VISOKA ŠKOLA STRUKOVNIH STUDIJA
ZA MENADŽMENT U SAOBRAĆAJU
SUBJEKTI MEĐUNARODNIH ODNOSA
- Seminarski rad iz predmeta Međunarodni Odnosi I Politika-
Profesor:
Student:
Dr. Milovan Vuković
Denis Kaltak ПБ 38-C
Međunarodni Odnosi I Politika
Niš, 2014.
1
Međunarodni Odnosi I Politika
UVOD
U svom klasičnom i najstarijem poimanju, međunarodni odnosi su kao poseban vid društvenih
odnosa gotovo isključivo shvatani kao diplomatsko-strategijski odnosi između suverenih država kao
glavnih jedinica međunarodnog sistema. Sam pojam međunarodnih odnosa nije nedovoljno jasan –
postoji skoro opšta saglasnost onih koji izučavaju ovu oblast da su glavni akteri međunarodnih odnosa
države, a ne narodi kako bi se moglo pomisliti na osnovu naziva. Zato bi možda umesto izraza
međunarodni odnosi (
international relations
) prikladnije bilo koristiti izraz međudržavni odnosi
(
interstate relations
). Trebalo bi naglasiti da su do sredine XX veka međunarodni odnosi već postali
opšteprihvaćen pojam; s druge strane, odnosi između potpunih, teritorijalno zaokruženih i politički
razgraničenih društava su se odavno razgranali izvan područja diplomatsko-strateških odnosa država u
užem smislu.
U novije vreme, međutim, u određenjima sadržaja pojma međunarodnih odnosa, naročito kod
teoretičara koji pripadaju realističkoj školi i/ili neorealizmu, oblast međunarodnih odnosa zahvata
odnose između svetskih vlada. Ipak, krajem XX i početkom XXI veka međuzavisnost država i društava
jednako je važna kao i njihova nezavisnost. Otuda najveći broj teoretičara i praktičara međunarodne
politike postojanje međunarodnih odnosa zapravo nalazi u transakcijama svih vrsta koje presecaju
državne granice: političkim, bezbednosnim, ekonomskim, društvenim, kulturnim, ekološkim...
Ovo osporavano predmetno polje se, tako, proteže istovremeno i na aktivnosti nevladinih organizacija,
trgovinske pregovore, delatnost međunarodnih organizacija poput Ujedinjenih nacija, kao i na
izučavanje procesa globalizacije, značaja i uloge informatičke revolucije, svetskih komunikacija i
Interneta, finansijskih sistema, globalnih poslovnih korporacija, nastajanja globalnog društva. Usled
pomenutih promena došlo je do pomeranja od do tada neprikosnovenog državo-centričnog prema
istraživačkom pristupu u čijem središtu nisu više samo pitanja rata i mira, nego ukupnost svih
aktivnosti koje presecaju državne granice. Razvijeni odnosi složene međuzavisnosti podrazumevaju i
učešće nedržavnih aktera od kojih neki često poseduju veću moć uticaja i, primera radi, finansijsku
snagu, nego čitav niz suverenih država.
Otuda, može se prihvatiti mišljenje većine teoretičara da bi težište discipline međunarodnih
odnosa trebalo da bude na svim prekograničnim transakcijama uopšte, kao i načinima pomoću kojih se
države i nedržavni akteri odnose u međusobnim interakcijama.
Ponekad se postavlja pitanje prirode naučnog polja međunarodnih odnosa: da li su međunarodni
odnosi eklektička disciplina ili imaju svoj nezavisni predmet istraživanja? Prema mišljenju Frederika
Šumana (1953) nauka o međunarodnim odnosima nije posebna grana saznanja već pre jedna eklektička
disciplina.
Nauka o međunarodnim odnosima pruža uvid u celinu – ona je zahvaljujući tzv. ,,efektu
sistema” više od prostog zbira svojih delova, to jest njenih konstitutivnih disciplina. Samim tim i
znanja koja ova disciplina pruža su celovitija i produbljenija. Nauka o međunarodnim odnosima
objašnjava način ,,na koji svet funkcioniše”. A, prema mišljenju Džona Miršajmera, disciplina
međunarodnih odnosa otvara i neka epistemološka pitanja poput sledećih:
da li je ova nauka teorijska ili deskriptivna, odnosno da li ona može biti
teorijska?
da li je ona empirijska ili sintetička nauka?
da li njena istraživanja imaju samo teorijski ili praktični značaj?
3
Međunarodni Odnosi I Politika
1. SUBJEKTI MEĐUNARODNIH ODNOSA
Pod subjektima međunarodnih odnosa podrazumevaju se nosioci aktivnosti (akteri) koji deluju
voljno i svesno, pozitivno i negativno, utičući na događaje i procese koji menjaju sliku sveta. Pri tome,
subjekte međunarodnih odnosa ne treba poistovetiti sa subjektima međunarodnog prava. Kod ove vrste
prava traga se za odgovorom na pitanje ko može biti nosilac međunarodnih prava i obaveza. S druge
strane, kod subjekata međunarodnih odnosa je od primarnog značaja sposobnost izvornog i stvarnog
delovanja u svetskim razmerama.
Subjekti međunarodnih odnosa se često nazivaju gradivnim blokovima međunarodne politike.
Prema viđenju čuvenog teoretičara Džozefa Naja, subjekti predstavljaju jedan od tri ključna koncepta
bez kojih ne bi bilo moguće promišljati o međunarodnoj politici: preostala dva su ciljevi i sredstva za
postizanje postavljenih ciljeva.
Ko su subjekti međunarodnih odnosa? U spektru uticajnih nosilaca aktivnosti na međunarodnoj
sceni najčešće se prepoznaju:
države,
međudržavne organizacije,
pokreti,
crkvene organizacije,
nacije,
grupe ljudi,
interesne grupe, te
čovek kao pojedinac.
U ovom poglavlju najpre se razmatraju osobine subjekata međunarodnih odnosa, zatim se obrazlaže
klasifikacija subjekata međunarodnih odnosa na nacionalne, međunarodne i transnacionalne. U okviru
svake grupe subjekata analizirani su oni najvažniji sa stanovišta međunarodnih odnosa.
2.
OSOBINE SUBJEKATA MEĐUNARODNIH ODNOSA
S obzirom na to da su subjekti međunarodnih odnosa oni činioci koji se sastoje od ljudi (dakle, grupe ili
zajednice), od njih se očekuju osobine kao što su:
(1) organizovanost,
(2) nezavisnost,
(3) međunarodni karakter i
(4) politički značaj.
Kada je o prvoj osobini reč, to jest o organizovanosti, sasvim je razumljivo da grupa ljudi mora biti
organizovana jer će je to učiniti sposobnom da donosi odluke sa posledicama po čitavu zajednicu, a
koje njeni pripadnici, po pravilu, usvajaju i sprovode u delo. Neke države, uprkos tome što formalno
imaju pozitivno zakonodavstvo nisu u stanju da ispune ovaj uslov. S druge strane, organizovanost je
ponekad jače izražena kod nekih međunarodnih religija, političkih pokreta ili transnacionalnih
kompanija.
4
