- 2 -

SADRŽAJ

UVOD .................................................................................................................................................. 5

POTREBA ZA ODRŽIVIM RAZVOJEM TURIZMA .............................................................................. 7
PLANIRANJE I RAZVOJ TURIZMA.......................................................................................................... 9
CILJEVI PROGLAŠENJA TURISTIČKOG PROSTORA........................................................................11

PRAVNI I PLANSKI OSNOV ZA PROGLAŠENJE TURISTIČKOG PROSTORA ...............13

POSTOJEĆA PLANSKA DOKUMENTACIJA OD ZNAČAJA ZA RAZVOJ TURIZMA U OKVIRU
TURISTIČKOG PROSTORA DIVČIBARE ........................................................................................ 16
ZAKON O PROSTORNOM PLANU REPUBLIKE SRBIJE OD 2010. DO 2020. (PROSTORNI
PLAN REPUBLIKE SRBIJE OD 2010. DO 2020. GODINE)........................................................... 16
STRATEGIJA RAZVOJA TURIZMA REPUBLIKE SRBIJE .............................................................. 20
REGIONALNI PROSTORNI PLAN KOLUBARSKOG OKRUGA POGOĐENOG
ZEMLJOTRESOM ....................................................................................................................................... 25
PROSTORNI PLANOVI OPŠTINA......................................................................................................... 27
PLAN GENERALNE REGULACIJE ZA TURISTIČKI CENTAR DIVČIBARE 2008. ................ 40
PLAN DETALJNE REGULACIJE VIDIK ............................................................................................... 43
PLAN GENERALNE REGULACIJE TOMETINO POLJE .................................................................. 47

KLJUČNI PREDUSLOVI ZA RAZVOJ TURIZMA NA TURISTIČKOM PROSTORU
DIVČIBARE ........................................................................................................................................51

STORIJAT RAZVOJA

IVČIBARA KAO TURISTIČKE DESTINACIJE

............................................................51

LJUČNE TURISTIČKE ATRAKCIJE

................................................................................................................ 52

Evaluacija prirodnih atrakcija: .............................................................................................................52
Evaluacija stvorenih atrakcija:..............................................................................................................53

ESURSI BITNI ZA FORMIRANJE TURISTIČKOG PROIZVODA

.................................................................... 53

Prirodni resursi .............................................................................................................................................55
Stvoreni resursi..............................................................................................................................................60

URISTIČKA INFRASTRUKTURA

.................................................................................................................. 64

NFRASTRUKTURA

......................................................................................................................................... 64

Saobraćajna povezanost ...........................................................................................................................64
Elektroenergetska infrastruktura ........................................................................................................67
Komunalna infrastruktura ......................................................................................................................67

- 3 -

EMOGRAFSKE KARAKTERISTIKE

.............................................................................................................. 72

RIVREDA

....................................................................................................................................................... 74

STANJE TURIZMA NA PODRUČJU TURISTIČKOG PROSTORA DIVČIBARE ...............75

NSTITUCIONALNO

–

PRAVNI OKVIR

........................................................................................................... 75

RENDOVI NA TRŽIŠTU TRAŽNJE

................................................................................................................ 83

ROMOCIJA I NAČIN PRODAJE

...................................................................................................................... 87

LJUČNE PREDNOSTI I NEDOSTACI TURIZMA NA

IVČIBARMA

............................................................. 88

STANJE I POTREBE ŽIVOTNE SREDINE TURISTIČKOG PROSTORA DIVČIBARE…...89

KOLOŠKI PROFIL TURISTIČKOG PODRUČJA

............................................................................................ 89

ROGRAM ZAŠTITE I RAZVOJA TURISTIČKOG PROSTORA

...................................................................... 92

RIKAZ MOGUĆIH ŠTETNIH UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU

................................................................. 93

TRATEŠKE SMERNICE I EKOLOŠKI AKCIONI PLAN

................................................................................. 95

VII IDENTIFIKACIJA I POTENCIJAL KLJUČNIH TURISTIČKIH PROIZVODA
TURISTIČKOG PROSTORA DIVČIBARE ................................................................................. 117

PLANINSKI AKTIVNI ODMOR ............................................................................................................ 119

Specifikacija proizvoda: ......................................................................................................................... 119
Marketinška strategija proizvoda Planinski aktivni odmor: ................................................ 120

ZDRAVSTVENI TURIZAM – ZDRAVLJE I WELLNESS ................................................................ 121

Specifikacija proizvoda: ......................................................................................................................... 121
Marketinška strategija turističkog proizvoda Zdravstveni turizam: ............................... 122

POSLOVNI TURIZAM - MICE............................................................................................................... 123

Specifikacija proizvoda: ......................................................................................................................... 123
Marketinška strategija turističkog proizvoda Poslovni turizam – MICE: ...................... 124

RURALNI TURIZAM ............................................................................................................................... 125

Specifikacija proizvoda: ......................................................................................................................... 125
Marketinška strategija turističkog proizvoda Ruralni turizam: ........................................ 126

KRATKI ODMORI .................................................................................................................................... 127

Specifikacija proizvoda: ......................................................................................................................... 127
Marketinška strategija turističkog proizvoda Kratki odmori: ............................................ 128

SPECIJALNI INTERESI........................................................................................................................... 129

Specifikacija proizvoda: ......................................................................................................................... 129
Marketinška strategija turističkog proizvoda Specijalni interesi: ..................................... 130

TOURING.................................................................................................................................................... 131

Specifikacija proizvoda: ......................................................................................................................... 131

- 5 -

UVOD

Izrada Studije opravdanosti proglašenja turističkog prostora se realizuje u
okviru projekta “Izrada studije opravdanosti za novi turistički proizvod
Divčibara”.

Misija projekta je jačanje konkurentnosti regiona Divčibara, sa svrhom
povezivanja atrakcija i turističkog proizvoda ovog regiona. Takođe, ideja je da se
Divičibare prezentuju tržištu ne samo kao turistička destinacija sa postojećim
resursima, već i kao nova, atraktivna i uređena lokacija koja može da apsorbuje
nove investicije domaćih i stranih investitora u oblasti turizma.

Očekivani  rezultati  projekta  podrazumevaju  definisanje  predloga  Studije
opravdanosti proglašenja turističkog prostora Divčibare, u skladu sa Zakonom o
turizmu  (“Službeni  glasnik RS”  br.  36/2009 i  88/2010)  i  Pravilnikom  o  načinu
izrade   planskih   dokumenata,   kao   i   studije   opravdanosti   za   proglašenje
turističkog  prostora  (“Službeni  glasnik  RS”,  br.  58/2011);  zatim,  definisanje
strateških  preporuka  za  buduće aktivnosti i  investicije u cilju  razvoja turističke
delatnosti    i    jačanja    konkurentnosti    područja    Divčibara;    i,    na    kraju,
prepoznavanje investicionog potencijala, posebno postojećih inicijativa i njihova
prezentacija  potencijalnim  investitorima i  profesionalnoj  javnosti  (organizacija
investicione konferencije o Divčibarama).

Studija opravdanosti  proglašenja turističkog  prostora Divčibare ima  za cilj  da
odredi  prostor   u  regionu  Divčibara  koji  bi  trebalo  da  stekne  odgovarajuću
konkurentsku   poziciju,   koja   podrazumeva   jasno   određenje   autentičnosti
prostora kao turističke destinacije i njeno pozicioniranje na tržištu sa stanovišta
atraktivnosti    prostora.   Autentičnost    destinacije    podrazumeva    različitost    od
drugih  destinacija,  a  određena  je  resursno  –  atrakcijskom  osnovom  kojom
prostor  raspolaže,  ali  i  njegovom  uređenošću  i  jedinstvenim  setom  iskustava
(doživljaja) koji su specifični za turističku destinaciju.

Jedan  od  glavnih   izazova  jeste  obezbeđivanje  održivog  razvoja  turističkog
prostora.  Održivi  razvoj  je  zasnovan  na  integralnom  pristupu   u  strateškom
planiranju  i   usmeravanju  razvoja  turizma,  a  podrazumeva  plansko
dimenzioniranje  i  određenje  dinamike  u  razvoju  prostora.  Prostor  je  ograničen
resurs i njegov razvoj je najčešće ograničen konfliktima u idejama i aktivnostima
raspolaganja između svih postojećih i potencijalnih korisnika. Upravo zbog toga
je   neophodno   obezbediti   jedinstvenu   viziju   u   vezi   sa   konceptom   najboljeg
korišćenja   turističkog  prostora,  kao   i  predlog  za   održivo  upravljanje

- 6 -

odgovarajućim prostorom. Planski pristup je od presudne važnosti, jer odsustvo
promišljenog  koncpeta  razvoja  dovodi  do  degradacije  resursno  –  atrakcijske
osnove  i  neracionalnog  korišćenja  prostora  (koji  je  ograničen),   neplanske
(“divlje”) gradnje, visokih troškova naknadne konverzije i rehabilitacije prostora
i  njihovog   uređenja  i  infrastrukturnog  opremanja,  i,  na  kraju,  gubitka
konkuretnosti destinacije i njenu degradaciju i nestajanje.

Ključni  pokazatelji  na nivou  svetske  ekonomije  govore  da  je  direktan  doprinos
turizma u svetskom bruto društvenom proizvodu u 2011. na nivou od oko 2,8% i
da  se  procenjuje  da  će u  narednih  deset  godina  rasti po  godišnjoj stopi  od oko
4,2%. Ukupan procenjen doprinos turizma svetskom BDP-u u 2011. je oko 9,1%,
što  će  povećati  stopu  učešća  na  9,6%  u  2021.  godini,  pod  pretpostavkom  da  će
godišnje rasti po stopi od 4,2%. Učešće direktno zaposlenih u turizmu u ukupnoj
svetskoj  zaposlenosti  je  na  nivou  od  3,4%,  sa  procenjenim  rastom  od  2%
godišnje do 2021. godine. Učešće zaposlenih u turizmu i povezanim delatnostima
će  rasti  u  proseku  2,3%  godišnje  i  sa  sadašnjih  8,8%   učešća  u  ukupnoj
zaposlenosti  porasti  na  9,7%  u  2021.  Učešće  investicija  u  sektor  turizma  u
ukupnim svetskim investicijama je oko 4,5%.

Sve ovo jasno ukazuje na značaj koji ima turistička industrija u ukupnoj svetskoj
industriji,  kao  i  na  trend  porasta  učešća  i  značaja  turizma  po  svim  relevantnim
indikatorima.   Sa   druge   strane,   neophodno   je   obezbediti   održivi   razvoj
destinacija,što  podrazumeva  zaštitu,    unapređenje  i  održivo  korišćenje
postojećih prirodnih i stvorenih resursa, kao i valorizaciju turističkih potencijala
u  turističkom  prostoru.  U  tom  smislu,  kao  conditio  sine  qua   non   se  nameće
plansko  korišćenje,  organizacija  i  izgradnja,  odnosno  uređenje   turističkog
prostora,  što  pretpostavlja  jasan  koncept  upravljanja  turističkim  prostorom  i
usmeravanje ka održivom razvoju turističkih prostora.

POTREBA ZA ODRŽIVIM RAZVOJEM TURIZMA

- 8 -

2. Puno poštovanje autentičnosti društveno – kulturnog nasleđa lokalnih

zajednica, uz pružanje pomoći i podrške u očuvanju njihovih stvorenih

kulturnih vrednosti i tradicije, uz doprinos međukulturalnom

razumevanju i toleranciji.

3. Stvaranje preduslova za uspešnu realizaciju ekonomsko – komercijalnih

projekata, koji će obezbediti socio – ekonomske koristi i ravnomernu

distribuciju svim interesnim subjektima, uključujući stabilno okruženje za

mogućnosti zapošljavanja i zarade, te obezbeđivanje socijalnih usluga

domaćem stanovništvu, čime se doprinosi smanjenju siromaštva.

Održivi  razvoj  turizma  zahteva  uključivanje  i  ravnopravno  učešće  svih
zainteresovanih  strana,  kao  i  snažno  političko liderstvo,  kako  bi  se  obezbedila
najšira  podrška  i  konsenzus u  razvoju turističkih  potencijala.  Postizanje  ciljeva
održivog razvoja turizma je kontinuirani proces i zahteva stalno praćenje uticaja
razvoja,  uz upotrebu  preventivnih  i  korektivnih  mera  kadgod se  za  tim  ukaže
potreba.

Održivi turizam počiva na visokom nivou zadovoljstva turista i turistima
obezbeđuje nivo iskustava i doživljaja koji prevazilazi njihova očekivanja, uz
podizanje njihove svesti o važnosti održivog funkcionisanja i razvoja destinacija i
uticajima samih turista na ključne determinante destinacija.

- 9 -

PLANIRANJE I RAZVOJ TURIZMA

Planiranje i  razvoj  turizma,  u  smislu  Zakona o  turizmu,  obuhvataju:  integralno
planiranje razvoja turizma i pratećih delatnosti, proglašenje i održivo korišćenje
turističkog  prostora,  poslove  od  posebnog  značaja  za  razvoj  turizma,
kategorizaciju   turističkog   mesta  i  sprovođenje  podsticajnih   mera  za  razvoj
turizma.

Zakon  o  turizmu  je  prepoznao  potrebu  interalnog  planiranja  razvoja  turizma  i
usmeravanja  razvoja  turizma,  što  se  realizuje  kroz  različite  aspekte  fizičkog
(master) planiranja i poslovnog planiranja. Na taj način se obezbeđuje održivost
u   uređenju  prostora,  zaštiti  životne  sredine,  resursa  i  kulturno   –  istorijskog
nasleđa.

Strategijski  planovi  predstavljaju   najviši  nivo  planiranja  kojima  se  određuju
dugoročni ciljevi planiranja i razvoja turizma u skladu sa ukupnim ekonomskim,
socijalnim,  ekološkim i  kulturno  –  istorijskim  razvojem.  U  tom smislu,  krovni
dokument   u   integralnom  planiranju   turizma  je  Strategija  razvoja   turizma
Republike  Srbije.  Pored  Strategije  razvoja  turizma  Republike  Srbije,  planska
dokumenta  od  značaja  su:  strategijski  master  plan,  strategijski  marketing  plan,
program  razvoja  turističkih  proizvoda,  program  razvoja  turizma  i  program
promotivnih aktivnosti.

Konkretizacija Strategije razvoja turizma se vrši putem Strategijskog master
plana, Strategijskom marketing plana, programa razvoja turističkih proizvoda,
kao i prostornih i urbanističkih planova izrađenih i donetih u skladu sa važećom
regulativom.

Strategijski   planovi   imaju   za   cilj   formulisanje   okvira   planskog   razvoja   i
određenje osnovnih  preduslova  za održivi  razvoj  turizma.  Imaju usmeravajući
karakter i  dalje  se  razrađuju  kroz  prostorna  i  urbanistička  akta  i  odgovarajuće
politike  na  nacionalnom,  regionalnom   i  nivou   lokalnih   samouprava.  Rešenja
predložena strategijskim planovima su obavezujuća za sve planove nižeg reda.

- 11 -

CILJEVI PROGLAŠENJA TURISTIČKOG PROSTORA

Turistički proctor predstavlja jedinstu i nedeljivu geografsku i funkcionalnu celinu
prirodnih i stvorenih resursa i vrednosti od značaja za turizam.

Komponente turističkog prostora su:

- resursi i atrakcije;

- objekti i infrastruktura;

- usluge i aktivnosti;

- konkurentska pozicija i imidž.

Imajući  u  vidu  napred  definisanu  međuzavisnost  turizma  i  okruženja  i  potrebu
za  održivim  razvojem  turizma,  tj.  planskim  razvojem,  osnovni  cilj  proglašenja
turističkog  prostora  Divčibare  je  sprečavanje  degradacije  prirodnih  i  socio-
kulturnih  vrednosti  ovog  visokovrednog  prostora,  kao  i  njegovo  unapređenje
kroz   adekvatnu  valorizaciju  resursa  i  implementaciju  mehanizama  održivog
razvoja turističke delatnosti.

Savremena  kretanja u turističkoj  tražnji  definišu  potrebu turista  za  boravkom  i
aktivnostima   u   prirodnom   okruženju.   Definisanje   inteligentnog   pristupa   u
razvoju turizma, zasnovanog na efikasnom upravljačkom mehanizmu, bi trebalo
da razreši potencijalni konflikt između prirode i turizma i obezbedi instrumente
kojima  će  se  turizam  razvijati  kao  neodvojivi  deo  prirodnog   okruženja,  sa
neutralnim   efektima   po   životnu   sredinu,   kroz   zadovoljavanje   potreba   i
očekivanja turista, što je još jedan cilj proglašenja turističkog prostora.

Cilj Studije proglašenja turističkog prostora Divčibare jeidentifikacija turističkog
prostora  kao mera  rezervacije  i  zaštite  prostora  za  potrebe  razvoja  turizma,  sa
obezbeđivanjem  osnove  za  pripremu  Akta  o  proglašenju  turističkog  prostora
Vlade  Republike  Srbije.  Turistički  prostor  se  proglašava  kao  prostor  koji  zbog
svojih karakteristika, vrednosti i prioritetne turističke namene zahteva poseban
režim  organizacije,  uređenja,  korišćenja  i  zaštite,  ili  se   na  njemu  predviđa
izgradnja  objekata  od  nacionalnog  interesa.  Opravdanost  za  proglašenje
turističkog   prostora   počiva   na   prezentovanju   i   evaluaciji   raznovrsnosti   i
kvaliteta   turističke  ponude,  trenutnoj  tržišnoj  i  konkurentskoj  poziciji   i
mogućnostima  grupisanja  interesa  na  širem   području  klastera  Jugozapadna
Srbija,   u   skladu   sa   prioritetima   definisanim   Strategijom   razvoja   turizma
Republike Srbije do 2015. godine.

- 12 -

Zadaci Studije opravdanosti proglašenja turističkog prostora su:

- prezentovanje i evaluacija resursno – atrakcijske osnove istraživanog

prostora, sa predlogom granica tog prostora;

- procena opravdanosti proglašenja turističkog prostora kao osnov za

pripremu Akta o proglašenju turističkog prostora od strane ministarstva

nadležnog za poslove turizma;

- davanje predloga mera koje bi trebalo sprovesti u cilju pokretanja razvoja

(vizija razvoja, planska regulativa, poslovni i upravljački model);

- davanje predloga privremenog staraoca nad ovim prostorom u cilju

zaštite nacionalnih i interesa lokalnih samouprava.

- 14 -

Strategijskim master planom i studijom opravdanosti za proglašenje turističkog
prostora.

Studija opravdanosti za proglašenje turističkog prostora je sastavni deo predloga
za proglašenje turističkog prostora.

U  prostornim   i  urbanističkim  planovima  koji  se  odnose  na  područja  koja  su
proglašena   za   turistički   prostor   utvrdiće   se   uslovi   za   izgradnju   objekata
turističke  infrastrukture,  a  u  mestu  za  odmor  u  okviru  turističkog  prostora  i
uslovi za izgradnju objekata turističke suprastrukture.

Pravilnikom o načinu izrade planskih dokumenata, kao i studije opravdanosti za
proglašenje turističkog prostora (“Službeni glasnik RS”, br. 58/2011), propisana
je sadržina i način izrade planskih dokumenata u turizmu. Pravilnikom je
definisano da Studija opravdanosti za proglašenje turističkog prostora naročito
sadrži:

- naziv i opis turističkog prostora,

- površinu, opis i grafički prikaz granica turističkog prostora,

- analizu postojećeg stanja razvoja turizma,

- ciljeve proglašenja,

- podatke o vlasništvu i popis katastarskih parcela,

- podatke o socio-ekonomskim karakteristikama,

- stanju zaštite životne sredine i kulturnih dobara

- pregled postojeće planske i razvojne dokumentacije od značaja za razvoj

turizma,

- analizu resursne osnove,

- identifikaciju i procenu vrednosti turističkih atrakcija,

- identifikaciju i procenu ključnih turističkih proizvoda,

- obaveze u pogledu razvoja turizma i drugih oblika korišćenja prostora,

- podatke o infrastrukturnom potencijalu turističkog područja i

- ekonomsku ocenu opravdanosti za proglašenje turističkog prostora.

Studija opravdanosti za proglašenje turističkog prostora sadrži tekstualni i
grafički prikaz koji se izrađuje u analognom i digitalnom obliku.

- 15 -

Ostali zakoni i podzakonska akta od značaja za Turistički prostor “Divčibare”

- Zakon o planiranju i izgradnji,

- Zakon o zaštiti životne sredine,

- Zakon o kulturnim dobrima,

- Zakon o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu, - Pravilniko

razvrstavanj minimalnim uslovima i kategorizaciji ugostiteljskih objekata,

- Pravilnik o sadržini i načinu isticanja turističke signalizacije.

- 17 -

3) Održivo korišćenje prirodnih resursa i zaštićena i unapređena životna

sredina

4) Zaštićeno i održivo korišćeno prirodno i kulturno nasleđe i predeo

5) Prostorno – funkcionalna integrisanost u okruženje.

