečenje dece ometene u razvoju zahteva timski i
multidisciplinarni pristup. Pri tome je neophodna saradnja stručnjaka različitih
edukativnih profila i specijalnosti, kao i obavezna saradnja sa roditeljima. Samo takav
pristup pacijentu s posebnim potrebama može dati kvalitetne rezultate.

Obzirom na postojanje osnovnog oboljenja, kao i na mnogobrojne pridružene
poremećaje (vida, sluha, govora, pokreta, emocionalne i socijalne probleme ovih
pacijenata), u osnovni tim treba da budu uključeni:

Specijalisti za terapiju osnovnog i pridruženog oboljenja :



neurolog –

treba da prati osnovno oboljenje i da stomatologu odredjene

smernice ukoliko je potrebno



epileptolog –

pacijent mora redovno uzimati antiepileptičku terapiju,

stomatolog treba da zna učestalost i vreme uobičajenih napada, pacijent mora
posebno biti zbrinut lekovima pre stomatološke intervencije



ORL –

često je njegova pomoć otrebna kod pacijenata sa rascepima vilica



oftalmolog –

terapija i kontrole kod slabovide dece



fizijatar –

terapija i vežbe kod pacijenata sa mišićnom slabošću, mišićne

distrofije, atrofije,



logoped –

uključuje se u terapiju poremećaja govora kod pacijenata sa

distrofijama i rascepima vilica (jer mogu biti zahvaćeni mišići orofacijalne
regije)



psiholog –

obzirom da svaki hendikep utiče na psihu pacijenta, nekada je u

cilju prihvatanja i savladavanja tog priblema potrebna pomoć stručne osobe,
specijalizovane baš za rad sa ometenim pacijentima



socijalni radnik –

kako ometenost jednog člana porodice često utiče na

porodične odnose (posebno roditelja), postoji potreba za stručnim
savetovanjem

Svakako da i STOMATOLOŠKO zbrinjavanje podrazumeva TIM.

Naravno, ne

učestvuju svi članovi tima kod svakog pacijenta, već po potrebi u zavisnosti od
problema. Medjutim, uvek je potrebno nekoliko specijalista za stomatološku
rehabilitaciju na duži vremenski period, u različitim fazama terapije.



rendgenolog –

koji treba da omogući standardne i specijalne snimke u često

otežanim uslovima snimanja, zbog osnovnog oboljenja pacijenta, prisutnih
nevoljnih pokreta, hiperaktivnosti, ….

PLANIRANJE stomatološkog tretmana

je od posebne važnosti. Praćenje određenih

smernica znatno pomaže u zbrinjavanju hendikepiranih pacijenata tokom dužih poseta
stomatologu.

STOMATOLOŠKO zbrijavanje osoba sa posebnim potrebama može se vršiti :

●

AMBULANTNO

– bez ili uz korišćenje lokalne anestezije. Tu spadaju lakši slučajevi,

koji su spremni i sposobni za saradnju, bez ili sa vrlo malo nekontrolisanih pokreta. Najveći
broj hendikepirane dece prihvata skoro sve stomatološke intervencije

●

HOSPITALIZACIJA

- zbog potrebe korišćenje sedacije ili opšte anestezije. Tu svakako

spadaju teži slučajevi, 5-10 %, (pacijenti sa autizmom, teško mentalno retardirani, sa
psihozama, sa izraženim nevoljnim pokretima, težim poremećajem ponašanja).

1. Dnevna bolnica (intravenska sedacija )

2. Višednevna hospitalizacija

STOMATOLOŠKO zbrinjavanje osoba sa posebnim potrebama može se obavljati u
nekoliko nivoa:

PREVENTIVNE MERE

•

Oralna higijena (osnovna i pomoćna sredstva za održavanje oralne higijene,
odgovarajuće metode i tehnike, hemioprofilaktička sredstva)

•

Saveti o ishrani

•

Sistemska primena fluorida i lokalna primena niskokoncentrovanih fluorida

PROFILAKTIČKE MERE

•

Uklanjanje mekih i čvrstih naslaga

•

Zalivanje fisura

•

Aplikacija visokih koncentracija fluorida

•

Zaštita okluzalnih površina

•

Preventivna preparacija

TERAPIJSKE MERE



Sanacija zuba



Sanacija mekog tkiva ( hipertrofične gingive, džepova)



Sanacija fraktura zuba i povreda mekog tkiva



Ekstrakcija jednog ili više zuba



Ortodontska terapija

STOMATOLOG

koji radi sa decom sa smetnjama u razvoju, i sprovodi terapiju, mora biti za

specijalno edukovan, motivisan i pripremljen

. To potvrdjuje ispitivanje Parry-ja i Khan-

a (2000), koji su ustanovili da, npr. čak 80 % stomatologa londonskog okruga smatra da im je
za rad sa hendikepiranom decom potrebna dodatna edukacija, a samo je 30 % njih izrazilo
želju da radi sa hendikepiranom decom [11] .