SUDSKO PRAVO (PRVI DEO)
1. POJAM SUDSTVA
(DEFINICIJA ŠTA JE SUDSKO PRAVO TO NAM TREBA)!
2. PRAVNE TEORIJE I SUDSKO PRAVO
U dosadašnjoj pravnoj nauci nema svestrane analize vrednosno –teleološke dimenzije sudskog prava.
Teleloškim tumačenjem pravnih normi dolazimo do spoznaje njihovog smisla i cilja. Ovim tumačenjem
dolazimo do saznanja šta se odredjenom pravnom normom želi zaštiti, i do saznanja suštine i smisla
samog zakona. Iako u praksi susrećemo radove koji direktno ili indirektno obradjuju probleme sudskog
prava , koji su razbacani po raznim granama prava, teško je izdvojiti i pravne teorije koje su usredsredjene
na analizu sudskog prava, kao posebne discipline pravne nauke . Zato se može reći da su sve teorije koje
su izučavale pravo na indirektan način bile posvećene i izučavanju sudskog prava. Medjutim,
najprimenljivije naučne teorije, koje sudsko pravo preuzima od druhh nauka su:
1) Prirodnopravna teorija 2) legalistička teorija 3) normativistička teorija i 4) sociološka teorija.
3.PRIRODNO PRAVNA TEORIJA
Ova teorija polazi od pretpostavke da je svako pravo složeno i hijerarhijski uredjeno, koje je sastavljeno
od dva načela: objektivnog i pravednog, kojima uredjuje međuljudske odnose ( prirodno pravo), I od
pravila ponašanja postavljenih od države ili drugih subjekata ( pozitivn pravo ) .Ovo su najvažnija
obeležja svakog prava , otuda i proističe: 1) dualistički sastav pravne pojave 2) objektivnost važenja
prirodnog prava ili njegova nezavisnost o volji i delu ljudi 3) etički savrseni sadržaj prirodnog prava
4)nadređenost prirodnopravnih načela u odnosu na pravila pozitivnog prava
U osnovi učenja prirodnopravne teorije je načelo pravednosti. Izdvajaju se dva učenja. Prvo je učenje da
pozitivno pravo, koje je u suprotnosti sa prirodnim načelima, nije pravo. Takvo pravo nema nikakav
značaj i njegove norme su neobavezujuće. Drugo je mišljenja da pozitivna pravila, koja su u suprotnosti
sa prirodnim načelima, imaju obavezujuće značenje i imaju sva pravna obeležja. Prirodna pravna teorija
polazi od stanovišta da ostvarivanja zakonskih (pravnih) normi nije predmet sudskog prava, već da te
relacije treba rešavati na principima za koje se zalaže prirodno pravna teorija.
4.LEGALISTIČKA TEORIJA
Ova teorija polazi od stanovišta da su pravne norme utemeljene na fizičkoj prinudi, jer proističu iz vršenja
državne vlasti. Ova teorija se temelji na državnosti, imperativnosti i prinudnosti pravnih normi. Pravna
norma, a samim tim i pravo, proizvod su slobodne državne volje, koji je ujedno i zakonodavac . Iz
ovakvog odredjenja pravne norme i prava , proizilazi da je ponašanje pravno samo iz razloga jer ga je
zakonodavac tako odredio u pravnom aktu, odnosno zakonu.
5. NORMATIVISTIČKA TEORIJA
Posmatra pravo kao sistem normi kojima se utiče na društvene odnose, tako što se odredjuje kako subjekt
treba da se ponaša, i odrdjuje se sankcija u koliko se tako ne ponaša. Za razvoj normativističke teorije o
pravu, najzaslužniji je Hans Kelzen, nemački teoretičar. Prema ovoj teoriji , pravo je norma i tako
odredjeno ono nije sastavni deo društvene stvarnosti pa samim time, ima vrlo malo dodirnih tačaka sa
činjenicama na koje se primenjuje. Pravna norma nije proizvod društvenih odnosa, niti se iz njih izvodi,
već svaka viša norma se izvodi iz niže, odnosno norme se izvode iz same norme. Za razliku od
legalističke, ova teorija pravo više neodredjuje samo kao zakon i njegovu mehaničku primenu, već mu
daje naučni princip koji izvodi iz više pojmova sadržanih u zakonskim normama. Najpoznatiji sledbenici
normativističke teorije pripadaju italijanskoj školi analitičke teorije prava.
6. SOCIOLOŠKA TEORIJA
Sociloška shvatanja prava vrlo su brojna i različita. Medjutim sva polaze od toga da pravo predstavlja
jedinstvo društvenih odnosa i normi, koje te odnose prinudno i efikasno uredjuje. Ova teorija zastupa
gledište da postojanje pravne norme nije ni u načelu pravde, već prvenstveno u stvarnim ljudskim
potrebama i interesima unutar odredjenog rasporeda društvene moći. Značajan doprinos razvoju
sociološke teorije dao je Maks Veber, koji pravo odredjuje kao poredak i pravi razliku izmedju
sociološkog i pravnog (jurističkog) poretka. Glavna karakteristika glavnog poretka prema Veberu je da je
on sastavljen od pravnih normi čija ispravnost i postojanje može da se dokaže, dok sociološki pravni
poredak čini skup stvarnih razloga, koje odrdjuje ljudsko delovanje.
7.INTEGRALNE TEORIJE -
Pravo odrdjuje kao sistem društvenih i državnih normi koji u
medjuljudskim odnosima efikasno ostvaruje ideju pravde i druge vrednosti zajedničkog života.
8.ZNAČAJ NAČELA PODELE VLASTI ZA ZASNIVANJE PREDMETA ISTRAŽIVANJA KAO
POSEBNE PRAVNE DISCIPLINE
Nastankom moderne države, osećala se potreba da nije dobro da vlasst bude skoncentrisana u rukama
jednog državnog organa, bez obzira kako se on zvao. Podelu vlastu je u nauku uveo francuski mislilac
Monteskje, koji se zalagao da u državi postoe tri nezavisne vlasti – zakonodavna, izvršna i sudska. On se
odlučno protivio njihovom sjedinjavanju u jednu vlast, jer bi u takvim uslovima neminovno ona dovodila
do pojave tiranije i samovlašća. Bilo bi pogrešno smatrati da je načelo podele vlasti samo pitanje
organizacije vlasti u državi. Ovim načelom se, odrđuje ko i na koji način vrši pravne funkcije u držvi i
kako e uređuju odnosi između državnih organa. Načelo podele vlasti omogućuje formiranje posebne
grane vlasti – sudske vlasti u državi. Ovo načelo obezbeđuje sudskoj vlasti da samostalno ostvaruje svoju
fuknciju, bez preteranog mešanja druge dve grane vlasti ( zakonodavne i izvršne). Zavaljujući ovom
načelu sudske odluke ne mogu da ukidaju, menjaju ili na njih da utiču drugi nosioci vlasti u državi.
Utemeljivač načela podele vlasti Monteskje bio je mišljenja da sudska vlast treba da pripada narodu,
odnosno da sudije bira neposredno sam narod. Sudksa vlast, kao samostalna grana vlasti, nema pretenzije,
niti se meša u delokrug rada druge dve grane vlasti.