Operativni ciljevi definišu međuzavisne prioritete u oblasti prostornog razvoja i
to su:

- zaštita, kontrolisano i održivo korišćenje prirode, prirodnih resursa,

prirodnog i kulturnog nasleđa,

- sistematsko čišćenje prostora Republike Srbije od otpada, sanacija,

rekultivacija i rehabilitacija područja sa najugroženijom životnom

sredinom (borsko – majadnpečki, kolubarski i kostolački rudarski

kompleks, pančevački privredni kompleks, prostor između Kosovske

Mitrovice i Obilića, konaminirana područja, zagađene reke i jezera, kanali

u Vojvodini i dr);

- zaustavljanje i stroga kontrola neracionalnog širenja građevinskih

područja i veće angažovanje braunfilda odnosno pažljiv i racionalniji

pristup grinfild investicijama; naporedo sa strogom i doslednom

prevencijom, sprečavanjem i sankcionisanjem bespravne izgradnje uz

maksimalnu zaštitu javnih dobara (zaštićena područja i koridori, uređeni

predeli, prirodno i kulturno nasleđe, javni prostori u naseljima, javni

objekti i dr.);

- ublažavanje negativnih demografskih procesa i njihovo preusmeravanje

posebnim merama ekonomskog i socijalnog razvoja, naročito za

zaustavljanje emigracije mladog stručnog i naučnog kadra i njihovo

angažovanje na “spašavanju” i revitalizaciji nerazvijenih područja;

- podrška policentričnom razvoju, jačanjem uloge srednjih i malih urbanih

centara i sprovođenjem dosleden politike policentrizma i decentralizacije;

- jačanje pozicije beogradskog i novosadskog metropolitenskog područja

njihovim intenzivnijim povezivanjem i afirmisanjem kao jedne od

regionalnih kapija Jugoistočne Evrope, afirmacija niškog

metropolitenskog područja kao buduće kapije na jugu Srbije uz ubrzaniji

razvoj funkcionalnog urbanog područja Kragujevca, Užica i Zaječara;

- planski osmišljen razvoj ruralnog područja zasnovan na povezivanju sa

funkcionalnim urbanim područjima i/ili na programima rehabilitacije;

- ravnomernija mreža objekata i usluga javnih službi usklađena sa

razmeštajem i potrebama stanovništva, a naročito službe socijalne zaštite;

- prevencija i najstroža kontrola pojave bespravne izgradnje uz

istovremeni razvoj sistema socijalnog i dostupnog stanovanja;

- konstantno i institucionalno podržano smanjivanje razlika između

razvijenih i nerazvijenih područja na svim nivoima od državnog do

lokalnog;

- razvoj privrednih aktivnosti u skladu sa karakteristikama prostornih

- 18 -

celina i njihovim realnim kapacitetima;

- povećana saobraćajna pristupačnost i opremljenost prostora tehničkom

infrastruktruom;

- kapitalno investiranje u strateški značajnu infrastrukturu (saobraćajnu,

energetsku, elektronsku komunikacionu mrežu i opremu) na pravcima

prema jugu i jugozapadu, kao i na pravcima koji povezuju Zapadnu i

Istočnu Srbiju;

- poboljšanje energetske efikasnosti i korišćenje obnovljivih izvora

energije;

- prioritetna i selektivna podrška izabranom broju propulzivnih područja,

uz istovremenu podršku pojedinim nerazvijenim područjima sa

značajnim teritorijalnim potencijalom, u prvom redu u Južnoj i Istočnoj

Srbiji i na području severnog Kosova (u okviru integracijskih procesa

unutar teritorije Republike Srbije);

- fukncionalno povezivanje sa zemljama u okruženju uz podršku lokalnim i

regionalnim jedinicama za prekograničnu i interregionalnu kooperaciju;

- jačanje stručne i institucionalne osposobljenosti i odgovornosti za

upravljanje

prostornim

razvojem,

sistematskom edukacijom

administracije i jačanjem svesti građana o prioritetima prostornog

razvoja, unapređenjem informacionog sistema o prostoru, eliminacijom

korupcije i drugih negativnih pojava koje deluju na prostorni razvoj

Republike Srbije.

Tačka   2.3.   Ekonomsko   –   regionalna   interaktivnost,   u   kojoj   se   razrađuje
prostorna  strukturiranost  Republike  Srbije  u  kontekstu  ekonomskog  razvoja  i
rasta  konkurentnosti,   socijalne  kohezije  i  ekološke  održivosti,  razrađuje
mobilizaciju  teritorijalnog  kapitala  i  potencijala  na  održiv  način,  u  skladu  sa
regionalnim specifičnostima i realnim kapacitetima. Ovde je od izuzetne važnosti
činjenica da je prepoznata potreba za klasterizacijom, tj. umrežavanjem na nivou
razvojnih  regiona  koji  će  imati  kapacitet,  obavezu i  odgovornost  unapređenja
regionalnog  razvoja.  Jedna  od  prepoznatih  krupnih  prostornih  celina  sa  svojom
specifičnošću   u  pogledu  geografskih,  istorijskih,  funkcionalnih   i  kulturnih
karakteristika  je  Zapadna  Srbija,  granični  prosto  mahom  brdsko  –  planinskog
karaktera  na  zapadu  Srbije,  oslonjen  na  reku  Drinu  i  na  severu  reku  Savu,  i
upućen  na  aktivnu  funkcionalnu  saradnju  sa opštinama  i  regionima Republike
Srpske,  odnosno Bosne i Hercegovine.  Ona sadrži  vredne priordne celine poput
Tare sa Mokrom Gorom, Zlatibora, Zlatara i

Valjevskih planina

, izrazito bogatog

biodiverziteta,

ali nedovoljno i neadekvatno iskorišćene za razvoj turizma

ili stočarstva (Valjevske planine).

U okviru definisanih prioritetnih područja, za koja je obavezna izrada posebnih
pilot projekata “Karakterizacija predela”, kao osnova za zaštitu, planiranje i
upravljanje njihovim razvojem, posebno je naglašena potrba za izradom projekta
za

turistička područja (Kopaonik, Divčibare, Zlatibor, Stara planina).

- 20 -

i. Destinacija Subotica – Gornja Tisa (rehabilitacija i integracija

ponude).

B. Prioriteti među novim turističkim prostorima

a. Plovni koridor Dunava (opremanje za plovidbu i nautički turizam);

b. Destinacija Stara Planina (razvoj destinacije i turističkog centra);

c. Destinacija Vlasina – Krajište (razvoj destinacije i turističkog

centra);

d. Destinacija Golija (razvoj destinacije i turističkog centra);

e. Destinacija Đerdap (rehabilitacija Nacionalnog parka i razvoj

turističkog centra);

f. Destinacija Gornje Podunavlje (razvoj destinacije i tursitičkog

centra).

Prostorni  razvoj  turizma  u  ovoj  fazi  prostornog  razvoja  Srbije  će  zahtevati
posebnu  pažnju  prema  zaštiti  prirodnog  dobra  i  kulturnom  nasleđu,  odnosno
usaglašen  rad  na  pripremu  projekata  sa  službama  zaštite.  Kao  što  se  vidi,
područje Divčibara je prepoznato kao prioritetno među formiranim ili započetim
celinama turističke ponude.

STRATEGIJA RAZVOJA TURIZMA REPUBLIKE SRBIJE

Strategija razvoja turizma Srbije postavila je ciljeve i utvrdila interese Republike
Srbije u turizmu i to:

•

podsticanje privrednog rasta, zapošljavanja i kvaliteta života stanovnika
putem razvoja inostranog turizma;

•

obezbeđenje razvoja sopstvene pozitivne međunarodne slike;

•

obezbeđenje dugoročne zaštite i integrisanog upravljanja prirodnim i
kulturnim resursima, što je u interesu održivog razvoja turizma;

•

obezbeđenje međunarodnih standarda kvaliteta zaštite turističkih
potrošača saglasno savremenoj evropskoj praksi;

Strateško turističko pozicioniranje Srbije izvršiti interpretacijom skupa
vrednosti koji su karakteristični samo za Srbiju.

- 21 -

Brend koji treba da integriše sve delove Srbije odigraće ne samo ulogu
turističkog, nego i opšte državnog brenda.

Ključni elementi definisanja brenda Srbije koje bi trebalo uzeti u obzir su:

•

srpska kultura,

•

ljudi skloni zabavi,

•

srpska umetnost i literatura,

•

gostoprimstvo ljudi otvorenog srca,

•

strastvenost i ponos,

•

spoj tradicionalnog i modernog.

Valorizacija potencijala postojećih i potencijalnih turističkih proizvoda
predstavlja prvi i osnovni korak u formiranju željenog skupa turističkih
proizvoda konkurentnih na turističkom tržištu.

Definisanje međusobnih prioriteta u razvoju pojedinih proizvoda – odmah –
kratki – sredlji i dugi rok, predstavljaju presudna razvojna strateška pitanja pri
uključivanju u međunarodno turističko tržište.

Proizvodi za kojima postoji veliki i konstantan obim tražnje u svetskim
razmerama i koje karakteriše velika prosečna potrošnja po danu boravka, a koji
se mogu razviti u Srbiji su:

•

gradski odmori;

•

kružna putovanja;

•

poslovni turizma;

•

zdravstveni turizam;

•

planine i jezera;

•

nautika;

•

događaji;

•

ruralni turizam;

•

specijalni interesi.

Ovi  proizvodi  treba  da  imaju  funkciju svojevrsnih  pokretača  razvoja  u  funkciji
dinamike razvoja onih proizvoda za koje postoje optimalni uslovi u zavisnosti od
resursa.  Najbrže  će  se  razvijati  regija  sa   najvećim  potencijalima  za  razvoj   i
komercijalizaciju  onih  proizvoda,  koji  uz  najmanji  napor  mogu  dati  najbolje
efekte u što kraćem roku. Ove regije će imati ulogu pokretača turističkog razvoja
Srbije.

- 23 -

finansiranju, stvaranje novih kompanija i projekata, postojanje jakih obrazovnih
centara, razvoj sistema kvaliteta i dr.).

Neophodno je obezbediti sve potrebne uslove za efikasno i pravilno sprovođenje
ove strategije, što u najvećoj meri zavisi od državnih organa, zajedno sa drugim
subjektima u oblasti turizma (javno-privatno partnerstvo).

Strategija je u domenu Sistema podsticaja ukazala na tri osnovne grupe mogućih
podsticaja, i to:

•

finansijski podsticaji i olakšice,

•

kvazifinansijski podsticaji i olakšice,

•

fiskalni podsticaji i olakšice, koji su detaljno izloženi u devet mogućih
vidova.

Usklađen i dobro podešen sistem fiskalnih podsticaja treba da se koncentriše na:

•

prenošenje gubitaka u naredne godine;

•

mogućnost ubrzane amortizacije novih investicija;

•

plaćanje nižeg komunalnog doprinosa u prvih nekoliko godina
efektuisanja investicije;

•

odobravanje nižih carinskih stopa (oslobađanje od carine za određenu
vrstu opreme, mašina i dr.).

Strateški  marketing   plan  ima  za  cilj  da  profesionalno  struktuiše  resurse  i
atrakcije  zemlje  i  da  ih  postavi  u  zaokruženi,  funkcionalni  i  održiv  sistem  za
integralnu  promociju  i  komercijalizaciju  na  kratki  rok  kao  i  za  kreiranje
međunarodno  konkurentskih   turističkih  proizvoda  i  rast  ukupne  ekonomije
turizma Srbije na duži rok.

Marketinški ciljevi Srbije definisani su na sledeći način:

1. pozicioniranje Srbije kao turističke destinacije na svetskom turističkom

tržištu;

2. maksimalnim prodajnim naporima višestruko povećati broj inostranih

gostiju i uvećati domaći turistički promet u skladu sa kapacitetom

životnog standarda stanovništva Srbije;

3. uspostaviti i operacionalizovati sistem marketinga Srbije na

nacionalnom/državnom nivou, kao i na nivou regija, gradova i opština.

Marketing plan klastera Srbije

- 24 -

1. Svaki klaster ima sopstvenu strategiju strukture turističkih proizvoda.

2. Svaki klaster ima sopstvenu strategiju nastupa na tržištu.

3. Svaki klaster ima svoje specifične marketing programe.

4. Svaki klaster ima svoju politiku distribucije i podelu marketinških

zadataka sa TOS-om, kako bi se minimiziralo gubljenje energije i

finansijskih resursa.

Klaster Zapadna Srbija – istorija i tradicija sa doživljajima u prirodi

tretira:

•

resursnu i atrakcionu osnovu turističkih oblasti.

•

turizma turističkih oblasti sa podacima o dolascima, noćenjima,
objektima, ležajima, prihodima, zaposlenima i broju turističkih preduzeća.

•

ključne proizvode turističkih oblasti:

događaji,

specijalni interesi,

planine i jezera,

zdravstveni turizam,

ruralni turizam;

•

ključne investicione projekte, među kojima na prvom mestu dovršenje i
poboljšanje postojećih destinacija (Kopaonik, Zlatibor,

Divčibare

);

kreiranje

bar dve oblasti ruralnog turizma

; proširenje infrastrukture i

kapaciteta za događaje; projekti turističke infrastrukture i sadržaja

slobodnog vremena.

- 26 -

Lovna područja Rajac i Ribnica namenjeni su uzgoju i zaštiti plemenite krupne i
sitne divljači (srna, divlja svinja, zec, faza, jarebica).

Koncept razvoja turizma, organizacije i uređenja turističkih prostora

Maljensko-Suvoborski region

Predstavlja  deo  istočne  subregije  turističke  regije  Valjevskih  planina i  obuhvata
na  planskom  području  deo  teritorije  opština  Ljig,  Mionica  i  Valjevo,  a  van
planskog  područja  Opštine  gornji  Milanovac na  području  Moravičkog  okruga  i
opština   Požega  i  Kosjerić  na  području  Zlatiborskog  okruga.  Ovim  regionom
obuhvaćeni  su  severni  delovi  Maljena  sa  Divčibarama,  Suvobora  sa  Rajcem   i
podgorine  ovih  planina  sa  Belanovicom,  Banjom  Vrujci,  Ljigom  i  Mionicom,
opštinskim  centrima  i  banjskim  mestima  uz  seoska  naselja,  prirodne  i  kulturne
vrednosti  koje  će  se  integrisati  u  jedinstvenu  ponudu  regiona  sa  dominantnim
aktivnostima planinskog i banjskog turizma.

Turistički kompleks i centar Divčibare

– glavni sadržaj turističke ponude

regiona,  sa  gravitirajućim  selima  Krčmar,  Planinica,  Brežđe,  Gornji  Lajkovac  i
Struganik  na  području  Opštine  Mionica i  Bukovi  i  Baćevci  na  području  Opštine
Valjevo.  Težište  u  razvoju  ovog  centra  ima  komplemetiranje  letnje  i  zimske
ponude u centru Divčibare i njegovom okruženju, sistem raznovrsnih sportskih i
sportsko-rekreativnih aktivnosti u odgovarajućim klubovima kao profesionalnim
nosiocima  ovih  aktivnosti.  Najznačajnije  elemente  ponude  imaju  gravitirajuća
sela  Struganik   (Memorijalni  kompleks  vojvode  Ž.  Mišića)   i  Paštrić/Ribnica
(buduće  etno-selo).  Ukupan  kapacitet  letnje  ponude  u  prostoru  iznosiće  do
8.000, a zimske do 5.000 jednovremenih korisnika, što će predstavljati oko 70%
ukupnog  kapaciteta  korisnika  kompleksa  Divčibare  (stacionarnih   i  dnevnih
izletnika).

Program turističkog centra sadržaće:

turističkesmeštajne kapacitete sa ukupno 7.000 ležaja (2.000 osnovnih i

5.000 komplementarnih), od čega 5.000 ležaja u centru i 2.000 u

gravitirajućim selima i postojećim vikend naseljima; 3.000 dnevnih

izletnika;

turističke manifestacije i potrebne sadržaje društvenog standarda.

Za pristup centru veliki značaj imaće otvaranje železničke stanice Podbukovi na
pruzi Beograd-Bar, a za pristup i aktivnosti turističkog tranzita izgradnja
autoputa Beograd-Južni Jadran i grebenskog puta od Rajca do Sokolskih planina.

- 27 -

PROSTORNI PLANOVI OPŠTINA

Pored  gorenavedenih  strateških  uporišta  u  dokumentaciji  od  nacionalnog  i
regionalnog  značaja,  prostorni  planovi  i  strateška  dokumenta  opština:  Valjevo,
Mionica,  Požega  i  Kosjerić   takođe  moraju  da  budu  predstavljeni  u  kontekstu
razmatranja planske dokumentacije od značaja za šire područje Divčibara.

Prostorni plan Opštine Valjevo

Naručilac: Opština Valjevo

Obrađivač: Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije

Godina izrade: april 2007.godine

Ovim prostornim planom detaljno su istraženi svi relevantni faktori od značaja
za zaštitu, korišćenje i socio ekonomski razvoj na području opštine Valjevo i u
celosti predstavljaju validan akt prostorne regulative teritorije opštine.

Planom su detaljno tretirani i definisani sledeći elementi:

•

Polazne pretpostavke

Obuhvat i granica prostornog plana.

Obaveze, uslovi i smernice iz planskih dokumenata višeg reda (P.P.

republike Srbije) i susednih područja.

Prikaz postojećeg stanja i potencijali i ograničenja područja plana.

•

Ciljevi i osnovne postavke razvoja, korišćenja i uređenja prostora

opšti ciljevi i osnovne postavke razvoja, korišćenja i uređenja

prostora;

ciljevi razvoja, korišćenja i uređenja prostora po granama.

•

Planska rešenja sa pravilima korišćenja, uređenja i zaštite planskog

područja

- 29 -

izvorišta Stubo-Rovni.

Kako se iz samog plana vidi, izvršena su detaljna istraživanja prirodnih i
antropogenih resursa, stanovništva i drugih relevantnih činilaca od značaja za
razvoj tretiranog prostora.

Ustanovljena su ograničenja za razvoj, izgradnju i uređenje prostora, u funkciji
seizmičkih rizika i ekoloških zahteva i utvrđeni su opšti principi za urbanističko
planiranje i izradu tehničke dokumentacije - Pravila izgradnje i uređenja
prostora.

- 30 -

Prostorni plan Opštine Mionica

Naručilac: Opština Mionica

Obrađivač: Saobraćajni institu CIP d.o.o.

Godina izrade: 2007. g.

Ovim prostornim planom detaljno su istraženi svi relevantni faktori od značaja
za zaštitu, korišćenje i socio ekonomski razvoj na području opštine Mionica i u
celosti predstavljaju validan akt prostorne regulative teritorije opštine.

Planom su detaljno istraženi i obrađeni sledeći elementi:

•

Polazne pretpostavke:

obuhvat i granica prostornog plana;

obaveze, uslovi i smernice iz planskih dokumenata višeg reda (P.P.

Republike Srbije, regionalni prostorni plan područja Kolubarskog
okruga pogođenog zemljotresom);

prikaz postojećeg stanja i potencijali i ograničenja područja plana.

•

Ciljevi prostornog razvoja:

Osnovni cilj i principi prostornog razvoja i posebni ciljevi.

•

Korišćenje, uređenje i zaštita planskog područja:

Prostorni razvoj Opštine Mionica;

priroda i prirodni resursi – osnov prostornog razvoja;

društvena struktura.

komunalna i putna infrastruktura;

korišćenje zemljišta;

pravila izgradnje i uređenja prostora i pravila izgradnje objekata;

zaštita životne sredine.

•

Mere i instrumenti za ostvarivanje prve etape plana:

- 32 -

Prostorni plan Opštine Požega

Naručilac: J.P. Direkcija za izgradnju

Obrađivač: AD za planiranje, projektovanje, AOP i inženjereng „Infoplan“

Aranđelovac.

Godina izrade: maj 2007.

Planom su detaljno obrađeni i definisani sledeći elementi:

•

Polazne pretpostavke:

obuhvat i granica prostornog plana;

obaveze, uslovi i smernice iz planskih dokumenata višeg reda (P.P.

republike Srbije, P.P. područja posebne namene izvorišta

vodosnabdevanja regionalnog podsistema „Rzav“, P.P. područja

posebne namene infrastrukturnog koridora Beograd-Južni Jadran.)

Postojeće stanje:





analiza stanja: prirodnih uslova i resursa, društvenog

kompleksa, zaštite životne sredine i prirodnih i nepokretnih

kulturnih dobara i tendencije u izgradnji i uređenju

prostora;



potencijali i ograničenja za razvoj.

•

Ciljevi razvoja sa planom korišćenja, zaštite, uređenja i izgradnje
prostora:

osnovni ciljevi i pretpostavke razvoja, korišćenja, zaštite i uređenja

prostora;

privreda, stanovništvo i mreža naselja;

infrastrukturni sistemi;

razvoj turizma, zaštita životne sredine, prirodnih i nepokretnih

kulturnih dobara i zaštita od elementarnih nepogoda;

- 33 -

•

Pravila izgradnje i uređenja prostora:

u rezervisanim zaštićenim prostorima;

građevinskog zemljišta;

principi i pravila korišćenja, uređenja i izgradnje ostalog zemljišta;

osnovna namena prostora sa bilansom površina.

•

Implementacija Prostornog plana:

prioriteti i prva faza implementacije;

učesnici u implementaciji;

mere i instrumenti za implementaciju;

podrške implementaciji.

