SEMINARSKI RAD
Tema:
Subjekti međunarodnog javnog prava
2
1. Uvod
Kada govorimo o subjektima međunarodnog prava prvenstveno se misli na
subjekte kojima međunarodno pravo priznaje određene sposobnosti čime određeni
subjekti postaju subjekti međunarodnog prava. Subjektima međunarodnog javnog
prava se smatraj: države, međunarodne organizacije, međunarodna zajednica
(čovečanstvo) i pojedinci. U ovom radu će detaljno biti izloženo ko su subjekti
međunarodnog prava i koje su njihove osnovne karakteristike.
Prvenstveno, pod subjektima međunarodnog prava se podrazumevaju entiteti i
lica koja su kao takva sposobna da budu nosioci prava i obaveza, ali i pored ovako
uopšteno iznetog određenja subjekata međunarodno prava u teoriji ne postoji
saglasnost kada je reč o pojmu subjekata međunarodnog prava. Nesaglasnost
teoretičara se odnosi na određene sposobnosti koje su određenim subjektima priznate.
Kada se govori o sposobnostima subjekata međunarodnog prava na prvom mestu
je pravna sposobnost koja podrazumeva da subjekti međunarodnog prava mogu da
budu nosioci prava i obaveza koja proističu iz međunarodnog prava.
Pored pravne sposobnosti, druga sposobnost koju poseduju subjekti
međunarodnog prava je delatna sposobnost. Delatna sposobnost se sastoji iz poslovne,
deliktne i procesne sposobnosti. Poslovna sposobnost je sposobnost subjekata
međunarodnog prava da stiču i raspolažu pravima i obavezama. Deliktna sposobnost
je sposobnost subjekata međunarodnog prava da odgovaraju za kršenje međunarodnih
obaveza. Procesna sposobost je sposobnost koja se ogleda u mogućnosti subjekata
međunarodnog prava da pokrenu neki međunarodni postupak radi ostvarivanja svojih
prava.
Pored ovih osobina, subjekti međunarodnog prava poseduju i sudski imunitet,
odnosno imunitet od nacionalne jurisdikcije. Sudski imunitet označava nemogućnost
suđenja subjektu međunarodnog prava pred bilo kojim sudom, bez njegovog
prethodnog pristanka.
Takođe, subjekti međunarodnog prava imaju pravo i obavezu da štite svoje
građane kako na svojoj teritoriji, tako i izvan nje.
4
2. Država kao subjekt međunarodnog prava
2.1. Kriterijum državnosti
Pod kriterijumom državnosti se podrazumevaju konstitutivni elementi svake
države. Dakle, da bi jedna država postojala mora istovremeno da poseduje sledeća tri
elementa: stanovništvo, teritoriju i suverenu vlast.
Pod stanovništvom se podrazumevaju stalno naseljeni ljudi na jednoj teritoriji.
Stanovništvo jedne države čine njeni državljani koji ne moraju da govore isti jezik,
niti da imaju isto etničko poreklo. Iz navedenog možemo zaključiti da se pod
stanovništvom jedne države podrazumevaju i nacionalne manjine i stranci.
Teritorija je drugi element države i pod njom se podrazumeva celovit
trodimenzionalni prostor koji zauzima jedna država. Pod trodimenzionalnim
prostorom se podrazumeva da se pored kopna (zemlja, vodene površine) državnom
teritorijom smatra vazdušni prostor iznad tog dela kopna i zemljina utropa ispod tog
dela zemljine kore. Kada je reč o državnim teritorijama na vodama između država,
naročito kada je reč o moru, određuje se i ograničava međunarodnim aktima.
Kod ova dva elementa bitno je naglasiti da brojnost stanovništva i veličina
teritorije nisu od značaja kada je reč o oceni državnosti.
Državna vlast je treći element države i pod njom se podrazumeva svojstvo
države, odnosno njenih organa da izdaju obavezna pravila ponašanja kojima su dužni
da se pokoravaju oni na koje se ta pravila odnose.
1
Državna vlast je najjača,
nezavisna, nedeljiva i neprekidna. Najjača je zato što ima svojstva suprematije, tj. sve
zajednice i pojedinci na jednoj državnoj teritoriji moraju da joj se pokoravaju.
Nezavisna je jer iznad njen ne postoji druga vlast kojoj ona mora da se pokorava, a
sve odluke koje donese je zato što je to sama htela. Nedeljivost se odnosi na to da
jedna vlast postoji na celoj državnoj teritoriji bez obzira na njen oblik organizovanja.
Neprekidnost se odnosi na to da državna vlast postoji od kad postoji i država bez
obzira na to ko vrši tu državnu vlast.
1
5
2.2. Državne granice
Državne granice se mogu definisati kao pravne činjenice koje određuju i
razdvajaju različite državne vlasti, tj. one predstavljaju skup povezanih tačaka u ravni
koje omeđuju različite državne vlasti.
Što se tiče međunarodnog prava ono pravi razliku između nacionalnih i
međunarodnih granica. Međunarodne granice predstavljaju linije razdvajanja između
suverenih država, dok nacionalne granice odvajaju prostor pod nacionalnom
jurisdikcijom na moru i u vazduhu od zajedničkog dobra međunarodne zajednice ili
res communis.
2
Granice se mogu podeliti na prirodne, veštačke i astronomske kao posebnu vrstu
veštačkih granica.
Kada je reč o prirodnim granicama, njih čine različite prirodne pojave kao što su
reke, planine, jezera i dr. Kada je reč o rekama kao granicama razlikuje se utvrđivanje
granica kod plovnih i neplovnih reka. Ovaj način određivanaj granica je
najjednostavniji i najbrži.
Veštačke granice su granice koje se određuju tako što se u obzir ne uzimaju
prirodne pojave, a po pravilu su pravolinijske i najčešći primer ovih granica je kod
afričkih pustinjskih država. Ovaj način određivanja granica je najteži i uglavnom
zahteva težu proceduru određivanja granica.
Astronomske granice, kao posebna vrsta veštačkih granica, najčešće kao
kriterijum određivanja granica uzimaju geografsku mrežu. Pod geografskom mrežom
se podrazumevaju zamišljene linije oko Zemljine lopte, tj. meridijani i paralele.
Postupak za utvrđivanje granica ima dve faze: fazu delimitacije i fazu
demarkacije. Pod fazom deliminacije se podrazumeva određivanje granice prema
geografskoj karti i drugim dokumentima, a pod fazom demarkacije ucrtavanje
utvrđenih ugranica.
2