Ovaj  plan  je  izuzetno  uspešno  postavio  osnove  za  ostvarenje  ciljeva prostornog
razvoja,  koji  su  uskazani  kroz  poboljšanje  socio  ekonomskog-aspekta  lokalnog
stanovništva    na    principima    održivog    razvoja,    mrežnom    povezivanju
poljoprivrede  i  turizma,  uz  zaštitu  i  unapređenje  kvaliteta  životne  sredine.
Područje opštine je pogodno za razvoj ruralnog, rekreativnog i agro-turizma, sa
kulturnim  običajima,   manifestacijama,  sajmovima  i  dr.  kao  sekundarnim
turističkim  motivom,  koji  bi  se  oslanjali  na  ambijentalne  prirodne  vrednosti
prostora,  postojeće  objekte  koje  je  potrebno  sa  dodatnim  ulaganjima opremiti,
kao  i  podrška  izgradnji  neophodne  komunalne  i  putne  infrastrukture.  Ovo
predstavlja osnov za politike budućeg intenziviranja razvoja turizma.

Za potrebe ovoga elaborata od značaja su istraživanja usmerena na planinski
predeo Divčibara, kao predeone celine i ruralne zone Tometino polje.

Prostorni plan jedinice lokalne samouprave Kosjerić

- 35 -

Turistički projekat Divčibare- Donja Ražana.

Turističke zone - kao manje celine u okviru područja Opštine i turističke regije
izdvajaju se turističke zone kao podceline nižeg reda u okviru turističke regije ili
kao samostalne celine.

Primarna  turistička  zona  T2  -  Južno  podnožje  Valjevskih  planina  - objedinjuje
prostorne celine Opštine, planirane za intenzivni turistički razvoj na Valjevskim
planinama,  ovi prostori zauzimaju severoistočni deo Opštine. U ovoj zoni nalazi
se nekoliko sela opštine Kosjerić: Mionica, Skakavci, Rosići, Mrčići, Stojići. Značaj
ove zone je u njenoj bliskoj povezanosti sa lokalitetom Divčibare na Maljenu, koji
se  nalazi  neposredno  do severoistočne  granice  Opštine.  Turistička  organizacija
veliki  deo  svojih  aktivnosti  usmerava  na  ovo  područje,  pa  je   sa  tim  u  vezi
podstaknuta  izrada  projekata  poput  "Turistički  projekat  Divčibare   -  Donja
Ražana" i "Kosjerić/Tara - ruralni razvoj i Divčibare".

Turistička  mesta  -  se  razvijaju  prema  rangu  određenom   stepenom   turističke
privlačnosti i nivoom turističke opremljenosti.  Planiraju se i  razvijaju u  pravcu
afirmisanja  njihove  posebnosti i  prepoznatljivosti.  Na području opštine  Kosjerić
izdvajaju  se  turistička  mesta  - centri  (detaljnije  određeni  u  okviru  turističkih
zona) i punktovi.

Na području opštine Kosjerić moguć je budući razvoj novih turističkih mesta
(tercijarni i kvartarni rang) u naseljima koja poseduju određeni stepen turističke
privlačnosti.

Pravila građenja i uređenja prostora

Izgrađeni  prostori  za  turizam   obuhvataju  zatvorene  građevine  i  otvorene,
građevinski  uređene  i  opremljene  prostore  u  građevinskom  području.  Oni  su
često  povezani  sa  prostorima  za  rekreaciju   i  sport  i  celokupno  gledano  čine
povezan i zaokružen sklop - turističke centre.
Sadržaji  turističkih  centara  su:  hoteli,  moteli,  pansioni,   odmarališta  (dečja  i
radnička),   apartmani,   prostori   za   smeštaj   uz   seoska   domaćinstva   (seoski
turizam), mesta za kampovanje, smeštaj na vodi (splavovi-kućice, sojenice), ...

Kulturno-zabavni sadržaji turističkih centara su: bioskop, višenamenska sala,
pozornica na otvorenom, omladinski centar, kulturni centar, noćni klubovi,
botaničke bašte, festivali, izložbe, zoo vrt-park divljači, zabavni park, privremeni
tematski mini-kamp, pozornica na otvorenom za edukativne i kulturno-zabavne
programe, obrazovni centar itd.

Sportsko-rekreativni sadržaji turističkih centara su: igrališta - livade
(badminton, frizbi, fudbal na travi), izgrađeni sportski tereni (košarka, odbojka,
mali fudbal, tenis, otvoreni i zatvoreni prostor), bazeni (zatvoreni i mali otvoreni
za planine), fitnes, sauna, višenamenske sportske sale itd.

Ugostiteljski sadržaji turističkih centara su: restorani, kafei, „drive-in“ restorani,
ekspres restorani, kafane, bifei, poslastičarnice, brza hrana (roštiljnice, pekare)

- 36 -

itd.

Programski elementi za planiranje turističkih centara i njihovih namena

Indeks iskorišćenosti zemljišta: bungalovi - 20, etno-eko zone - 25, zone kuća za
odmor – vikend zone - 20, apartmani - 25, seoske zone - 30, zone porodične
gradnje i stacionari - 30, centralne poslovno-komercijalne zone - 40, turističke
zone – hoteli - 50.

Pregled kapaciteta osnovnih i pratećih turističkih sadržaja: rekreacija i kultura -
0,2-0,3 m2/ležaju, sportsko-rekreativni sadržaji u zatvorenom prostoru - 0,4-0,5
m2/ležaju, trgovina - 0,6-0,7 m2/ležaju, centralne funkcije i usluge - 0,3
m2/ležaju, uprava i tehnika - 0,3 m2/ležaju i sportsko-rekreativni sadržaji u
otvorenom prostoru unutar naselja - 5-8 m2/ležaju.

Gustine korišćenja prostora po aktivnostima: izletišta - 60-300 korisnika / ha
dnevno, igrališta-livade - 100-200 korisnika / ha dnevno, sportske, timske igre -
100-200 korisnika / ha dnevno, šetnja - 10 osoba / km putanje, dnevno 20 osoba
/ km putanje, vožnja bicikla 10-20 osoba / km putanje, dnevno 20-50 osoba / km
putanje i jahanje 6 -20 osoba / km putanje, dnevno 25-80 osoba / km putanje.

Uslovi za uređenje turističkih i rekreativno-sportskih zona

Najveći dozvoljeni urbanistički parametri po zonama izgradnje su u pojednim
turističkim centrima:

•

Turističke zone – bungalovi: preporučene površine građevinskih parcela
su više od 200 m2, najveći dozvoljeni stepen zauzetosti je 40%, a najveći

dozvoljeni indeks izgrađenosti je 1,5, obavezno obezbeđenja potrebnih

parking mesta na parceli je po normativu 1 parking mesto/100 m2 neto
površine, najveće dozvoljene visine zgrada su P+Pk, minimalna udaljenost

između susednih objekata je 4,0 m.

•

Etno-eko zone: najveći dozvoljeni indeks zauzetosti je 35%, najveći
dozvoljeni indeks izgrađenosti je 1,0, obavezno obezbeđenje potrebnih

parking mesta na parceli je po normativu 1 parking mesto/100 m2 neto

površine, najveće dozvoljene visine zgrada su P+1+Pk, pejzažnim

uređenjem predvideti interne komunikacije i parterne površine sa

ostalim pratećim sadržajima.

•

Zone kuća za odmor – vikend zone: najmanje dozvoljene površine
građevinskih parcela su 600 m2, najveći dozvoljeni indeks zauzetosti je

20%, a najveći dozvoljeni indeks izgrađenosti je 0,6, najveće dozvoljene
visine zgrada su P+1+Pk, obavezno obezbeđenja potrebnih parking mesta

na parceli.

•

Turističke zone - apartmani: najveći dozvoljeni indeks zauzetosti je 40%,
najveći dozvoljeni indeks izgrađenosti je 1,0, obavezno obezbeđenje

potrebnih parking mesta na parceli je po normativu 1 parking mesto/100

m2 neto površine, najveće dozvoljene visine zgrada su P+Pk, pejzažnim

uređenjem predvideti interne komunikacije i parterne površine sa

- 38 -

od značaja za zaštitu, korišćenje i socio-ekonomski razvoj na području Opštine
Kosjerić i u celosti predstavlja validan akt prostorne regulative teritorije opštine.

Planom su detaljno obrađeni i definisani sledeći elementi:

•

Položaj opštine i odnos prema okruženju

granica i veličina opštine

fizičko, kulturno, saobraćajno geografski položaj.

•

Ocena stanja i strategija korišćenja prirodnih resursa

analiza morfometrijskih, klimatskih i hidroloških osobenosti

područja

strategija korišćenja mineralnih sirovina;

strategija korišćenja poljoprivrednog zemljišta;

strategija korišćenja poljoprivredne infrastrukture

strategija unapređenja i korišćenja šuma i šumskog zemljišta;

strategija korišćenja prirodnih resursa.

•

Demografske determinante mreže naselja.

•

Strateška opredeljenja razvoja infrastrukture.

•

Razvoj i razmeštaj industrije opštine Kosjerić.

•

Prostorno demografski razvoj opštine Kosjerić.

•

Mreža naselja opštine Kosjerić.

- 39 -

•

Strategija razvoja turizma.

•

Projekcija i plan zaštite životne sredine.

•

Strategija korišćenja zemljišta u cilju boljeg funkcionisanja grada
Kosjerića.

Ovom strategijom istraženi su svi relevantni prirodni i antropogeni faktori od
značaja za razvoj turizma na teritoriji opštine Kosjerić, odnosno delu
Suvoborsko-Maljenskog turističkog prostora.

Iskustva  u   sferi  seoskog   turizma  na  teritoriji  opštine  Kosjerić  koji  je  među
najrazvijenijim u Srbiji, značajna su i za ostale ruralne zone u kontaktnoj zoni. U
tom   smislu   ohrabruje  akcija  turističke  organizacije  Kosjerić   o  potpisivanju
ugovora   o   poslovnoj   i   tehničkoj   saradnji   sa   domaćinima   spremnim   da
organizuzju i  razvijaju turizam u  svojim selima.  Ovim ugovorom  utvrđene  su
obaveze  turističke  organizacije  prema  domaćinu   i  obaveze  domaćina  prema
turističkoj  organizaciji  u obradi  turističkog tržišta,  agencijskom  posredovanju,
edukaciji  domaćina  i  sl.  Ugovor   se  zasniva  na  zakonu  o  turizmu  i  zakonu  o
obligacionim   odnosima  i  predstavlja  novinu   u  konkretizaciji  prava  i  obaveza
potpisnika jer se samo tako mogu ostvariti pravi ekonomski i društveni efekti na
duži  rok.  Za  svaku  godinu  potpisuje  se  poseban  aneks  ugovora  kojim  se
preciziraju kategorije soba, cene usluga, raspodela prihoda, način plaćanja i iznos
boravišne takse.

Značajna je komunikacija, odnosno magistralni put M-21 koji sa severa spaja
vojvođansko tržište preko Šapca i Valjeva, preko Bukova i dalje ka Užicu,
odnosno Požegi.

Takođe je značajan prolaz pruge Beograd-Bar kroz Kosjerić koji predstavlja brzu
vezu sa Beogradskim tržištem. Na delu opštine Kosjerić nalazi se i deo
grebenskog puta vencem Valjevskih planina koji ima vezu sa Kosjerićem,
postojećim putem od Valjeva preko Bukova kroz Kaonu do Kosjerića.

- 41 -

3. Kontrola sprovođenja definisanih ciljeva;

4. Zaustavljanje daljeg širenja vikend zona (adekvatnim urbanističkim

instrumentima) –

kroz obezbeđivanje uslova razvoja do 1/3 ukupnog

smeštajnog kapaciteta u već formiranim enklavama;

5. Zabrana spajanja enklava vikend gradnje;

6. Formiranje zona zabranjene gradnje

, u skladu sa dobijenim uslovima od

Zavoda za zaštitu prirode na šumskom zemljištu, delovima kvalitetnih utrina i
livada;

7. Formiranje zona restriktivne izgradnje

sa uslovljavanjem definisanih

turističkih usluga (klubskog tipa), koje će imati restrktivne urbanističke
parametre u smislu veličine parcele za planiranu delatnost;

8. Stimulisanje formiranja izgradnje na atraktivnim lokacijama.

Planom generalne regulacije utvrđeno je 13 prostornih celina, kojima se definiše
pretežna namena zemljita, što predstavlja konkretizaciju opštih i strateških
ciljeva.

Celine

CELINA I

- CENTAR DIVČIBARA NA JEZERU (po konkursnom rešenju) sa

ponudom letnjeg i zimskog turizma – Rivijera Divčibara. Planirani su

značajni objekti turističke ponude:

•

veštačko jezero

- (po konkursnom rešenju) u dolini ispod

Marinkovića kose na delu vodotoka reke Bela kamenica.

•

obala

jezera, sa saverne strane, namenjena je za izgradnju budućeg

centra sa objektima u nizu, ivične izgradnje, sa lokalima u prizemlju i

baštama u pešačkoj zoni. Neposredno uz obalu planirano je sunčalište

sa sezonskim natkrivenim restoranima. Druga, južna strana obale,

planirana je za manji broj restorana sa specifičnom ponudom, sa

sunčalištem na obali.

•

tržni centar

– specifičnog oblika i namene.

•

kongresno-poslovni centar

- sa najreferentnijom ponudom na širem

prostoru Srbije sa uslugom i

sadržajem najviše kategorije;

•

velnes centar

- hotel najviše kategorije (pet zvezdica) sa mini-

akvaparkom, terenima za tenis,

terenima za odbojku, mini žičarom;

•

zonama restriktivne izgradnje (polja i utrine) sa objektima
klubskog tipa

- objekti u funkciji

raznovrsnih turističkih usluga,

niske spratnost, sa specifičnim ponudama tipa tenis klub,
gastronomski klub, etno klub, golf klub, fitnes klub i sl.

- 42 -

Objekti se mogu postavljati na velikim kompleksima na najvišoj koti

uz šumsko zemljište sa obe strane utrina i poljana;

•

skijaškicentar

saskijaškimhotelima,stazamazarekreativce,decu,

borderskomstazomza ekstrim sportove, langlauf stazom, naznačenim

skijaškim putevima, kao i obeleženom stazom za motorne sanke

(prvom u Srbiji);

•

duhovni centar

na lokaciji u blizini Pravoslavne crkve. U neposrednoj

blizini hrama treba formirati zonu sa anfiteatrom, pozornicom, etno

restoranom i kompementarnim sadržajima. Prostor pozornice bi u

zimskom periodu bio mesto za postavljanje montažnog klizališta;

•

multifunkcionalni centar

za visinske pripreme i organizaciju

takmičenja sportista; sa više mogućih sadržaja: zoo klub, sport i

rekreacija, kulturni sadržaji i sl.

CELINAII

– SEKUNDARNI CENTAR (sa pretežno administrativnim – javnim

sadržajima) i to:

•

Obrazovnom namenom

–osnovnom školom, novom zonom za sport

(fiskulturna sala);

•

Zdravstvenom namenom

– dom zdravlja;

•

Komunalnom namenom

: pošta, autobuska stanica, vatrogasna stanica,

šumarska služba, mesna

zajednica, TS35kNJ, taksi stanica, turist biro,

policija, javna garaža, benzinska pumpa, komunala

putna služba i dr.;

•

Turističkom apartmanskom, hotelskom i kamping namenom

;

•

Uslužnom namenom

; samoposluga

;

CELINA III-

CELINA ZDRAVLJA (sa pretežnim namenama u oblasti

rekovalescentnih zdravstvenih i odmarališnih usluga dece i odraslih;

kompleks sa hotelima sa razvijenom službom medecinskih usluga za

rekovalescente, penzionere i to:

•

turističkom apartmanskom namenom, odmarališta, klubska namena,

vikend namena.

- 44 -

PLAN DETALJNE REGULACIJE VIDIK

Opšti ciljevi Plana su:

•

Omogućavanje ostvarivanja strateških postavki iz niza planskih i
studijskih dokumenata, koji su utvrdili potrebu stvaranja uslova za

realizaciju turističko- komercijalnih i sportsko-rekreativnih namena i

sadržaja na širem području Divčibara;

•

Stvaranje uslova za privlačenje investicija i omogućavanje lokalnoj
samoupravi da uredi i infrastrukturno opremi građevinsko zemljište na

atraktivnoj lokaciji,koja je u postojećem stanju neuređena i neopremljena;

•

Planskim usmeravanjem realizacije pojedinih infrastrukturnih mreža i
objekata stvoriće se uslovi da se okolni prostori nadovežu na planiranu

infrastrukturu i da se "pokrene" realizacija projekata od šireg značaja (u

domenu infrastrukturnog opremanja), koji su strateški definisani, ali nisu

realizovani;

•

Obezbeđivanje uslova za odgovarajuće korišćenje prirodnih potencijala,
uz pravovremeno plansko usmeravanje razvoja, čime se sprečava pojava

neformalnih naselja (neplanske gradnje);

•

Stvaranje osnova za privlačenje i usmeravanje investicija, čime će se
direktno uticati na razvoj turizma i usluga, a posredno na podsticanje

poslovnog i privrednog razvoja šireg područja u opštini Kosjerić; i

•

Usmeravanje i stimulisanje uređenja, korišćenja i razvoja slabije

razvijenih delova Opštine čime se pozitivno utiče na trend ostvarivanja

ravnomernog razvoja na području opštine Kosjerić.

Osnovna podela na urbanističke celine:

•

celinu koja obuhvata javne namene, sadržaje i objekte; i

•

celinu koja obuhvata zemljište koje je namenjeno sadržajima i objektima

turističko - komercijalnog i sportsko-rekreativnog tipa (uz mogućnost

mešovitih sadržaja u okviru turističko-komercijalnih kompleksa) i

kućama za odmor ("vikendice").

CELINA 1- javne namene (orijentaciono oko 13,51 ha)

Površina   javne   namene   jeste   prostor   određen   planskim   dokumentom   za
uređenje  ili  izgradnju  objekata  javne  namene ili  javnih  površina  (ulice,  trgovi,
javno  zelenilo,  park-šume,  itd).  Pod  javnim  objektima  se  podrazumevaju  i  svi

- 45 -

infrastrukturni objekti i mreže koji se lociraju, grade i koriste prema zakonski
definisanim pravilima i standardima. Javne površine u ovom Planu su u najvećoj
meri namenjene infrastrukturnim objektima. Celina koja obuhvata javne namene
podeljena je na zone sa karakterističnim sadržajima, a ukupni obuhvat ove celine
je orijentaciono oko 13,51 ha.

Ovu celinu čine sledeće zone:

Zona namenjena izgradnji saobraćajnica

Ova  zona   obuhvata  površine  rezervisane  za   izgradnju  osnovne   servisne
saobraćajnice  i  drugih  pomoćnih (zbirnih) saobraćajnica.  Ulice  su u  grafičkim
prilozima prikazane sa svim planersko - inženjerskim karakteristikama i sa svim
saobraćajno   -   tehničkim  parametrima  i  elementima,  u   skladu   sa  planiranom
dispozicijom i poštovanjem dozvoljenih zakonski definisanih parametara, kao što
su   nagibi  terena,   širina  saobraćajnice,   ulazno  -   izlazne  krivine,   itd.  Planirana
dispozicija  omogućava  ostvarivanje  pristupa  saobraćajnoj  mreži  svim  delovima
zemljišta koji su predviđeni za izgradnju objekata i korišćenje za namene za koje

- 47 -

Zona mešovitih turističko - komercijalnih sadržaja

Zonom  su  obuhvaćeni  kompleksi  koji  sadrže  mešovite  namene.   U  okviru
kompleksa  je  moguće  locirati  smeštajne  turističke  objekte  kao  što  su:  hoteli,
apartmani, "vile" - kuće visokog turističkog standarda, etno kuće, vajati itd. Pored
smeštajnih  kapaciteta  planirani  su   svi  prateći  sadržaji  i  objekti:  ugostiteljski,
komercijalno   -  zabavni,  poslovni,  školsko   -  edukativni,  kulturno  -  umetnički,
sportsko - rekreativni itd. Ova zona obuhvata oko 7,6 ha.

Zona kuća za odmor

U ovoj zoni je planirana izgradnja pojedinačnih kuća za odmor. Ova zona nije
jedinstvena fizička celina, već obuhvata više delova Plana koji su predviđeni za
ovu namenu. Ova zona obuhvata orijentaciono oko 3,91 ha.

Zona sportsko - rekreativnih sadržaja i objekata

Zona obuhvata prostor namenjen sportsko - rekreativnim sadržajima i čine je
dve fizičke celine. Deo prostora namenjen paraglajdingu sa obuhvatom oko 0,44
ha i deo prostora namenjen izgradnji sportskih terena i pratećih sadržaja sa
obuhvatom oko 2,89 ha. Ukupna površina koju obuhvata ova zona je oko 3,33 ha.

Građevinsko zemljište obuhvata ukupno oko 24,2 ha odnosno oko 85,3%,

dok

šumsko zemljište obuhvata oko 4,16 ha, ili oko 14,7% od ukupne površine
obuhvaćene Planom.

Procentualno izraženo Celina 1, odnosno javne namene, obuhvataju nešto manje
od polovine celokupnog obuhvata Plana, odnosno oko 47,65%, a njen najveći deo
čini zona namenjena izgradnji saobraćajnice.

Celina 2 obuhvata oko 52,35%

planskog područja, dok je njen najznačajniji deo namenjen lociranju
mešovitih turističkih kompleksa.

- 48 -

PLAN GENERALNE REGULACIJE TOMETINO POLJE

Utvrđena Granica Koncepta Plana generalne regulacije se odnosi na površinu od
2180,1ha.

U okviru ove površine, kao I faza, započinjana i formiranja turističkog centra,
njegovog infrastrukturnog pripremanja i opremanja, izdvojena je površina od
582,25 ha.

Kao II faza, proširivanja, povećanja kapaciteta i turističke ponude, koja bi
predstavljala moguću dopunu planiranih sadržaja i kapaciteta turističkog centra,
planirana je površina od 1597,75 ha , sa procentom izgrađenosti od 5%(79,9 ha).

Planirana  izgradnja  trebalo  bi  da  upotpuni  i  poveže  turističke  sadržaje u
neposrednoj     blizini    posmatranog    područja    (Divčibare)    sa    novim
sadržajima u  okviru obuhvata  programa  predeone  celine  Tometino  Polje
(hoteli,  pansioni,  apartmani,  odmarališta, renta  vile,  sportsko  rekreativni
sadržaji i sl.).

Novi sadržaji bi bili u funkciji raznih vrsta turizma: skijališno – planinski; ruralni
(seoski); izletnički; lovno – ribolovni; sportsko – rekreativni, tranzitni.

Projektovani  kapaciteti  programskog  obuhvata  su  za  manji  turistički  centar:  za
prvu  fazu  formiranja,  aktiviranja  i  afirmacije  turističkog   centra  maksimalni
kapacitet jednovremenih korisnika je planiran do 3.000 posetilaca, dok je krajnji
projektovani kapacitet obe faze realizacije za maksimalnih 6.000 jednovremenih
korisnika.  Kao  uporedni  i  komplementarni   standard  su  uzete  Divčibare  u
neposrednoj blizini koji imaju delom izgrađenu i planiranu turističku ponudu za
centar kapaciteta oko 15.000 jednovremenih korisnika.

Tometino  Polje,  Ljutica  i  Mršelji  u  obuhvatu  Koncepta  imaju  prema  popisu  iz
2002. god. oko 870 stanovnika, u oko 220 domaćinstava, sa prosečnom gustinom
naseljenosti  od  26  stanovnika/km2.  Za  prvu  fazu  realizacije  turističkog  centra
proporcija  domicilnog  stanovništva  i  projektovanog  broja  korisnika  je  oko  1:5,
što je u granici optimalnog. U tom odnosu broj zaposlenih u turističkom centru bi
bio  450  što  bi  prevazišlo  broj  celokupnog  aktivnog  stanovništva  ovog  prostora,
pa bi u tom slučaju bio od šireg značaja za celi prostor okruženja.

Pored  planiranih  turističkih  sadržaja  i  postojećeg  porodičnog  stanovanja niske
gustine  izgrađenosti  (ruralnog stanovanja)  značajna  je  kategorija  povremenog
stanovanja,  kako  bi  se  zaokružile  celine  postojeće  izgrađenosti  i   omogućilo
racionalnije infrastrukturno opremanje prostora.

- 50 -

poljoprivrednog zemljišta sa prirodnim uslovima i ograničenjima lokalne

sredine;

•

planska izgradnja isključivo u okvirima građevinskog reona u cilju

sprečavanja prenamene poljoprivrednog i šumskog zemljišta;

Razvoj turizma treba da bude zasnovan na prirodnim predispozicijama područja
predeone celine Tometino polje, vodeći brigu o očuvanju ekološke ravnoteže i
kvalitetu prirodnog predela.

U okviru predloga iskorišćenja dela prostora predložene površine za ostale
namene, razrađuju se i komercijalne funkcije, od kojih su kao najznačajniji
izdvojeni turistički sadržaji:

- Hotelijerstvo;

- Pansioni (seoski turizam)

- Dečija odmarališta/ ekološka

- Rent-a-vile apartmanskog tipa

- Omladinski hoteli

- Etno parkovi

- Planinarski domovi

Kao bitan element turističke ponude, razrađuje se i segment sporta, sportskih
objekata i objekata za rekreaciju.

Za sport i rekreaciju planirani su sledeći sadržaji:

- izgradnja sportskog centra (za sve vidove sportova);

- izgradnja otvorenih i zatvorenih bazena 25x12m sa pratećim sadržajima;

- teniskih igrališta;

- igrališta za decu i

- golf igralište sa 9, a kasnije 18 rupa;

- streljana za luk i strelu;

- izgradnja sportskih terena: tenis, košarka, odbojka na pesku, dečije

igralište većih razmera slično zabavnom parku;

- posebno se naglašavaju izvanredne mogućnosti vožnje bicikla (mont

bucke) te je preporučljivo osnivanje kluba i organizacija takmičenja s

obzirom na veoma pogodnu konfiguraciju terena sa nepreglednim

livadama i gustim šumama naizmenično;

- paraglajding klub, pa je moguće izgraditi posebne objekte za potrebe

škole i boravka domaćih i stranih takmičara;

- 51 -

- sportski aerodrom ili heliodrom čija bi izgradnja omogućila bolje

povezivanje sa drugim turističkim destinacijama;

- sportovi na vodi: takmičenje u veslanju dvojac, trojac itd, rekreativna

vožnja čamcima, skijanje na vodi, jedrenje i kupanje;rekreativni ribolov je

izuzetno atraktivan sport sa trendom razvoja u svetu.

- planinarenje ne zahteva velika ulaganja a spada u sport koji je sa izrazitim

trendom rasta u svetu. S obzirom da je šetnja i deo tretmana rehabilitacije

potrebno je izgraditi nekoliko planinarskih domova i prihvatilišta rasutim

po posmatranoj teritoriji i šire.

- Lovni turizam, u zimskoj i letljoj sezoni (lovište Mileševo)

Stacionarni objekti za smeštaj turista zainteresovanih za ove sportove na širem
prostoru obuhvata trebalo bi da budu u sastavu planiranih sadržaja u planskom
obuhvatu.

Skijališno-planinski turizam

U nastojanjima da se dođe do prihvatljivog standarda za potrebe planiranja
skijališta u našim uslovima, a imajući u vidu konfiguracijske i klimatske faktore
relevantne za trajanje snega kao baze skijališta, došlo se do sledećeg:

- minimalna nadmorska visina ispod koje nije savetno postavljati skijališta

je 900 mnm (osim iznimnih klimatskih depresija);

- trajanje snega na severnim padinama, u funkciji nadmorske visine je:

I od 900 mnm do 1250 mnm – 3 meseca snega

II od 1250 mnm do 1600 mnm – 4 meseca snega

IIIod 1600 mnm do 2000 mnm – 5 meseci snega

Ovo su tri karakteristične snežne zone ne samo po trajanju, već i po kvalitetu i
dužini trajanja snega. Savremene tehnike tretiranja snega na stazama omogućuju
približno jednak kvalitet snega na ski-stazama.

Da bi se odredio tačan položaj novoplaniranih skijaških staza, žičara i ostalih
sadržaja koji su u tesnoj vezi da omoguće funkcionisanje zimskih sportova,

potrebno je uraditi projekat generalnog rešenja skijališta

, kojim bi se

precizirali svi potrebni sadržaji, kapaciteti i parametri.

- 53 -

KLJUČNE TURISTIČKE ATRAKCIJE

Turističke  atrakcije  predstavljaju  ključni  razlog  svakog  turističkog putovanja, te
su  stoga  stožer  razvoja  i  planiranja   turističkog  prostora.  Turističke  atrakcije
predstavljaju  prostornu  kategoriju,  jer   su  vezane  za  odgovarajući  prostor   i
presudno  utiču  na  kvalitet  prostora  i   njegovu  ekonomsku  valorizaciju  kroz
turistički  promet.  Upravo  zbog   toga  je  klasifikacija  turističkih  atrakcija  od
izuzetne  važnosti i  za njihovu internu identifikaciju,  evidenciju,  sistematizaciju,
valorizaciju, racionalno korišćenje i delotvornu zaštitu.

Turističke atrakcije predstavljaju resurs na kojima je utemeljena turistička
ponuda i od kojih presudno zavisi razvoj turizma uopšte. Suština turističkih
atrakcija je određena potrebama, motivima i aktivnostima turista. Sve turističke
atrakcije su vezane za određeni prostor, bez obzira na to da li predstavljaju deo
samog prostora, ili je njihova pojavnost strogo prostorno određena.

Turističke atrakcije se mogu klasifikovati na različite načine, ali je najrazumljivija
ponuda na prirodne i stvorene (kulturne, društvene, veštačke) resurse.

Procenjivanje  resursno   –   atrakcijske  osnove  predstavlja  deo  strandardne
procedure  turističkog  planiranja,  a  realizuje  se  u cilju  uočavanja  komparativnih
prednosti  jedne  u  odnosu  na  druge  destinacije  i   njenog  konkurentskog
pozicioniranja. Nakon identifikacije i inventarisanja atrakcija, proučava se njihov
razvojni potencijal i mere odgovarajuće zaštite. Atrakcije se grupišu na formalan
način,  u  dve  kategorije  –  prirodne  i  stvorene.  Kulturne  atrakcije   obuhvataju
građevine,  način  života,  tematske  parkove,  gastronomiju  i  umetnička  dela.  Pod
prirodom   se  podrazumevaju   spomenici  prirode,  pejzaži,  vegetacija,  klima,
zaštićeni delovi prirode i parkovi.

- 54 -

RESURSI BITNI ZA FORMIRANJE TURISTIČKOG PROIZVODA

Turistička vrednost prostora je uslovljena brojnim faktorima, od kojih su
najznačajniji:

- turistička tradicija;

- povoljan geografski položaj,

- pejzažna i morfološka raznovrsnost,

- raznovrsno kulturno i etničko nasleđe,

- kombinacija više vrsta turističke ponude,

- bogat i raznovrstan sadržaj turističkog boravka

- maksimalna infrastrukturna opremljenost,

- visok stepen organizovanosti prijema i tretmana turista,

- mogućnost celogodišnjeg turističkog prometa,

- diversifikovana struktura smeštajnih kapaciteta.

Resursi od važnosti za formiranje ključnih turističkih proizvoda Turističkog
prostora “Divčibare” su sledeći:

- Prirodni resursi;

- Stvoreni resursi;

- Saobraćaj i komunikacije;

- Socijalno – ekonomske karakteristike šireg područja.

- 56 -

nosi svoje ime. Posebno su interesantni vodopadi, visine od 5 do 10 metara. Uliva
se u Bukovsku reku.

Klima

Divčibare imaju blagu i prijatnu klimu. Zbog svog dobrog geografskog položaja,
do Divčibara dopiru vazdušne mase iz Mediterana i susreću se sa vazdušnim
masama Karpata i Panonske nizije, čime se objašnjava prisustvo joda u vazduhu.

Klima se na Divčibarama ispituje još od 1929. godine, kada je postavljena jasno
izražena godišnja doba. Srednja godišnja temperatura se kreće u rasponu od
7,2°

C do 10,5

° C. Najtopliji je mesec juli, a najhladniji je januar.

Na području Divčibara snežni pokrivač se zadržava u periodu od 3 do 4 meseca.

U proseku je 239 dana bez vetra, 280 dana bez kiše, sa 1.959 prosečnih sunčanih
časova. U letnjem periodu, prosečna temperatura je oko 22° C. Srednja godišnja
temperatura je 18 stepeni, sa toplijom jeseni od proleća. Septembar je najsuvlji
mesec, sa prosekom od samo 5,4 dana sa padavinama.

Na  osnovu  dužeg  perioda  posmatranja  klime  od  strane   Balneoklimatološkog
instituta   iz   Beograda,   Divčibare   su   1963.   godine,   proglašene   klimatskim
lečilištem.  Klima  Divčibara  pogoduje  lečenju:   oboljenja  sa  neurovegetativnim
poremećajima,  horničnog  bronhitisa,  bronhijalne  astme,  anemije,  stanje
rekovalescencije, stanja nakon akutnih infektivnih bolesti, pneumonija i dr.

Vegetacioni period na ovom području traje od 220 do 260 dana. Srednja godišnja
visina padavina je između 788 i 985 mm. Najviše padavina je u periodu od aprila
do juna, a najmanje u periodu od oktobra do februara. Prosečni prvi dan sa
snežnim pokrivačem je 6. decembar, a poslednji je 21. mart. Trajanje snežnog
pokrivača je između 80 i 120 dana u nižim predelima, a 160 – 200 dana u višim.
Zaravnjene planinske padine omogućavaju idealne prirodne uslove za sve oblike
početnih i rekreativnih oblika skijanja i sankanja.

Preovlađuju severni  i  jugoistočni  vetrovi.  Vetrovi  su umerene  jačine, posebno u
periodu između aprila  i oktobra.  Relativna  vlažnost  vazduha,  mala  vetrovitost i
visoka  osunčanost  predstavljaju  stimulativni  klimatski  ambijent  za  odmor  i
rekreaciju.

- 57 -

Geomorfološke vrednost

“Valjevske planine” obuhvataju izduženi pojas brdsko – planinskog terena koji
predstavlja prirodnu granicu prostiranja područja severozapada Srbije prema jugu. U
sklopu Valjevskih planina, jedna od celina je i planina Maljen, na kojoj se nalazi
visoravan Divčibare.

Planina  Maljen,  kao  i  ostale  Valjevske  planine   u  geomorfološkom  i  orografskom
pogledu  karakteriše  srednja  visina,  čija  je  dominantna  planinska  masa  između
900    i   1100    metara   nadmorske    visine.    Maljen   je   ograničen   nizom   odseka    i
strmijih   strana,    naročito  na  severnoj  strani.    Iznad  tih  odseka  su  stepeničasto
poređane šire zaravni na visini od 700 do 1100 metara.

Maljen je planina koja se nalazi južno od Valjeva. Pruža se pravcem zapad – istok, sa
izraženim grebenom – bilom u dužini od 25 kilometara.

Biljni i životinjski svet

Biljni  i  životinjski  svet  ovog  kraja  je  tipičan  za  brdsko-planinska  područja  od
300-1000   m  nadmorske  visine.  Ovo  područje  se  odlikuje  velikim  bogatstvom   i
raznovrsnošću    flore   i   faune,    što  je  u  skladu  sa  disekcijom  reljefa,  osobinama
klime  i  vodnim  bogatstvom.  Prostrane  šume,  pašnjaci  sa  bogatim  lovnim  fondom
predstavljaju  značajan elemenat  turističke  privlačnosti  ovog  prostora.  Znatni  delovi
prirode  ovog  područja  očuvani  su  u   svom  izvornom   stanju,  što   čini  značajnu
turističku vrednost i ovom prostoru daje posebno biogeografsko obeležje.

Glavne    vrste    listopadnog   drveća    u    šumama    su    bukva,    hrast    (cer,    granica,
lužnjak), grab, jasen, javor, lipa, brest, breza, topola, jasika, jova, vrba, bagrem i druge
džbunaste  vrste  su  brojne: leska,  zova,  dren,  pasdren,  glog,  žešlja,  trnjina, šipurak,
orlovi  nokti,  pavit  i  drugo  žbunje.  U  šumama,  pored  puteva,  u  vrzinama  i međama
nalaze se brojne voćkarice: divlja višnja, dud, oskoruša i druge vrste.

Pored  šumske,  veoma  je  zastupljena  travna  vegetacija.  Lekovito  bilje  predstavlja
posebno bogatstvo ovog kraja. Od lekovitih biljaka rastu: angelika, beli slez, bokvica,
bosiljak, bršljan, vilina kosa, vlasuša, vodopija, gavez,   gavranov luk, gorocvet, grčica,
dan i noć, divlja vrbena, dinjica, dobričica, đurđevak, zanovet, zvezdan, zvončic, zova,
ivanjsko cveće, imela, jagorčevina, kandilica, kantarion, kaćun, kičica, kleka, kopriva,
kukurek,  kukuta,   ladolež,   lincura,   loboda,   ljubičica,   majčina  dušica,   maslačak,
matičnjak,  medunika,  kopriva,   nana,  neven,  paparat,  polen,    perunika,    ruzmarin,
svatovak,    hajdučka  trava,  crni slez,  čuvarkuća    i mnoge druge.

Ratarske biljke koje se gaje na ovom području su: pšenica, raž, ječam, ovas, (zob)
kukuruz. Povrtlarske biljke: krompir, pasulj, boranija, crni luk, beli luk, vlašac,

- 59 -

Strogi prirodni

rezervat

„Velika Pleć - Vražji

vir“

Strogi prirodni rezervat “Velika Pleć-Vražji Vir” nalazi se na

području šumskog gazdinstva Užice, šumske sekcije

Kosjerić, Gospodarske jedinice Maljen-Ridovi, odeljenje 16

KO Tometino Polje, na delu kp.br.261. Površina rezervata je

28,64 ha. Zaštićena površina ima karakter strogog

prirodnog rezervata. Nalazi se u gornjem delu toka reke

Crne Kamenice, u jugoistočnom delu masiva Maljena.

Obuhvata glavni izvorišni deo Crne Kamenice sa njenim

gornjim pritokama. U klisurastom koritu ove reke nalazi se

manji vodopad, poznat pod imenom “Vražji Vir”, koji ima

karakter spomenika.

Strogi prirodni

rezervat “Čalački

potok”

Zaštićeni rezervat nalazi se na području opštine Požega,

šumskog gazdinstva Užice, šumske sekcije Kosjerić,

gospodarske jedinice Maljen-Ridovi, odeljenje 15., KO

Tometino Polje, na delu kp.br.22. Površina rezervata je 2,57

ha. Zaštićena površina ima karakter strogog prirodnog

rezervata.

- 60 -

Stvoreni resursi

Etnografske vrednosti

Etnografske    vrednosti     doprinose    kvalitetnijem   turističkom   sadržaju.    One
zajedno   sa  ostalim   turističkim  vrednostima  čine  jednu   celinu.  Turistima  se
etnografske  vrednosti  prezentuju  u  samoj  destinaciji   na  festivalima,
manifestacijama, izložbama, u ugostiteljskim objektima, kroz narodno stvaralaštvo
i suvenire. Zbog svoje atraktivnosti i posebnosti predstavljaju čest motiv za dolazak
i boravak turista u destinaciji.

U  etnografske  vrednosti  se  mogu  svrstati  folklor,  narodne  nošnje, tradicionalne
svetkovine  i  narodne  proslave,  običaji,  gastronomija,  gostoljubivost,  kao  i  drugi
elementi života jedne regije. Sve ove vrednosti neophodno je negovati i sačuvati od
zaborava, jer upravo one predstavljaju jedinstvenost i posebnost jedne regije i čine
njenu  prednost.  Svaka  različitost,  odnosno  posebnost  neke  turističke destinacije
može  predstavljati  snažan  pokretač  za  privlačenje  turista.  Iz  ovih  razloga  je  od
izuzetne važnosti negovanje kulture, tradicije i lokalnog graditeljstva.

Divčibare  imaju  dugačku  istoriju  klimatskog  mesta  i  korene  u  razvoju  turizma
koji datiraju iz vremena pre Drugog svetskog rata. Područje je poznato po tome što
je  prilagođeno  boravku  porodica,  dece  i omladine,  kao  i  po  tome  što  se na širem
području  organizuje    veliki  broj    manifestacija  i  događaja  zasnovanih  na
tradicionalnim  vrednostima  i  običajima  (“Beli narcis”,  Tešnjarske  večeri,  Mišićevi
dani,    Kosidba    na    Rajcu,    itd.).Postoje    brojne   inicijative    da    se    gastronomska
ponuda ovog kraja sačuva i na najbolji način prezentuje široj javnosti.

Zaštićena kulturna dobra

Na teritoriji predloženog turističkog područja Divčibare nema zaštićenih kulturnih
dobara.  Međutim,  u   neposrednoj  okolini   ima  dosta   ostataka  rimskih   i
srednjovekovnih  naselja,  crkava,  utvrđenja  i   nekropola.  Puno  je  spomenika  iz
vremena  turske  vladavine,  kao  i    spomenika  iz novije  istorije,  od  vremena  Prvog
srpskog ustanka, Prvog i Drugog svetskog rata do danas.

- 62 -

degustacija različitih vrsta jestivih gljiva.

“Dani seoskog turizma” su manifestacija koja se odžava u kosjerićkom selu
Skakavci, na kojoj se predstavlja turistička ponuda u ruralnom turizmu.

“Čobanski dani” je turističko – kulturna manifestacija koja se održava u opštini
Kosjerić sa tradicijom od 30 godina, a ima za cilj očuvanje kulturne baštine i
promociju seoskog turizma, koji je posebno razvijen na području Maljena, ispod
Divčibara.

TURISTIČKA INFRASTRUKTURA

U skladu sa Zakonom o turizmu RS Turističku infrastrukturu čine

objekti za

informisanje,  predah,  snabdevanje,  rekreaciju,  edukaciju  i  zabavu  turista,  i to:
skijališta,  kupališta  i  plaže,  tematski  i  zabavni  parkovi,  turistički  informativni
centri,  centri  za  prihvat  turista  i  posetilaca,   odmorišta  pored  puteva,  objekti
nautičkog  turizma,  tereni  za  golf,  tenis  tereni,  otvoreni  i  zatvoreni  objekti
sportske rekreacije, male veštačke akumulacije sa kupalištem, bazeni za kupanje,
velnes  objekti,  zabavno  rekreativne  staze  i  putevi  (trim  staze,  staze  zdravlja,
vidikovci, panoramski putevi, biciklističke staze, pešačke staze, staze za motorne
sanke  i  slično),  uređene  obale  reka  i  jezera,  objekti  za  posmatranje  prirodnih
retkosti,  objekti  za  predah i  kraće  zadržavanje turista,  objekti  za avanturističke
aktivnosti i drugo (Zakon o turizmu, 2009.)

Pregled turističke infrastrukture na turističkom prostoru Divčibare dat je u
sledećoj tabeli:

- 63 -

Javnom preduzeću „Skijališta Srbije“ I puštena je u
rad u januaru 2008. godine. Staza je dužine 850m, na
njoj se nalazi dvosedna žičara kapaciteta 1.200 skijaša
na sat. Staza odgovara veštijim skijašima. Nema
osvetljenje.

Staze za
početnike

Posoje  tri  staze  za  početnike.  Skiliftovi  su  kod  kod
odmarališta  “Zmaj”,  u  blizini  hotela  “Maljen”   I  kod
odmarališta  “Stevan  Filipović”  sa  padina  vrha
Golubac.  Sva  tri  ski  lifta  postavljena   su  na  blago
nagnutom terenu,  na  livadama  bez  drveća  i  panjeva,
idealno za decu i početnike u skijanju.

Pešačke
staze

Divčibare
(centar) –
Crni

Vrh

(1093m)

35min

Divčibare
(centar) –
Golubac
(1050m)

30min

Divčibare
(centar) –
Ljuti Krš

- 65 -

INFRASTRUKTURA

Saobraćajna povezanost

Turistički prostor Divčibare nalazi se 100km jugo-zapadno od Beograda i
povezan je regionalnim putem R205 sa ostatkom putne mreže u Srbiji.

Izgradnjom planiranog autoputa Beograd-Južni Jadran ostvariće se kvalitetna
vezaopštine Valjevo, prekoobilaznice Beograda, sa koridorom X.

Železničke stanice u Valjevu i Požegi su najbliže u odnosu na turističko područje
Divčibare. Međutim, ozbiljnije računanje na ovaj vid povezanosti je moguće tek
rekonstrukcijom i modernizacijom železničkog sistema u Srbiji

Aerodrom Nikola Tesla u Surčinu je najbliži aerodrom i nalazi se na udaljenosti
od  120km.  Aerodrom  Divci    je  zapušten,  tako  da  je  zadržao  sportsku,  umesto
planirane   opšte   namene.  Prostornim  planom   Republike  Srbije  predviđena  je
dogradnja  i  modernizacija  postojećeg  aerodroma  Divci  u  poslovno-turističke
svrhe, za poljoprivrednu avijaciju i opremu/dopremu određenih vrsta tereta

Planom generalne regulacije Divčibare planirana je izgradnja aerodroma za ultra
lake avione i heliodroma na mestu Skakalo.

Putna infrastruktura

Putna infrastruktura sastoji se od sistema lokalnih puteva i ulica. Kroz teritoriju
turističkog područja prolazi delom magistralni put R205 Mionica – Kaona i
utvrđena je kao ulica prvog reda.

Lokalna  putna  mreža  će  se  proširiti  dogradnjom  pojedinih  veznih  deonica  na
postojeća   32   putna   pravca,   radi   povezivanja   zajednica   naselja,   naselja
međusobno  i  saopštinskim  centrom.  Mreža  nekategorisanih  puteva  u  i  van
naselja  proširivaće  se u  skladu  sa  razvojem  pojedinih  naselja  i  mogućnostima
lokalne zajednice.

Povećanje kapaciteta i poboljšanje nivoa usluga putne mrežeostvariće se:

1)   rehabilitacijom i/ili rekonstrukcijom i dogradnjom postojeće magistralne i
regionalne putne mreže;
2)   izgradnjom obilaznice Valjeva na magistralnim putevima M-4 i M-21;
3)   dogradnjom   mreže   lokalnih   puteva   –   izgradnjom   poprečnih   veza   i
rekonstrukcijom deonica postojećih lokalnih i nekategorisanih puteva; i

rehabilitacijom, poboljšanjem i pojačanim održavanjem magistralnih,

- 66 -

regionalnih i lokalnih puteva.

Elektroenergetska infrastruktura

Sva domaćinstva i privreda su elektrificirani (100%). Na mrežu nisu priključeni
samo  objekti  u  fazi  izgradnje,  kao  i  napušteni  i  ruirani  objekti  čije  je  prisustvo
zanemarivo.  Problema  u elektrosnadbevanju ima,  kao  posledica  širenja  potreba
korisnika  nasleđene  mreže.  Distribuciona  mreža  i  trafostanice  su  građene  u
vremenu skromne primene elektro uređaja i priključnih mašina. U većini soskih
naselja  elekro  mreža  je u  lošem  stanju,  sa  malo  betonskih  cevastih  stubova,  sa
malim  naponom  i  provodnicima  malog  promera.  Takođe  snaga  i  udaljenost
TS10/04  kV  od najudaljenijih  korisnika  predstavlja  ograničenje  u  pouzdanom
funkcoinisanju.

Prostornim planom Opštine Valjevo planirana je rekonstrukcija postojećih i
izgradnja novih objekata i distributivnih vodova 110 kV.
Na predmetnom prostoru predviđeni su sledeći novi objekti 35 kV:

•

DV 35 kV od TS 35/10 kV "Ražana" – Divčibare (do izgradnje nove TS
35/10 kV) radiće kao 10 kV;

•

DV 35 kV od TS 35/10 kV "Osečenica" - Divčibare (umesto postojećeg DV
10 kV);

•

TS 35/10 KV 2 x 4 MVA Divčibare;

Razvoj objekata i mreže 10 kV ostvariće se:
1.          postavljanjem  novih  10  kV  DV  na  ruralnom  području:od  TS  35/10  kV
"Osenica" za Divčibare;
2.        izgradnjom novih TS 10/0,4 kV u naseljima: Divčibare (6), i Bačevci (2);
3.  izgradnjom  drugih  elektroenergetskih  objekata  u  započetim  i  iniciranim
zonama/pojasevima izgradnje, zavisno od vrste korisnika i njihovih energetskih
potreba.

Prostornim planom Opštine Mionica od novih dalekovoda 35kV planiran

je  dalekovod od  TS  35/10kV  Osečnica  do  buduće  TS  35/10kV na  Divčibarama.
Obzirom  na  trenutnu  sigurnost  i  pouzdanost  napajanja  turističkog   naselja
Divčibare,  ovaj  dalekovod (koji  bi  u  prvoj  fazi  radio  kao  10kV)  se  nameće  kao
apsolutni prioritet.
Planski  koncept  javne  rasvete    zasniva  se  na  različitosti  načina  osvetljavanja
objekta i to:
1.  rasveta  saobraćajnica  u  kategoriji  primarne  naseljske  mreže  -   manji  deo
sabraćajnica   ima  primerenu  javnu  rasvetu.  Planirana  je  rasveta  ovih
saobraćajnica, realizovaće se kroz  izgradnju saobraćajnica.
2. rasveta saobraćajnica u kategoriji sekundarne  mreže u naseljima

- 68 -

40 L/s,  u
vrhovima  potrošnjeoko60  L/s)  iz  rezervoara  "Gajine"  u  selu  Bujačić,  odakle  će
sevišestepenim  pumpanjem  (šest  pumpnih  stanica  smeštenih  uz  rezervoare
zaopskrbu usputnih naselja) prebacivati do rezervoara na Divčibarama.

Isticanje termalnih voda registrovano je ubušotini na lokaciji „Vašarište” (0.3
l/s), a takođe postoje realnepretpostavke iznalaženja kvalitetnih termalnih voda
u ataru Mionica, Skakavci i Ražana. Istraživanja su u intenzivirana kako bi se
utvrdilivalidne mogućnosti, što se pokazalo tačnim na lokaciji u Skakavcima.

Kanalizaciona infrastruktura

Kanalizaciona infrastruktura predstavlja najveći problem turističkog centra
Divčibare. Građena je tokom 60-tih godina prošlog veka i ne zadovoljava ni
postojeće  kapacitete,    tako  da  ne  može  biti  ni  oslonac  planiranog
razvoja  turizma.  Izgrađeno  postrojenje  za  preradu  otpadne  vode  u  dolini
reke  Bele  Kamenice,  nikada  nije  bilo  u  funkciji.  Unapređenje  stanja
kanalizacione mreže definisano je Planom generalne regulacije Divčibare.

Telekomunikacije

Turistički prostor Divčibare pokriven je mrežom fiksne i mobilne telefonije.
Prostornim planom Opštine Valjevo u tretiranom prostoru je predviđeno:



izgradnja i dogradnja objekata fiksne telekomunikacione mreže novim

lokalnim optičkim kablovima ukupne dužine 63,5 km: Dračić-Divčibare;



izgradnja baznih stanica mreže MOBTEL (062, 063);



revitalizovanje regionalnog RTV predajnika "Maljen";



izgradnja predajnog centra za difuziju lokalnog radio i TV programa u
Valjevu.

Unapređenje mreže planirano je Planom generalne regulacije Divčibare.

- 69 -

DEMOGRAFSKE KARAKTERISTIKE

Demografske karakteristike za grad Valjevo su sledeće:

•

Pad broja stanovnika u periodu od 2002. do 2011. godine iznosi 6,7% što
je skoro u proseku Srbije (5%)

•

U etničkoj strukturi preovlađuju Srbi (96%) , zatim Romi (1,36%) I
ostatak su ostale nacionalnosti u zanemarljivim procentima

•

Starosni profil stanovništva karakteriše ravnomerna struktura starosnih
kategorija

•

Gustina naseljenosti stanovništva (100,6 stanovnika/km2) u

odnosu na prosek centralne Srbije (96 stanovnika/km2) je veća;

•

U obrazovnoj strukturi preovlađuje srednje obrazovano stanovništvo
(39%). Neznatno povoljnija obrazovna struktura u odnosu na ostale

opštine (10% više i visoko obrazovanog stanovništva);

Demografske karakteristike za opštinu Mionica su sledeće:

•

Pad broja stanovnika u periodu od 2002. do 2011. godine iznosi 13,6%
što je znatno iznad proseka Srbije (5%)

•

U etničkoj strukturi preovlađuju Srbi (97%) , zatim Romi (2%) I ostatak

su ostale nacionalnosti u zanemarljivim procentima

•

Starosni profil stanovništva karakteriše ravnomerna struktura starosnih

kategorija

•

Gustina naseljenosti stanovništva (43.35 stanovnika/km2) je znatno

ispod prosekacentralne Srbije (96 stanovnika/km2)

•

U obrazovnoj strukturi preovlađuje stanovništno sa osnovnim
obrazovanjem (32%). Visoko I više obrazovano stanovništvo iznosi 4%. U

Mionici je nanepovoljnija obrazovna struktura stanovništva.

Grad Valjevo Opštiina Opštiina Opštiina

Mionica Požega Kosjerić

Broj privrednih
duštava,
preduzeća,
ustanove,
zadruge

30.995

1.945

5.862

2.401

Broj
preduzetnika

12.119

612

1.537

878

Ukupno

43.114

2.557

7.399

3.279

Opština Broj nezaposlenih Stopa

nezaposlenosti

Valjevo 8.425 20,8%

Mionica 568 13,8%

Požega 1.903 20,5%

Kosjerić 711 18,4%

- 71 -

PRIVREDA

•

Broj registrovanih privrednih subjekata na teritorijama grada Valjeva i
opština: Mionica, Požega i Kosjerić, data je u sledećoj tabeli:

Izvor: Agencija za privredne registre RS

•

Radni  kontigent  je  prema  popisu  stanovništva  iz  2002.godine  iznosio
65.512 ( 67,7% u ukupnom stanovništvu) radnosposobnih stanovnika za
Valjevo  (  od  čega  33.103  su  žene);  za  Mionicu   10.199  radno  sposobnih
stanovnika  (  61,76%  od  ukupnog  broja),  od  čega    4.934  su  žene;  za
Požegu  21.113  (  65,38%)  od  čega    10.477  žene;    i  za  opštinu  Kosjerić
9.009 radno sposobnih stanovnika (64,35%) od čega  4452 su žene

•

Broj nezaposlenih po opštinama I gradu valjevu na dan 30.novembar
2011.godine dat je u sledećoj tabeli:

Izvor: Nacionalna služba za zapošljavanje RS

Zakon o turizmu

("Sl. glasnik RS", br. 36/2009 i

88/2010)

Ovim zakonom uređuju se: uslovi i

način planiranja i razvoja turizma;

turističke organizacije za promociju

turizma; turističke agencije;

ugostiteljska delatnost; nautička

delatnost; lovnoturistička delatnost;

usluge u turizmu; taksa, naknada I

penali u turizmu; Registar turizma;
druga pitanja od značaja za razvoj i

unapređenje turizma.

Zakon o javnim skijalištima

("Sl. glasnik RS", br. 46/2006)

Ovim zakonom propisuju se uslovi za

uređenje, održavanje i opremanje

javnog skijališta, pružanje usluga na

skijalištu, obeležavanje i postavljanje

signalizacija na skijalištu, korišćenje

sredstava prevoza na skijalištu,

bezbednost i red na skijalištu,

podučavanje na skijalištu, kao i druga

pitanja koja su od značaja za korišćenje

skijališta.

Uredba o utvrdjivanju prioritetnih

turističkih destinacija, zona,

lokacija i kategorija objekata u

mestima za odmor i turističkim

mestima u prioritetnim

destinacijama

Ovom uredbom utvrđuju se prioritetne

turističke destinacije, zone, lokacije i

kategorije objekata u mestima za odmor

i turističkim mestima u prioritetnim

turističkim destinacijama.

- 78 -

STANJE TURIZMA NA PODRUČJU TURISTIČKOG

PROSTORA DIVČIBARE

INSTITUCIONALNO – PRAVNI OKVIR

Institucionalno - pravni okvir za delovanje u oblasti turizma definisan je
Zakonom o turizmu RS ("Sl. glasnikRS", br. 36/2009 i 88/2010) i pravnim aktima
nižeg reda ( Uredbe, pravilnici i sl.).

U nastavku dajemo kratak pregled zakonske regulative za delovanje u turizmu u
domenu javnog sektora (uzeti su u obzir propisi relevantni za ciljeve proglašenja
Turističkog prostora ”Divčibare”):

- 80 -

KARAKTERISTIKE TURISTIČKE TRAŽNJE

Turistički promet opština kojima pripadaturističko područje Divčibara (širi
pregled) za 2010 prikazan je u narednoj tabeli, sa posebnom statistikom za
planinsko mesto Divčibare:

Turisti

Noćenja

Prosečan broj noćenja

Ukupno

Domaći

Strani

Ukupno

Domaći

Strani

Domaći

Strani

Valjevo

36.506

33.367

3.139

155.496

149.282

6.214

4,5

2,0

Mionica

9.823

9.317

506

38.363

37.059

1.304

4,0

2,6

Kosjerić

2.156

1.875

281

12.590

11.863

727

6,3

2,6

Požega

8.119

6.053

2.066

16.857

13.658

3.199

2,3

1,5

Divčibare

30.804

29.162

1.642

139.165

135.370

3.795

4,6

2,3

Srbija

2.018.466

1.373.444

645.022

6,761.715

5.292.613

1.469.102

3,9

2,3

Izvor: Opštine u Srbiji 2010, Republički zavod za statistiku RS

Planinska mesta u Srbiji

dolasci

indeks

Noćenja

indeks

2009. godina

391,316

1,687,734

2010. godina

376,648

1,466,907

Januar - Septembar 2011.

316,241

109

1,895,299

108

Izvor: Informacije o turističkom prometu, Republički zavod za statistiku,

Lista posećenosti planinskih mesta, januar – septembar 2011.

Mesto

dolasci

indeks

noćenja

indeks

Zlatibor

90,995

112

396,333

120

Kopaonik

52,424

115

226,784

116

Tara

40,366

117

158,652

123

Divčibare

24,849

110

110,539

122

Ivanjica

13,379

110

69,305

108

Zlatar

4,285

13,213

Rudnik

7,586

121

49,513

135

Izvor: Informacije o turističkom prometu, Republički zavod za statistiku,

- 81 -

Osnovne karakteristike turističkog područja Divčibare:

•

Prema podacima zvanične statistike turističko područje Divčibara je

zabeležilo 24.849 dolazaka i 110.539 noćenja u periodu januar –
septembar 2011. godine.

•

U odnosu na isti period prošle godine, zabeležen je rast od 10% u broju

dolazaka, odnosno 22% u broju ostvarenih noćenja.

•

Divčibare poseti približno isti broj domaćih i stranih turista, pri čemu je

boravak stranih gostiju skoro duplo kraći.

•

Najveći prosečan broj noćenja (6,3) ostvaren je na teritoriji opštine
Kosjerić, što je verovatno posledica dužeg boravka sportista koji dolaze
na pripreme.

•

Udeo Divčibara u ukupnom turističkom prometu Srbije iznosi 1,5%
turista i 2,05% u ukupnom broju noćenja

•

Možemo zaključiti da je nizak broj turističkih dolazaka (30.804) i noćenja
(139.165) u 2010.uzrokovao nisku popunjenost kapaciteta i loše ukupne
performanse destinacije.

•

Prema  procenama  HTD  Vujić  Divčibare  koje  raspolaže  najznačajnijim
smeštajnim  kapacitetima  (oko  40%)   na  području   Divčibara,  prosečna
popunjenost  kapaciteta u  periodu  između  2007.  i  2011.  bila  je  na  nivou
između 30% i 35%.

•

Najslabija posećenost je u mesecu Novembru, dok je posećenost najveća u
Januaru i u letnjim mesecima (jun, jul i avgust).

•

Uprkos dobrim klimatskim uslovima, posećenost je slaba i u mesecu
Septembru.

•

U proseku se po seoskom domaćinstvu ostvari oko 400 noćenja godišnje,
po  procenama  udruženja  ”Seoski  turizam  Srbije”.  Imajući  u  vidu  da
zvanična  statistika  uglavnom   ne  beleži  ove  dolaske  i  noćenja,  ukupne
performanse  područja  Divčibara  kao   turističke  destinacije  su  značajno
bolje, s obzirom da se, po ovim procenama, ostvari blizu 20.000 noćenja.

- 83 -

- odnos cene i kvaliteta će igrati sve veću ulogu u izboru destinacije i tipa

smeštaja, a kvalitet okruženja će postati ključni faktor atraktivnosti.

Od  političkih  faktora  koji  će   uticati   na   očekivane  promene   u  oblasti
makrookruženja  za  područje  Evrope  svakako  bi  trebalo imati  u  vidu najnovija
dešavanja  u  pogledu  krize  javnog  duga  zemalja  članica  evrozone,  ali  i  proces
proširenja  EU,  relativnu  političku   stabilnost  u  zemljama  tranzicije,  jačanje
primene  regulatornog   okvira,  kao  i  procese  liberalizacije,  deregulacije  i
privatizacije   u   zemljama   regiona.Kada   govorimo  o  ekonomskim   faktorima,
trebalo bi imati u vidu rizike koje sa sobom nosi rešavanje krize u evrozoni, pre
svega  u  mogućnosti  nestanka  zajedničke  evropske  valute; takođe,  tu  su  i  dalja
harmonizacija  instrumenata  turističke  politike  i  podsticajnih   mera  za  razvoj
turizma,  koncentracija  vlasništva  i  slične  tendencije.  Društveni  faktori  ukazuju
na  starenje  stanovništva,  jačanje  uloge  medija,  jačanje  uloge  i  uticaja  žena,  itd.
Tehnološki  faktori  obuhvataju  razvoj  novih  proizvoda,  razvoj  direktnog
marketinga,  razvoj  agresivnih  promotivnih tehnika  uz  upotrebu informaciono –
komunikacione tehnologije, itd.

Može se očekivati  da  će navedeni  faktori  uticati na sve  veći  značaj  globalnog
marketing  pristupa  u  oblasti  turizma,  na  stavljanje  naglaska  na  instrumente
marketinga  i  u  poslovnoj  i  turističkoj  politici,  na  sve  veću  fragmentaciju
turističkog   tržišta,  ali  i  na  rastuću  dostupnost  tehnologije  svim  kategorijama
potrošača.  Pomenuti  faktori  i  pojave  utiču  na  sve  segmente  turističkog tržišta  i
ovaj  uticaj  se  već  manifestuje  na  međunarodna  turistička  kretanja.  U  pitanju  je
dirketan  uticaj  procesa  globalizaije,  ali  je   ove  karakteristike  tržišta  tražnje
neophodno  razumeti  i uvažiti,  jer  bez  toga  je budućnost  destinacije osuđena  na
propast.

Razvoj   Divčibara  kao  destinacije   mora  da  bude   utemeljen   na  savemenim
trendovima    u     turističkoj    tražnji,    uz    puno    razumevanje    prednosti    koji
diferenciraju destinaciju i omogućavaju joj jednistvenu konkurentsku poziciju. U
tom smislu, neophodno je definisati kvalitetnu ponudu, koja će na pravi način da
iskoristi distinktivne kompetentnosti destinacije, i koja će moći na pravi način da
odgovori  motivima  različitih  ciljnih  grupa.  Spektar  turističkog  proizvoda
destinacije  mora  da  zadovolji  različite  potrebe  pojedinačnih turista,  pa  se  zato
mora  imati  u  vidu  i  različito  ponašanje  potrošača  u  pogledu  izbora  i  kupovine
proizvoda.  Turistički  proizvod se  kreira  na  osnovu  zahteva  tražnje,  kako  bi  se
uskladila svaka  pojedinačna usluga i  infrastruktura sa očekivanjima i ukupnim
doživljajem  svakog   individualnog  turiste.  Svaki  poslovni  subjekt  mora  da  se
prilagodi  potrebama  potrošača  kroz  kreiranje  takvih  usluga,  koje  će  na  najbolji
mogući način  zadovoljiti  potrebe turista,  a sa  druge strane  omogućiti sticanje
profita.  Percepcija  isporučene  vrednosti  od  strane  turista  mora  da  prevaziđe
očekivanja koja su oni imali za uloženi novac.

- 84 -

Promene u navikama turista dirketna su posledica promena u načinu života.
Ubrzani način života u urbanim aglomeracijama kao protivtežu zahteva smireniji
ritam i bogatstvo u raspoloživim aktivnostima i doživljajima. Od izuzetne
važnosti je i sigurnost destinacija i stizanja do detinacije.

Savremeni turista ima sledeće primarne kriterijume pri izboru putovanja:

- preusmeravanje ka bližim i sigurnijim destinacijama;

- rast kraćih, češćih i vikend putovanja;

- rast interesa za kulturnim sadržajima;

- rast interesa za aktivnim odmorom i posebnim sadržajima;

- rast zahteva za kvalitetom destinacije i usluge;

- “value for money” – vrednost za novac;

- ekološka svest – valorizacija turističkog potencijala ekološki očuvanih

destinacija.

Kretanje  ka  individualizovanom  životu  potrošača  jača  u celom  svetu  i  postaje
pravi  izazov  za  turističke  destinacije,  koje  se nadmeću  u  kreiranju  specifičnih
ponuda. Prilagođavanje ponude doprinosi razvoju, lojalnosti potrošača i stalnom
proširenju   novih   segemnata   tražnje   na   tržištu.  U   oblikovanju   turističkog
proizvoda   veoma   je   značajno   relno   oceniti   jačinu   motivacije   dolaska   u
destinaciju. Kao motiv dolaska određene populacije izdvajaju se psihičko i fizičko
zadovoljstvo,    emocionalno    i    duhovno    obogaćenje,    zdravlje,    kretanje,
upoznavanje  sa  drugim  ljudima,  upoznavanje sa  drugim  krajevima,  kulturama  i
destinacijama, hrana, zabava, razonoda, itd.

Navedeni trendovi, na sreću, posebno vrednuju ulazak na tržište novih i manjih
destinacija, što je rezultat potrebe savremenih turista da tragaju za novim
destinacijama i novim doživljajima, naročito ukoliko se iskustva nude na
profesionalan i prijemčiv način.

Ukoliko  se  napravi  pametan  miks  turističke  ponude,  gorenavedeni  trendovi
mogu  da  budu  velika  šansa  za  razvoj  turističkog  prostora  i  šireg  područja
Divčibara  kao turističke  destinacije.  Ovo se naročito odnosi na aktivne turiste
zainteresovane  za  prirodne  resurse  i  one  koje  su  u  potrazi  za  autentičnim
iskustvima i očuvanje i unapređenje zdravlja.

Posebne  šanse  Divčibara  kao  turističke  destinacije,  imajući  u  vidu   trendove
proizvoda  sa  najvećim  poslovnim  potencijalom,  treba  tražiti  u  valorizaciji
prirodnog  okruženja  i  ekoturizma,  zatim,  u  vezi  sa  zdravljem,  aktivnostima
specijalnih interesa, ruralnim turizmom i poslovnim i MICE turizmom.

- 86 -

KLJUČNE PREDNOSTI I NEDOSTACI TURIZMA NA

DIVČIBARMA

U   cilju   sagledavanja  ključnih  prednosti   i   nedostataka   turizma,  korišćena  je
metodologija  konsultantske  kuće  Horwath  HTL,  jer  pored identifikacije  faktora
neophodnih  za  valjanu  SWOT analizu,  meri  i  intenzitet  svakog od  faktora,  ali  i
precizno definiše trenutnu stratešku poziciju destinacije jedinstvenim sistemom
scoring-a.  Dodatno,  sveobuhvatno  se  sagledava  pozicija  turističkog  prostora  i
definišu   osnove  za  strateške  preporuke  i  plan  daljih   aktivnosti  u  kontekstu
razvoja destinacije.

Faktori su razvrstani po određenim kategorijama, a podeljeni su na sledeći način:

1. Ključne interne snage i slabosti Divčibara

a. Prirodni, socijalni i ekonomski profil područja

b. Turističke performanse destinacije

c. Destinacijski marketing

d. Turističke usluge u destinaciji

e. Turistički razvoj

2. Ključne eksterne mogućnosti i pretnje Divčibarama

a. Trendovi industrije

b. Pravno – političko okruženje

c. Socio – kulturno okruženje

d. Ekonomsko okruženje

e. Životna sredina

- 87 -

STANJE I POTREBE ŽIVOTNE SREDINE

TURISTIČKOG PROSTORA DIVČIBARE

EKOLOŠKI PROFIL TURISTIČKOG PODRUČJA

Fizička zagađenost u turističkim destinacijama predstavlja rastuću pretnju za
turizam kao poslovnu aktivnost. Zagađenost životne sredinepredstavlja i estetski
i fizički problem.

Kada  prirodno  okruženje  izuzetne  vrednosti  počne  da  privlači  sve  više  i  više
posetilaca   i  turista,  sve  veće  i  već  površine   u  okviru  tog  prostora  postaju
interesantne  za  razvoj  različitih   sadržaja   turističke   infrastrukture  i
suprastrukture.  Na  taj  način  se  pokušava  sa  izlaženjem   u   susret  rastućim
potrebama  turista,  međutim,  lako  se  može  dogoditi  da  upravo  takav  razvoj
postane  glavni  faktor  odumiranja  destinacije,  jer turisti  počinju  da  traže  druge
destinacije  koje  će  na  bolji  način  odgovoriti  njihovim  potrebama  za  predelima
izuzetnih  prirodnih  odlika.  Bez  jasno  upostavljenog  sistema  zaštite i  kontrole
razvoja turističkog područja, razvojni entiteti u sve većoj meri nastoje da kreiraju
i zadovolje stalno rastuće potrebe turista i posetilaca – prodavnice, ugostiteljski
sadržaji,  parking  prostori,  toaleti,  itd.  –  što  jasno  degradira  inicijalnu  svrhu
dolaska turista u prirodno okruženje.

Buka  takođe  predstavlja  veliki  problem,  ne  samo  u savremenom  životu  visoko
urbanizovanih  područja,  već  i u  ruralnom  okruženju  –  saobraćaj  u  velikoj  meri
menja i ugrožava floru  i faunu prirodnog okruženja. Noćni mir je često narušen
bukom  iz  ugostiteljskih   objekata,  koji  svoju  ponudu  prilagođavaju  potrebama
mladih,  što  u  velikoj   meri  utiče  na  smanjenje  turističke  tražnje  povezan  sa
destinacijom od ključnih ciljnih grupa.

Još  jedan   oblik  zagađenja  je   estetska  forma  vizuelne  zagađenosti  područja
neujednačenom  arhitekturom  objekatakoji  se  podižu  na  teritoriji   turističkog
prostora.  Nedostatak  kontrole  i  neplanska  gradnja  su  najčešći  uzroci  ovog
problema,  pošto  razvojni  entiteti  nastoje  da  pribave  zemljište  i  grade  jeftino,
kako bi obezbedili što veće profitne margine, ne obazirući se na estetiku objekta i
na to  kako se objekat uklapa u  prirodni ambijent.Izgradnja objekata u  vikend
naseljima  na  području  Divčibara  predstavlja  dobar  primer  vizuelnog  zagađenja
prirodnog okruženja.

- 89 -

Koncept ekoturizma bi trebalo da omogući jasnu perspektivu razvoja turističkog
prostora Divčibara. U tom smislu, neophodno je da se pristupi sistemskom
planiranju i određivanju prioriteta u dinamici razvoja, kao i prepoznavanju
resursa neophodnih za realizaciju planiranih aktivnosti.

Visoravan Divčibare i zaštićena područja prirode imaju suštinski uticaj na
opredeljivanje ekološkog profila turističkog prostora, jer je, zajedno sa povoljnim
klimatskim karakteristikama, prirodno okruženje najvažniji atraktor za
privlačenje turista u ovu destinaciju.

Zaštita  i  očuvanje  prostora  predstavlja  conditio  sine  qua  non  za  održivi  razvoj
turizma,  a  odnosi  se  na  ceo  ekosistem  i  biodiverzitet.  Današnji  ekološki  profil
određenih celina  u  prostoru (kao  što  su  vikend naselja)  je  neodrživ u smislu
razvoja  ekološkog  turizma.  Za  eventualni  tretman  ovog  prostora  su  potrebna
veća finansijska ulaganja, ali pre svega jasan koncept fizičkog razvoja destinacije,
koji bi trebalo ustrojiti fizičkim master planom.

Za  određivanje  ekološkog  profila  turističkog  prostora,  od izuzetne  važnosti  je
prepoznavanje  uticaja humanog  kapitala.  Jasnim  konceptom  koji  podrazumeva
podizanje  svesti i  jačanje  ljudskih  kapaciteta u  domenu  razumevanja  koncepta
održivog  razvoja  i  ekoturizma  kao  jedne  od alternativa,  produžava  se  opstanak
turističkog prostora kao ekološke celine.

Turistički potencijal Divčibara kao ograničenog prostora se ne bi smeo dovesti u
pitanje zbog lošeg kadrovskog potencijala, jer bi se time doveo u pitanje koncept
razvoja destinacije i njenog potencijalnog eko-identiteta. Mora se sprečiti
degradacija turističkog prostora sa svim svojim kompleksnim sistemtima i
očuvati i unaprediti postojeće stanje životne sredine.

Upravo imajući u vidu osnovne prirodne karakteristike prostora Divčibara, kao i
trenutne  ponude,  profila  turista  i  potencijalnih  ciljnih  grupa  razvoja  turističkog
proizvoda  destinacije,  definisan  je  predlog  turističkih  proizvoda,  koji  u  punoj
meri  poštuje  koncept  održivog  razvoja  turizma  i  prepoznaje  potrebu  planskog
pristupa  u  svim  fazama  razvoja  destinacije  –  konceptualizaciji,  planiranju,
realizaciji, upravljanju i mehanizmima kontrole.

- 90 -

PROGRAM ZAŠTITE I RAZVOJA TURISTIČKOG PROSTORA

Imajući  u  vidu  da  je  turizam  privredna  grana  koja  predstavlja  snažnu  polugu
razvoja,  pre  svega  ruralnih  područja,  razvoj  se  mora  odvijati  prema  principima
ekoturizma,  koji  će  ujedno  predstavljati  i  način  za  diferenciranje  Divčibara  od
konkurentskih destinacija.

Svaki turistički prostor je ograničen resursima, a uspešnost se može postići samo
sinhronizovanom   akcijom   između  razvojnih   i   marketinških   instrumenata.
Očuvanje  životne   sredine   mora  da  bude   u  fokusu  svih  razvojnih  mera,  jer
pronalaženje  odgovarajućeg  balansa  između  autonomnog  razvoja  destinacija  i
očuvanja  životne  sredine  sa  jedne  strane,  i  razvoja  konkurentne  ekonomske
aktivnosti  sa  druge  strane  može  da  postane  veliki  izazov.Upravo  turizam  može
da postane pokretačka snaga za konzervaciju i razvoj Divčibara kao destinacije.

U  razvoju  turističkog  prostora  Divčibara,  maksimalno  moraju  da  se  uvaže
principi odgovornog i održivog turizma. To znači da se mora razumeti trenutna
situacija,  kontekst  trenutnog  razvoja  i  izvršiti  identifikacija  potencijala.  U  tom
smislu, ova Studija predstavlja inicijalni korak ka odgovornom razvoju Divčibara
kao  turističke  destinacije,  jer   sagledava  opravdanost  proglašenja  turističkog
prostora.

Dalje, razvoj turističkog prostora podrazumeva postupak master planiranja, koji
bi trebalo da definiše mere i instrumente za dolaženje u željeno stanje u
dugoročnoj perspektivi, uvažavajući principe održivog razvoja turizma.
Pronalaženje prave ravnoteže je, kao što je već rečeno, izuzetno težak zadatak i
podrazumeva pronalaženje konsenzusa o ključnim pitanjima razvoja destinacije:

- vizije i modela rasta;

- plana konkurentnosti;

- plana investicija;

- marketing plana; i

- plana implementacije.

Strategijski  master  plan  razvoja  turizma  zapravo  predstavlja  formu  dogovora
između  ključnih   stejkholdera  o  određenom  (malom)  broj  ključnih  razvojnih
pitanja.  On  služi  kao  okvir  za  održivi  razvoj,  zasnovan  na  javno –  privatnom
partnerstvu.

- 92 -

opravdanosti proglašenja turističkog prostora Divčibare, posebno naglasiti
izvore nastanka i vrste otpada u turističkom prostoru.

Održivi razvoj destinacije podrazumeva uvođenje sistema za prikupljanje i
odnošenje komunalnog i opasnog otpada, a u cilju očuvanja i zaštite turističkog
prostora.

Prikupljanje,  odlaganje  i  tretman  komunalnog  otpada,  posebno   opasnog,
predstavlja složen problem. Ova aktivnost u turističkom prostoru može značajno
smanjiti turistički  potencijal.  U  prvoj  fazi  je  potrebno  napraviti  konsenzus  oko
nosioca poslova upravljanja otpadom, a u drugoj fazi je potrebno uvesti obavezu
posebnih mera bezbednosti i zaštite turističkog prostora. Ako se životna sredina
ne  vrednuje  na  adekvatan  način,  čistoća  samog  prostora  će  biti  ugrožena  i
umanjena. Zakonska regulativa propisuje načine i procedure za tretman otpada,
ali  je  potrebno  vršiti  nadzor  nad   sprovođenjem  regulative  i  obezbediti
odgovarajuće resurse za neometano obavljanje ovih aktivnosti.

Upravljač turističkim prostorom, nezavisno od toga kom entitetu će biti
povereno upravljanje otpadom, mora da izvrši prethodne radnje u cilju efikasnog
obavljanja ovog, za turistički prostor, izuzetno važnog seta poslova. U tom
smislu, neophodno je:

- upoznati lokalno stanovništvo i turiste sa zakonskim i podzakonskim

aktima koji se odnose na odvojeno prikupljanje otpada (na prijemčiv

način, koji će biti uklopljiv sa željenim imidžom destinacije);

- organizovati sistem prikupljanja otpada sa razvrstavanjem na mestu

nastanka – ova aktivnost može postati održiva u sklopu odgovarajućeg

biznis modela koji se može razraditi sa reciklerima i entitetom kome je

povereno upravljanje čvrstim otpadom;

- uspostaviti sistem monitoringa u postupku prikupljanja, sortiranja,

odlaganja i predaje otpada na dalji tretman u saradnji sa glavnim

emiterima otpada u okviru turističkog prostora (ugostiteljski objekti);

- efikasan mehanizam kažnjavanja za učinjene prekršaje u odnosu na

propisane zakonske i procedure donete u okviru same destinacije.

U  okviru  turističkog  prostora  ne  postoje  tehnološka  postrojenja  koja  bi  svojim
radom  ugrožavala  stanje  i  perspektivu  životne  sredine.   Negativni   uticaji  na
prirodno okruženje će,  u slučaju Divčibara,  biti  posledica ugrožavanja  prostora
usled  velike  posećenosti  i  nepridžavanja  striktnih  i  jasnih  procedura  ponašanja
od strane turista.

- 93 -

STRATEŠKE SMERNICE I EKOLOŠKI AKCIONI PLAN

Razvoj i zaštita turističkog prostora pretpostavlja čvrsto opredeljenje i jasan
kurs akcije koji će voditi računa o:

- zadovoljstvu posetilaca i turista isporučenom vrednošću, tj. doživljajima

koje nudi destinacija;

- osposobljenosti pružalaca usluga (zaposlenih) da isporuče vrhunski

kvalitetnu uslugu;

- konceptu održivog razvoja turističkog prostora Divčibare, u smislu

investicija;

- održivom mehanizmu upravljanja destinacijom;

- integracijama u regionalne i nacionalne inicijative kojima će se povećati

konkurentnost destinacije i uživati efekti sinergije od koncipiranja

zajedničke ponude i marketinga turističkog klastera Jugozapadne Srbije.

Imajući u vidu prethodne napomene, kao i činjenicu da bi profil turističkog
prostora presudno trebalo da bude određen ekološkim vrednostima, strategija i
pravci razvoja Divčibara bi trebalo da budu oslonjeni na sledeće stubove:

- rekonstrukciju i modernizaciju infrastrukturnih kapaciteta;

- inovacije korišćenjem instrumenata ekoturizma;

- osposobljavanje, obrazovanje i profesionalno usavršavanje humanog

kapitala u domenu isporučivanja vrhunske usluge za posetioce i turiste,

uz puno poštovanje principa održivog razvoja turizma;

- planski pristup u razvoju kapaciteta turističke infrastrukture i

suprastrukture;

- jačanje mehanizama destinacijskog marketinga sa jasnim profilisanjem

destinacije u skladu sa prirodnim vrednostima koji je presudno određuju.

Razvoj  turizma  je  najčešće  usmeren  na  najatraktivnije  delove  prirodnog
okruženja  sa  ciljem  da  ih  komercijalizuje; s  tim  u  vezi,  neophodno  je  u  planske
dokumente ugraditi jasna ograničenja, mere i postupke podizanja svesti lokalnih
zajednica  i  posetilaca  o  očuvanju  životne  sredine  karakteristične  za  područje
Divčibara.  Razvijanje   svesti  i  znanja  o  postupcima  i  procedurama  zaštite
predstavlja  jedan  od   najvažnijih  zadataka  za  budućeg   upravljača  turističkim
prostorom Divčibare. Prevencija zagađenja turističkog prostora će se realizovati
kroz organizaciju predavanja, korišćenjem elektronskih i štampanih medija, ali i
jasnim   uputstvima   za   ponašanje   u   okviru   turističkog   prostora   koja   će   biti

- 95 -

VII IDENTIFIKACIJA I POTENCIJAL KLJUČNIH TURISTIČKIH

PROIZVODA TURISTIČKOG PROSTORA DIVČIBARE

Turistički proizvod podrazumeva ukupna iskustva turista koja zadovoljavaju

njihova očekivanja, uključujući iskustva sa smeštajem, prirodnim i kulturnim

atrakcijama, zabavom, prevozom, ugostiteljstvom, domaćinima i slično. Srbija

raspolaže mogućnostima za razvoj i komercijalizaciju nekoliko

turističkih

proizvoda

koje možemo podeliti na kratkoročno uspešne ("quick win“) i

dugoročno uspešne ("long run“).

U kratkoročno uspešne turističke proizvode odnosno proizvode sa najvećim
prilikama da se brzo plasiraju na tržište spadaju:

•

Gradski odmor ("City Break“);

•

Kružna putovanja ("Touring");

•

Poslovni turizam + MICE;

•

Događaji ("Events");

•

Specijalni interesi.

Proizvodi koji zahtevaju velika ulaganja odnosno dugoročno uspešni turistički
proizvodi obuhvataju:

•

Zdravstveni turizam ("Spa &Wellness")

•

Planine i jezera ("Mountain and Lake Holidays");

•

Nautika ("Nautics“);

•

Ruralni turizam.

Prilikom  sagledavanja  mogućnosti  i  opredeljivanja  za  turistički  proizvod,
neophodno je imati u vidu potrebu za obezbeđivanjem održivog razvoja i zaštite
ovog  visokovrednog  prostora  -  Divčibare  su  i  Strategijom  razvoja  turizma
Republike  Srbije  prepoznate  kao  jedan od  ključnih  prirodnih  resursa  u  razvoju
turističkog klastera Jugozapadna Srbija.

Imajući   u  vidu  karakteristike   na   tržištu   turističke   tražnje,  kao   i  rezultate
benčmark  analize,  u  definisanju  turističkog  proizvoda  za  Divčibare  presudan
uticaj  treba  da  ima  doživljaj  turiste, odnosno  iskustva  koja  se  kroz  turističke
proizvode  nude.  U  tom  smislu,  predlaže  se  definisanje  iskustvenih  turističkih
zona  u  okviru  predloženog turističkog  prostora,  u  odnosu  na  koje  će  se  vršiti
profilisanje turističkih proizvoda, a time i ključnih investicionih projekata.

- 96 -

Iskustvena zona I – centar za održavanje zdravlja, aktivni odmor i poslovni
turizam

– obuhvata naselja Divčibare i Kraljev sto (opštine Valjevo i Mionica),

kaoi područje obuhvaćeno Planom detaljne regulacije “Vidik” (opština Kosjerić);

Iskustvena zona II – centar za avanturistički/ adrenalinski i aktivni
turizam –

obuhvata naselje Tometino Polje (opština Požega);

Iskustvena zona III – centar za ruralni turizam i gastronomiju

– deo Maljena

na teritoriji opština Kosjerić, Požega i Mionica. Centar za ruralni turizam je u
selima opštine Kosjerić – Mionici, Skakavcima i Rosićima, dok u Tometinom Polju
(Požega) i Osečenici (Mionica), predstavlja važan element komplementarne
ponude, koji se razvija u sklopu realizacije mera podrške ruralnom razvoju.

Predloženi turistički proizvodi za područje Divčibara su sledeći, poređani po
rangu prioriteta:

1. Planinski (letnji i zimski) aktivni odmor

2. Zdravstveni turizam – wellness

3. Poslovni turizam i MICE

4. Ruralni turizam i gastronomija

5. Kratki odmori

6. Specijalni interesi

7. Touring

8. Događaji i manifestacije.

- 98 -

Marketinška strategija proizvoda Planinski aktivni odmor:

PLANINSKI AKTIVNI ODMOR

Šanse

Oblici proizvoda

Povoljni klimatski uslovi tokom cele godine
Odmor na planini leti je primarna alternativa
odmoru na moru
Zimski odmor ima fokus na kvalitet ponude
usluga i aktivnosti
Velike mogućnosti za široku lepezu ponude

Porodični odmori
Praznici
Školski raspusti Pripreme
sportista Aktivnosti na
planini Zimski odmor i
aktivnosti Letnji odmor i
aktivnosti

Tip gostiju

Geo tržišta

Porodice sa decom
Dečje grupe
Mlađa populacija (18 – 25 godina)
Grupe
Aktivni individualci (do 45 godina)

Srbija, Crna Gora, strani rezidenti u Srbiji,
Mađarska, Italija, Slovenija, Nemačka, Češka,
Slovačka, Francuska

Komunikacija

Distribucija

Publikacije
Oglašavanje
Promocioni paket
Sajmovi turizma
Press putovanja
Izleti upoznavanja
Socijalne mreže

Rezervacioni sistemi
Direktni marketing
Turoperatori
Specijalizovane agencije

120

- 99 -

ZDRAVSTVENI TURIZAM – ZDRAVLJE I WELLNESS

Zdravstveni  turizam  –zdravlje  i  wellness  (Divčibare  kao  "vazdušna  banja"   )   –
proizvod se odnosi na klijente dobrog zdravlja, koji su u potrazi za programima koji
će   im  omogućiti  održavanje  tog  statusa.  U  pitanju   su  posetioci  koji  traže  bolje
zdravlje,  smanjenje   prekomerne  težine,  smanjenje  efekata  strenja,  smanjenje
bola i nelagodnosti, uklanjanje stresa, itd.

Specifikacija proizvoda:

- 101 -

- 102 -

POSLOVNI TURIZAM - MICE

Poslovni  turizam  –  MICE  –  organizovan  oblik  putovanja  povezan  sa  poslovnim
motivima. Ovaj proizvod uključuje sve ljude sa poslovnim motivima, isključujući
radnike  na  privremenom  radu.  Podsegmenti  ovog  proizvoda  su  podsticajna
(incentive)  putovanja,   individualna  poslovna  putovanja  i  sastanci,  programi
edukacije i obuka, korporativni poslovni sastanci, poslovni sajmovi i izložbe.

Specifikacija proizvoda:

- 104 -

RURALNI TURIZAM

Ruralni  turizam  (područje  na  teritoriji  opštine  Kosjerić,  komplementarno   -
Tometino  Polje  i  Osečenica)  –  podrazumeva  širok  spektar  aktivnosti,  usluga  i
dodatnih   sadržaja  koje  organizuje  ruralno   stanovništvo   na  porodičnim
gazdinstvima u cilju privlačenja turista i stvaranja dodatnog prihoda. Gostima se
prezentuje    tradicionalna    gostoljubivost    i    životne    vrednosti    lokalnog
stanovništva.  Uključuje   turističke  aktivnosti  kao  što  su:  agroturizam,  seoska
gazdinstva,  farme,  eko-turizam,  kulturni  turizam   i  ostale  oblike  aktivnosti  u
ruralnom okruženju.

Specifikacija proizvoda:

- 105 -

Marketinška strategija turističkog proizvoda Ruralni turizam:

RURALNI TURIZAM

Šanse

Oblici proizvoda

Agroturizam
Ruralno iskustvo
Eko turizam
Etno turizam

Tip gostiju

Geo tržišta

Porodice sa decom
Bračni parovi bez dece (penzioneri)
Individualci/ grupe koji dolaze radi aktivnosti
I specijalnih interesa

Srbija, Crna Gora, strani rezidenti u Srbiji,
Slovenija, Makedonija, Grčka

Komunikacija

Distribucija

Internet prezentacije ponude ruralnog turizma
Publikacije
Oglašavanje
Katalog proizvoda
Press putovanja
Izleti upoznavanja
Socijalne mreže

Specijalizovane agencije
Agencijski portali
Individualne Internet prezentacije pružalaca
usluga
Udruženja pružalaca usluga u ruralnom turizmu
Direktni marketing

- 107 -

Marketinška strategija turističkog proizvoda Kratki odmori:

KRATKI ODMORI

Šanse

Oblici proizvoda

Najnoviji trendovi ukazuju da se često uzimaju
tzv. kratki odmori (2-4 dana)
U pitanju je najbrže rastući turistički proizvod
Realizuje se relativno visok prihod po gostu
Lak pristup tržištu

Vikend odmori
Događaji i aktivnosti u prirodi
Posete interpretacionim centrima
Istraživanja i radionice u prirodi
Posebne prilike – Nova godina, godišnjice,
medeni mesec, itd.

Tip gostiju

Geo tržišta

Bračni parovi bez dece
Mlađi parovi
Manje grupe prijatelja
Individualni gosti

Srbija, Crna Gora, strani rezidenti u Srbiji,
Makedonija, Bosna i Hercegovina, Mađarska,
Grčka, Bugarska, Austrija

Komunikacija

Distribucija

Internet prezentacije
Publikacije
Oglašavanje
Katalog proizvoda
Izleti upoznavanja
Socijalne mreže

Turoperatori Putničke
agencije Direktni
marketing
Rezervacioni sistemi
Internet prezentacija Divčibara

- 108 -

SPECIJALNI INTERESI

Specijalni  interesi  –  proizvod  pokriva  više  tržišnih   niša,  a  predstavlja
odmorišnu   aktivnost  koja   se  događa   u   specifičnom,  udaljenom,  ili  divljem
okruženju.  Vrlo  je   usko  povezan  sa  viskoim  nivoom  učestvovanja  u
aktivnostima  od  strane  turista,   a  karakteriše  ga  to  što   se  događa  na
otvorenom  prostoru.  Proizvodi  specijalnih interesa  su  vezxani  za  određenu
sezonu,  ali  pošto  postoji  veliki  broj  tržišnih  niša,  proizvod  je aktivan tokom
cele godine.

Spe

ifikacija

proizvoda:

- 110 -

TOURING

Touring – predstavlja jedan od najznačajnijih proizvoda u receptivnom turizmu.
Tura se osmišljava u skladu sa određenom temom, a većina tura traje od 2 do 4
noćenja. Glavne kategorije ovog proizvoda su:

touring uživanja, touring prirodne i

tradicionalne scenografije, istraživački touring (istrživanje u skladu sa posebnim
zahtevima gostiju), egzotični touring (sličan istraživačkom sa ekstremnijim načinom
provoda), itd.

Specifikacija proizvoda:

- 111 -

Marketinška strategija turističkog proizvoda Touring:

TOURING

Šanse

Oblici proizvoda

Relativno brza komercijalizacija proizvoda
Niski infrastrukturni zahtevi
Kreativnost i mogućnost potpune
kastomizacije u koncipiranju tura
Fleksibilnost prilikom odabira i kombinovanja
elemenata ponude
Visoka kompatibilnost proizvoda sa
proizvodima specijalnih interesa

Ture vidikovaca Divčibara
Gastronomske ture
Etno sela i seoske ture
Ture najlepših lokacija Divčibara
Canyoning ture

Tip gostiju

Geo tržišta

Stariji parovi bez dece
Mlađi parovi bez dece
Grupe
Individualni turisti (penzioneri)

Srbija, Crna Gora, strani rezidenti u Srbiji,
Nemačka, Austrija, Italija, Velika Britanija,
Skandinavija, Mađarska, Češka, Slovačka

Komunikacija

Distribucija

Internet prezentacije
Oglašavanje
Promocioni paket
Katalog proizvoda
Press putovanja
Izleti upoznavanja
Socijalne mreže

Turoperatori Direktni
marketing
Specijalizovani portali
Turističke agencije
Auto-moto uduženja

- 134 -

Specifikacija proizvoda:

- 135 -

Marketinška strategija turističkog proizvoda događaji i manifestacije:

DOGAĐAJI I MANIFESTACIJE

Šanse

Oblici proizvoda

Mogućnosti  za  razvoj  ovog  tipa  proizvoda  na
Divčibarama već postoje
Snažan    generator    tražnje    u    mesecima    sa
slabom posećenošću
Izuzetno    jak    uticaj    na    kreiranje    imidža
destinacije

Tradicionalni događaji
Kulturne/ verske proslave
Umetnost i zabava Sportska
takmičenja
Dečija takmičenja i zabavni program
Privatni događaji

Tip gostiju

Geo tržišta

Porodice sa decom
Bračni parovi bez dece (penzioneri)
Individualci/ grupe

Srbija, Crna Gora, strani rezidenti u Srbiji,
Slovenija, Bosna i Hercegovina, Bugarska, Grčka

Komunikacija

Distribucija

Internet portali
Publikacije
Oglašavanje
Sajmovi turizma
Press putovanja
Izleti upoznavanja
Socijalne mreže

Individualni sajtovi
Internet prezentacija Divčibara
Direktni marketing
Putničke agencije

- 137 -



stara se o mestu postavljanja i načinu isticanja turističke signalizacije



donosi programe i akta koji se odnose na vršenje poslova upravljanja



obavlja i druge poslove u skladu sa zakonom i aktom o proglašenju
turističkog prostora

•

Turistički prostor “Divčibare” nalazi se na samom početku izgradnje

odgovarajućeg lanca vrednosti. Iz tih razloga su apostrofirane odredjene

aktivnosti kako bi se formirao odgovarajući „paket ponude” koji se može

efikasno plasirati na turističkom tržištu. Posebno je neophodno da se:



Izradi Master plan “Divčibare” i definišu ključne investicije za razvoj

turističke destinacije;



Uspostavi neposredna i dugoročna veza sa Nacionalnom turističkom
razvojnom korporacijom i promovišu potencijali za investiranje;



obezbedi maksimalna podrška postojećim i potencijalnim investitorima

za ulaganja u turistički sektor destinacije;



intenzivno pristupi realizaciji izgradnje odgovarajuće turističke
suprastrukture i turističke infrastrukture;



Izradi Pogram razvoja turističkih proizvoda i kreira lanac vrednosti;



otpočne sa procesom obrazovanja i podizanja nivoa lokalnog stanovništva
i biznis sektora u čitavom turističkom segmentu;



Izradi i realizuje integralni marketing program za područje čitave
destinacije.

•

Između učesnika javnog i privatnog sektora treba uspostaviti odgovarajuće

partnerstvo. To je najvažniji preduslov kako bi se adekvatno razvili planirani

turistički proizvodi i ukupan ”paket ponude” na ovoj destinaciji. Takođe,

bez javno- privatne saradnje nije moguće efikasno realizovati planirane

investicije. Javno-privatna saradnja nameće se u svim segmentima izgradnje

odgovarajuće konkurentnosti turističkog sektora, a posebno u domenu

obezbeđivanja odgovarajućih uslova investiranja i upravljanja prostorom.

•

U skladu za Zakonom o javno – privatnom partnerstvu, isto se može

realizovati kao ugovorno ili institucionalno. ( Službeni glasnik RS, broj

/2011).

- 138 -

•

Uvidom u nadležnosti, interese, potencijale i zainteresovane subjekte za

partnerstvo u realizaciji vizije razvoja turizma, ocenjuje se da u javnom

sektoru zainteresovani sledeći subjekti za očuvanje i razvoj turističkog

prostora Divčibare:



Lokalna samouprava – Opštine Valjevo, Mionica, Kosjerić i Požega



Turističke organizacije opština Valjevo, Mionica, Kosjerić i Požega



Regionalna razvojna agencija “Zlatibor”



Regionalna turistička organizacija ”Zapadna Srbija”



JP „Srbija Šume”,



Ministarstvo zaduženo za poslove zaštite životne sredine i prostornog
planiranja;



Ministarstvo zaduženo za poslove turizma;



Turistička organizacija Srbije



Nacionalna turistička razvojna korporacija

•

U privatnom sektoru postoji relativno mali broj potencijalno zainteresovanih

subjekata, ali svakako treba računati na nove investitore za programe

namenjene tržištu;

•

Ključni privredni subjekt jeste HTD “Vujić” Divčibare, koji poseduje skoro

polovinu trenutno raspoloživih smeštajnih kapaciteta

•

S obzirom na relativno veliki broj zainteresovanih subjekata, neophodno je

harmonizovati i koordinirati različite interese u skladu sa zajedničkim

interesom za održivi razvoj prostora i obezbediti potrebnu organizacionu i

menadžment strukturu koja će biti sposobna da odgovori izazovima razvoja

turističkog prostora, kao i da svojim razvojnim kapacitetom povratno utiče

na unapređenje predloženih rešenja u skladu sa konkretnim promenama u

okruženju.

•

Predlaže se da se proces formiranja Destinacijske menadžment organizacije

(DMO) u skladu za Zakonom o javno – privatnom partnerstvu, koja bi se

odvijala u dve ključne faze:

- 140 -

IX EKONOMSKO – FINANSIJSKA OPRAVDANOST

PROGLAŠENJA

TURISTIČKOG PROSTORA

POLAZNEPRETPOSTAVKE, ULAZNIPODACIIOPREDELJENJA

Ekonomska analiza opravdanosti proglašenja turističkog prostora Divčibare se
zasniva na sledećim pretpostavkama i ulaznim podacima:

na procenjenoj sadašnjoj vrednosti do sada izvršenih investicionih ulaganja
u kapacitete turističke ponude na Divčibarama;

na dostignutom novou, obimu i strukturi truističkih usluga koje svojim
gostima i posetiocima pružaju preduzeća i preduzetnici iz oblasti turističke
privrede Divčibara;

na dostignutom nivou prodajnih cena turističkih usluga i nabavnih cena
elemenata procesa reprodukcije s kraja 2011. godine;

na pretpostavci, odnosno postulatu stalnih cena turističkih usluga i ulaznih
elemenata procesa reprodukcije s kraja 2011. godine;

na kursu od 103 RSD za 1 € kao preovlađujućem kursu s kraja 2011. godine.

PROCENA SADAŠNJE VREDNOSTI DOSADAŠNJIH

KAPITALNIH ULAGANJA

Pri  proceni  sadašnje  vrednosti  fiksne  imovine  svih  turističkih  kapaciteta  na
području   turističkog   prostora   Divčibare   primenjen   je   metod   indirektnog
obračuna  koji  se  zasniva  na  podacima  o  broju  raspoloživih  kreveta  ukupne
turističke ponude Divčibara i specifičnih inveticija po jednom krevetu, zavisno od
kategorije turističkog objekta u kome se oni nalaze.  Preko navedenih relacija je
utvrđena  nabavna  vrednost  fiksne  imovine  raspoloživih  turističkih  kapaciteta
turističkog prostora Divčibare,  odnosno koliko bi novca danas bilo potrebno da
se izgradi ukupna danas raspoloživa turistička infrastruktura na ovom području.

U sledećoj iteraciji sačinjenih obračuna izvršena su sagledavanja neto sadašnje

- 141 -

vrednosti fiksne imovine raspoloživih kapaciteta turističke ponude na

turističkom prostoru Divčibare, tako što je primenjen metod procene stepena

otopisanosti ovih kapaciteta od momenta njihovog puštanja u rad do danas. Tako

utvrđena neto sadašnja vrednost fiksne imovine turističkih kapaciteta

turističkog prostora Divčibare je u daljim analizama figurirala kao osnovica za

obračun troškova amortizacije, troškova osiguranja, troškova poreza na imovinu

i drugih troškova u razvijenom modelu bilansa uspeha turističkog prostora
Divčibare kao celine.

Bilansni obračun vrednosti fiksne imovine danas raspoloživih
kapaciteta turističkog prostora Divčibare je prema sledećem:

- 143 -

- stepen otpisanosti

- sadašnja vrednost

280.000

100.000

Odmarališta

- broj kreveta

200

456

- specifične investicije po krevetu

5.000

3000

- investiciona vrednost

1.000.000

1.368.000

- stepen otpisanosti

- sadašnja vrednost

300.000

410.400

Privatni kategorisani smeštaj

- broj kreveta

435

- specifične investicije po krevetu

4.000

- investiciona vrednost

1.740.000

- stepen otpisanosti

- sadašnja vrednost

870.000

Seoski turizam

- broj kreveta

700

- specifične investicije po krevetu

3.000

- investiciona vrednost

2.100.000

- stepen otpisanosti

- sadašnja vrednost

1.050.000

REKAPITULACIJA

- broj kreveta

2.110

721

2.831

- ukupna investiciona vrednost

17.070.000

4.498.000 21.568.000

- otpisana vrednost

9.958.000

2.835.600 12.793.600

- sadašnja vrednost

7.112.000

1.662.400

8.774.400

142

- 143 -

KAPACITETI I STEPEN POPUNJENOSTI KAPACITETA

Prema raspoloživim informacijama, turističko područje Divčibare danas
raspolaže sa ukupno 2.831 krevetom u turističkim objektima različite
kategorizacije, a bliži podaci o tome su prema sledećem:

Turistički kapaciteti

Broj kreveta

Hoteli sa 4 *

620

Hoteli sa 3 *

195

Hoteli sa 2 *

Konačišta

165

Odmarališta

656

Privatni kategorisani smeštaj

435

Seoski turizam

700

Ukupno

2.831

Takođe,  prema  raspoloživim  informacijama,   stepen  popunjenosti  rasploživih
kapaciteta  na  turističkom  prostoru  Divčibare  se  kreće  u  rasponu  od  5  do  55%,
zavisno   od  kategorije  i  tipa  turističkog   objekta,  odnsono   turističke  ponude.
Najveći  stepen  popunjenosti  kapaciteta  imaju  odmarališta  –  oko  55%,  a  najniži
stepen  popunjenosti  beleže  kapaciteti  u  kategorisanom  privatnom  smeštaju  –
oko   5%.   Dtaljniji   podaci   o   stepenu   popunjenosti   raspoloživih   kapaciteta
turističke ponude turističkog prostora Divčibare su prema sledećem:

Turistički kapaciteti

Popunjenost u %

Hoteli sa 4 *

Hoteli sa 3 *

Hoteli sa 2 *

Konačišta

Odmarališta

Privatni kategorisani smeštaj

Seoski turizam

- 145 -

Proizvodi

j.m.

Hoteli sa 4 *

pansiondan

74.679

76.919

79.227

81.604

84.052

86.573

89.171

91.846

94.601

97.439

Hoteli sa 3 *

pansiondan

21.353

21.993

22.653

23.332

24.032

24.753

25.496

26.261

27.049

27.860

Hoteli sa 2 *

pansiondan

5.475

5.639

5.808

5.983

6.162

6.347

6.537

6.734

6.936

7.144

Konačišta

pansiondan

12.045

12.406

12.779

13.162

13.557

13.963

14.382

14.814

15.258

15.716

Odmarališta

pansiondan

131.692

135.643

139.712

143.903

148.221

152.667

157.247

161.965

166.823

171.828

Privatni kategorisani
smeštaj

pansiondan

7.939

8.177

8.422

8.675

8.935

9.203

9.479

9.764

10.057

10.358

Seoski turizam

pansiondan

20.440

21.053

21.685

22.335

23.005

23.696

24.406

25.139

25.893

26.670

Ukupno

273.622

281.831

290.286

298.994

307.964

317.203

326.719

336.521

346.616

357.015

- 146 -

PRODAJNE CENE TURISTIČKIH USLUGA SMEŠTAJA I

PANSIONA

U  ovoj  analizi  ekonomske  racionalnosti  i  opravdanosti  proglašenja  Ddivčibara
kao  turističkog  prostora,  za  potrebe  obračuna  prihoda  od usluga  korišćene  su
cene   s kraja 2011.  godine koje su,  zavisno od kategorije turističkog kapaciteta,
prema sledećim podacima:

Rbr.

Usluge smeštaja i pansiona

J.m.

€

1 Hotelisa 4 *

pansion

2 Hotelisa 3 *

pansion

3 Hotelisa 2 *

pansion

4 Konačišta

pansion

5 Odmarališta

pansion

6 Privatnikategorisanismeštaj

pansion

7 Seoskiturizam

pansion

- 148 -

TROŠKOVI POSLOVANJA

S obzirom da je poslovanje turističkih kapaciteta s kopčano sa
odgovarajućim troškovima, u ovoj analizi je izvršena njihova
kvantifikacija koja jeurađena prema sledećim metodološkim obrazloženjima
i obračunskim pregledima:

Troškovi sirovina i materijala

Elementi

1,0

2,0

3,0

4,0

5,0

Prihod

od
prodaje

6.703.426

6.904.529

7.111.664

7.325.014

7.544.765

7.771.108 8.004.241 8.244.368 8.491.699 8.746.45

Troškovi
sirovina
i materijala

4.189.641

4.315.330

4.444.790

4.578.134

4.715.478

4.856.942 5.002.651 5.152.730 5.307.312 5.466.53

Troškovi energije

Pretpostavljeno  je  da  će  se  po  jednom  gostu  trošiti  3  kWh
električne energije kao varijabilni deo i 2 kWh kao fiksni deo i
0,25  litara  tečnih  goriva  godišnje,  što  na  godišnjem  novu,  uz
rast  obima  poslovnih  aktivnosti  po  stopi  do  3%  godišnje
iskazuje  sledeće  količinske  potrebe  za  energijom  i
energentima  svih  turističkih  kapaciteta   turističkog  prostora
Divčibare:

Vrsta energije ili

energenta

j.m.

Električna ener.

kWh

1.368.111

1.409.155

1.451.429

1.494.972

1.539.821

1.586.016

1.633.596

1.682.604

1.733.082

1.785

Tečna goriva

lit.

68.406

70.458

72.571

74.749

76.991

79.301

81.680

84.130

86.654

Troškovi energije su obračunati na osnovu napred
iskazanih potreba za energijom i energentima i cena
električne energije i tečnih goriva s kraja 2011. godine koje su
prema sledećem:

- 149 -

€

Vrsta energije ili energenta

j.m.

€/j.m.

Elektricna energija

kWh

0,05

Tečna goriva

lit.

1,35

U skladu sa napred iznetim kvantifikacijama potreba za eneregijom i podacima o
cenama energije i energenata, sačinjen je pregled godišnjih troškova energije
turističkih kapaciteta turističkog prostora Divčibare, prema sledećem:

€

Vrsta energije

Električna
energija

65.148

67.103

69.116

71.189

73.325

75.525

77.790

80.124

82.528

85.004

Tečna goriva

92.348

95.118

97.971

100.911

103.938

107.056

110.268

113.576

116.983

120.493

Ukupno

157.496

162.221

167.087

172.100

177.263

182.581

188.058

193.700

199.511

205.496

Troškovi amortizacije

Obračun  troškova  amortizacije  turističkih  kapaciteta  turističkog  prostora
Divčibare   je   izvršen   uz   pretpostavku   da   od   ukupno   procenjene   sadašnje
vrednosti   njihove  fiksne   movine  koja  je  posle   svake  procene   istovremeno   i
nabavna    (

8.774.400 €)

na građevinske objekte i prateću građevinsku

infrastrukturu otpada 60% (ili

5.264.640 €),

anaopremu

40% (ili 3.509.760 €)

iuzprimenustopeotpisaod 2,5% zagrađevinskeobjektei 8% zaopremu

- 151 -

Troškovi bruto zarada zaposlenih

Troškovi bruto zarada su obračunati na osnovu procene broja ukupno
zaposlenih radnika u svim turističkim kapacitetima turističkog područja
Divčibare (cca 100 radnika) i prosečne mesečne bruto zarade u iznosu od 400 €
uz godišnji rast po stopi od 3% po osnovu povećanja obima rada.

€

Elementi

Broj radnika

100

Mesečnibrutoličnidohodakpozaposlenom

400

412

424

437

450

464

478

492

507

522

Broj meseci angažovanja

Troškovibrutoličnihdohodakaradnika

480.000

494.400

509.232

524.509

540.244

556.452

573.145

590.339

608.050

626.291

Ostali matertijalni troškovi

Ovom kategorijom troškova su obuhvaćeni svi neopomenuti materijalni troškovi
koji se mogu pojaviti u poslovanju turističkih organizacija i uopšte u turističkom
biznisu. Jednim svojim delom planirani iznos na ime ostalih materijalnih
troškova u sebi sadrži i rezervisanja za materijalne troškove za slučaj da dođe do
poremećaja na tržištu ulaznih elemenat aprocesa reprodukcije bilo na strani
ponude bilo na strani cenovnih relacija.

€

Naziv

Ostali materijalni
troškovi

120.000

123.600

127.308

131.127

135.061

139.113

143.286

147.585

152.012

156.573

Ukupno

120.000

123.600

127.308

131.127

135.061

139.113

143.286

147.585

152.012

156.573

- 152 -

Troškovi poreza na imovinu

Saglasno  zakonskim  propisima,  porez  na  imovinu
se    obračunava    primenom   stope  od  0,40%  na
vrednost  građevinskih  objekata.  U  skladu  sa  ovim,
sačinjen  je   obračun  troškova  poreza  na  imovinu
turističkih kapaciteta turističkog prostora

Nematerijalni troškovi

Poslovanje  preduzeća  je,  takođe,  s  kopčano  i  sa
brojnim nematerijalnim troškovima i izdacima koji se
odnose   na  razne   neproizvodne   usluge,  doprinose
komorama   i  poslovnim  udruženjima,  sudske   takse,
troškove  platnog  prometa   i  druge.  Ukupni  godišnji
iznos  nematerijalnih troškova  trurističkih  kapaciteta
turističkog  prostora  Divčibare  je  procenjen   na
180.000 € u prvoj godini uz godišnji   rast   po   stopi
od    3%    u    narednim    godinama    prema    sledećoj
bližoj specifikaciji.

€

Naziv

Neproizvodne usluge

100.000

103.000

106.090

109.273

112.551

115.927

119.405

122.987

126.677

130.477

Platni promet

50.000

51.500

53.045

54.636

56.275

57.964

59.703

61.494

63.339

65.239

Doprinosi komorama i
udruženjima

30.000

30.900

31.827

32.782

33.765

34.778

35.822

36.896

38.003

39.143

Ukupno

180.000

185.400

190.962

196.691

202.592

208.669

214.929

221.377

228.019

234.859

€

Elementi

Procenjena vrednost
građevinskih objekata

5.264.640

Stopa poreza

0,400

Godišnjitroškoviporezanaimovinu

21.059

- 154 -

DOBIT (gubitak)

887.413

930.382

974.639

1.020.225

1.067.178

1.115.539

1.165.352

1.216.659 1.269.505

POREZ

88.741

93.038

97.464

102.022

106.718

111.554

116.535

121.666 126.950

NETODOBIT

798.672

837.343

877.175

918.202

960.460

1.003.985

1.048.817

1.094.993 1.142.554

Projektivani  bilans  uspeha  turističkih  kapaciteta  turističkog
prostora  Divčibare je sintetički izraz njihovog poslovanja u zadatim
uslovima  polaznih  pretpostavki   i  opredeljenja.  Ukoliko   se  proces
reprodukcije poslovnog sistema turističkog prostora Divčibare bude
odvijao  u   skladu   sa  datim  pretpostavkama  po  pitanju   obima  i
dinamike  rasta  poslvnih  aktivnosti  i  po  pitanju  strukture  i  obima
trškova  poslovanja,  u  narednom  desetogodišnjem  periodu  se
mogu  očekivati  poslovni rezultati prema napred iznetim podacima.

- 155 -

OBRAČUN POTREBNIH OBRTNIH SREDSTAVA I OBAVEZA IZ TEKUĆEG

POSLOVANJA

Obračun potrebnih obrtnih sredstava i obaveza iz tekućeg poslovanja je sačinjen
na bazi podataka projektovanog bilansa uspeha. Ovaj obračun pokazuje kakve će
biti potrebe turističkih kapaciteta turističkog prostora Divčibare za ulaganjima u
trajna  obrtna  sredstva  u  zadatim   uslovima  obima  i  dinamike  procesa
reprodukcije.  Istovremeno,  ovaj  obračun  pokazuje  i  kakve  će  biti  mogućnosti
finansiranja  ulaganja  u trajna  obrtna  sredstva  na  teret  tekućih  obaveza  prema
poveriocima.

€

P O Z I C I J A

Godišnji promet

OBRTNA SREDSTVA

1. Zalihe

4.189.641

4.315.330

4.444.790

4.578.134

4.715.478

4.856.942

5.002.651

5.152.730

5.307.312

5.466.531

2. Potraživanja

6.703.426

6.904.529

7.111.664

7.325.014

7.544.765

7.771.108

8.004.241

8.244.368

8.491.699

8.746.450

3. Novčana sredstva

6.703.426

6.904.529

7.111.664

7.325.014

7.544.765

7.771.108

8.004.241

8.244.368

8.491.699

8.746.450

OBAVEZE IZ TEKUĆEG
POSLOVANJA

1. Dobavljači

4.347.137

4.477.551

4.611.877

4.750.234

4.892.741

5.039.523

5.190.709

5.346.430

5.506.823

5.672.027

2. Bruto plate

480.000

494.400

509.232

524.509

540.244

556.452

573.145

590.339

608.050

626.291

3. Amortizacija

412.397

4. Ostale obaveze

253.800

262.417

271.292

280.434

289.850

299.548

309.537

319.826

330.424

341.340

Koeficijenti obrta

OBRTNA SREDSTVA

1. Zalihe

2. Potraživanja

3. Novčana sredstva

180

OBAVEZE IZ TEKUĆEG

- 157 -

Obračun obaveza iz tekućeg poslovanja

€

Elementi

Dobavljači

543.392

559.694

576.485

593.779

611.593

629.940

648.839

668.304

688.353

709.003

Bruto plate

40.000

41.200

42.436

43.709

45.020

46.371

47.762

49.195

50.671

52.191

Amortizacija

34.366

Porezi i doprinosi

21.150

21.868

22.608

23.369

24.154

24.962

25.795

26.652

27.535

28.445

Ukupno

638.908

657.128

675.895

695.224

715.133

735.640

756.762

778.517

800.925

824.006

Obračun potrebnih ulaganja u trajna obrtna sredstva u godini finansijskih projekcija

€

Elementi

Godišnje

Koeficijenti

Potrebna

Opis

potrebe

obrta

obrtna sr.

OBRTNA SREDSTVA

770.428

Trajna obrtna sredsta

4.189.641

174.568

1.1. Zalihe materijala

4.189.641

174.568

Druga obrtna sredstva

13.406.852

595.860

2.1. Potraživanja od kupaca

6.703.426

558.619

2.2. Žiro račun

6.703.426

180

37.241

IZVORI OBRTNIH SREDSTAVA

638.908

1. Dobavljači

4.347.137

543.392

2. Bruto lični dohoci

480.000

40.000

3. Amortizacija

412.397

34.366

4. Ostale obaveze

253.800

21.150

POTREBNA OBRTNA SREDSVA

131.520

- 158 -

Obračun dinamike potrebnih ulaganja u trajna obrtna sredstva

€

Elementi

POTREBNA OBRTNA
SREDSTVA

Obrtna sredstva - 1.1.

770.428

793.541

817.348

841.868

867.124

893.138

919.932

947.530

975.956

Obrtna sredstva na dan 31.12.

770.428

793.541

817.348

841.868

867.124

893.138

919.932

947.530

975.956

1.005.234

IZVORI

Obaveze iz tekućeg poslovanja

638.908

657.128

675.895

695.224

715.133

735.640

756.762

778.517

800.925

824.006

TRAJNA OBRTNA SREDSTVA

131.520

136.413

141.453

146.644

151.991

157.498

163.170

169.013

175.030

181.229

POTREBNA ULAGANJA U TOS

131.520

4.893

5.040

5.191

5.347

5.507

5.672

5.843

6.018

6.198

Ikz kredita poslovne banke

Iz tekućih priliva preduzeća

131.520

4.893

5.040

5.191

5.347

5.507

5.672

5.843

6.018

6.198

- 160 -

EKONOMSKI TOK

Ekonomski tok je novčani tok projektovan tako da omogući ocenu rentabilnosti
(profitabilnosti)investicionihulaganja. Ekonomski tok u svojim prilivima
uključuje ukupan prihod a ne uključuje izvore finansiranja. Oni se u ovom
obračunskom iskazu izostavljaju jer je u računu rentabiliteta upravo potrebno
pokazati u kojoj meri i u kom period projekat sam po sebi može da otplati
ulaganja. S druge strane, u odlivima su prisutna ukupna investiciona ulaganja.

top

int

n e e

konomsk

e fe

ktivnosti

je ona diskontna stopa koja kriterijum njegove

sadašnje vrednosti svodi na nulu. Po definiciji, to je ona diskontna stopa u čijim
uslovima realizacija datog investicionog projekta investitoru ne donosi ni dobitke ni
gubitke.

Neto sadašnja vrednost ro jekta je reprezent dinamičkih kriterijuma njihove ocene.

Obračunava se tehnikama i procedurama diskontnog računa. Neto sadašnja vrednost
projekta je zbir diskontovanih neto novčanih priliva projekta u njegovom životnom
veku svedenih na sadašnji vremenski trenutak.

U svojoj suštini, stopa interne ekonomske efektivnosti je ona kamatna stopa koju bi
projekat mogao da podnese pod uslovom da se sva ulaganja finansiraju iz kredita
poslovne banke, dok je neto sadašnja vrednost projekta izraz neto efekata investiranja
svedenih na današnji dan.

Stopa interne ekonomske efektivnosti - IRR

€

Elementi

Ukupno

UKUPAN PRIHOD

75,167,870

6,384,215

6,575,741

6,773,014

6,976,204

7,185,490

7,401,055

7,623,087

7,851,779

8,087,333

10,309,953

Prihodi od prodaje

73,187,870

6,384,215

6,575,741

6,773,014

6,976,204

7,185,490

7,401,055

7,623,087

7,851,779

8,087,333

8,329,953

Ostatak vrednosti

1,980,000

UKUPNI RASHODI

70,417,299

14,278,277

5,536,081

5,699,824

5,868,479

6,042,194

6,221,120

6,405,414

6,595,236

6,784,736

6,985,938

Investicije

8,943,413

8,905,920

4,893

5,040

5,191

5,347

5,507

5,672

5,843

- osnovna sredstva

8,774,400

- obrtna sredstva

169,013

131,520

4,893

5,040

5,191

5,347

5,507

5,672

5,843

Troškovi osnovnih
sirovina

48,029,540

4,189,641

4,315,330

4,444,790

4,578,134

4,715,478

4,856,942

5,002,651

5,152,730

5,307,312

5,466,531

- 161 -

Troškovi energije

1,805,511

157,496

162,221

167,087

172,100

177,263

182,581

188,058

193,700

199,511

205,496

DISKONTNA STOPA

7.0

NETO SADAŠNJA
VREDNOST

740,879 -

7,377,628 908,079 876,042 845,078 815,155 786,241 758,306 731,319 708,526 1,689,760

PERIOD POVRAĆAJA ULOŽENOG KAPITALA

Period povraćaja uloženog kapitala je vremenska preferenca koja nam pokazuje
u kom vremenskom roku će se vratiti uložena sredstva u odgovarajuću poslovnu
aktivnost. U ovom obračunu se kompariraju uložena sredstva na jednoj strani i
volumeni akumulacije na drugoj strani. Rok u kome se izjednačuju volumeni
uloženog kapitala i volumeni akumulacije je rok povraćaja uloženih sredstava

€

Godine

Investiciona

ulaganja

Akumu

lacija

Nepokriveni

Godisnje

Kumulativ.

Godisnje

Kumulativ.

deoinvesticija

8,774,400

1,211,068

-7,563,332

8,774,400

1,249,740

2,460,809

-6,313,591

8,774,400

1,289,572

3,750,381

-5,024,019

8,774,400

1,330,599

5,080,980

-3,693,420

8,774,400

1,416,382

6,497,362

-2,277,038

8,774,400

1,461,213

7,958,575

-815,825

8,774,400

1,507,390

9,465,965

691,565

€

Elementi

AKTIVA

OSNOVNASREDSTVAINEMATER.
ULAGANJA

8.774.400

8.774.40

OBRTNAIMOVINA

901.948

929.954

958.800

988.512

5.106.986

6.131.478

7.201.416

8.318.164

9.483.127

10.697.75

Zalihe

174.568

179.805

185.200

190.756

196.478

202.373

208.444

214.697

221.138

227.77

Potraživanja

558.619

575.377

592.639

610.418

628.730

647.592

667.020

687.031

707.642

728.87

GotovinaiHOV

37.241

38.358

39.509

40.695

41.915

43.173

44.468

45.802

47.176

48.59

Ulaganjautrajnaobrtnasredstva

131.520

136.413

141.453

146.644

151.991

157.498

163.170

169.013

175.030

181.22

SLOBODNASREDSTVANNT-a

535.632

1.363.189

2.230.285

3.138.105

4.087.871

5.080.842

6.118.314

7.201.622

8.332.141

9.511.28

POSLOVNAIMOVINA

10.211.980

11.067.543

11.963.485

12.901.017

13.881.386

14.905.878

15.975.816

17.092.564

18.257.527

19.472.15

GUBITAK

POSLOVNAAKTIVA

10.211.980

11.067.543

11.963.485

12.901.017

13.881.386

14.905.878

15.975.816

17.092.564

18.257.527

19.472.15

VANPOSLOVNAAKTIVA

UKUPNAAKTIVA

10.211.980

11.067.543

11.963.485

12.901.017

13.881.386

14.905.878

15.975.816

17.092.564

18.257.527

19.472.15

PASIVA

KAPITAL

9.573.072

10.410.415

11.287.590

12.205.792

13.166.252

14.170.238

15.219.054

16.314.047

17.456.601

18.648.14

KRATKOROČNEOBAVEZE

638.908

657.128

675.895

695.224

715.133

735.640

756.762

778.517

800.925

824.00

4.1. Dobavljači

543.392

559.694

576.485

593.779

611.593

629.940

648.839

668.304

688.353

709.00

4.3. Ostalekratkoročneobaveze

95.516

97.434

99.410

101.445

103.541

105.700

107.923

110.214

112.573

115.00

POSLOVNAPASIVA

10.211.980

11.067.543

11.963.485

12.901.017

13.881.386

14.905.878

15.975.816

17.092.564

18.257.527

19.472.15

VANPOSLOVNAPASIVA

UKUPNAPASIVA

10.211.980

11.067.543

11.963.485

12.901.017

13.881.386

14.905.878

15.975.816

17.092.564

18.257.527

19.472.15

BILANS STANJA

U  pretpostavljenim  relacijama  neto  vrednosti  kapitala  uloženog   u  turističke
kapacitete  turističkog  prostora  Divčibare,  procenjenim  relacijama  obima  i
dinamike  poslovnih  aktiovnosti,  odnosno  ukupnog  procesa  reproduikcije  u
narednom  desetogodišnjem  periodu   i  projektovanim  relacijama  i  odnosima
prihoda,  rashoda  i  neto  poslovnog  rezultata,  stanje imovine,  obaveza  i  kapitala
turističkih kapaciteta turističkog prostora Divčibare će na dan 31.12. u godini biti
prema napred iznetim podacima.Prema iznetim podacima projektovanog bilansa
stanja  kao  svojevrsne  štedne  knjižice,  kompleks  turističkih  kapaciteta  na

strukturu. Stanje sadašnje vrednosti fiksne imovine će se zadržati na  početnom
nivou  od  8.774.400  €  zato  što  će   se   ceolokupan  iznos  godišnje  amortizacije
replasirati  u  zamenu  otpisanih  i  istrošenih   osnovnih  sredstava.  Istovremeno,
godišnja  stanja  na  poziciji  kapaitala  će  se  iz  godine  u  godinu  povećavati  po
osnovu  neto  dobiti.  Kao  krajnji  rezultat   navedenih  tendencija,  dugoročna
fiannsijska  ravnoteža  kompleksa  turističkih  kapaciteta  turističkog  prostora
Divčibare  će  se  iz  godine  u  godinu  poboljšavati  s  obzirom  daće  volumeni
dugoročnih izvora rasti značajno brže od rasta dugoročno vezanih sredstava.

ZAKLJUČAK

Sva sagledavanja i analize, uz sve ograde po pitanju ulaznih podataka i učinjenih pretpostavki, ukazuju
da postoje potrebni i dovoljni uslovi koji obezbeđuju održivo poslovanje turističkih kapaciteta na
turističkom prostoru Divčibare i da, ekonomski posmatrano, postoje uslovi za njegovo proglašenje za
turistički prostor u punom značenju te reči.

REZIME PODATAKA EKONOMSKE ANALIZE

€

Elementi

Investiciona ulaganja

8.905.920

4.893

5.040

5.191

5.347

5.507

5.672

5.843