SUKOB CIVILIZACIJA
Samjuel Hantington
Globalno-politicka situacija u svijetu poslije hladnratovskog perioda sustinski se
izmjenila.
Blokovsku podjelu svijeta – bipolarni svijet zamjenjuje civilzacijska podjela
svijeta i multipolarni svijet. Pojavljuje se svjetski poredak zasnovan na
civilizaciji u kojem se drzave grupisu oko vodece drzave(a) koja cini jezgro
njihove civilizacije.
Civilizacije imaju politicku strukturu po semi:
a) najvaznija drzava – dominantna drzava u civilizaciji npr. Rusija u
pravoslavnom svijetu.
b) drzave clanice – koje su potpuno identifikovane sa svojom civilizacijom, npr.
Italija u zapadnoevropskoj civilizaciji.
c) usamljene drzave – drzave kojima nedostaje kulturno zajednistvo sa drugim
drzavavama, npr. Japan, ako se japanska civilizacija posmatra kao posebna.
d) podjeljene drzave – drzave u kojima velike grupe pripadaju razlicitim
civilizacijama, npr BiH.
e) pocjepane drzave – drzave koje imaju jednu predominantnu kulturu koja je
smjesta u jednu civilizaciju, ali njeno vodjstvo zeli da ju premjesti u drugu
civilizaciju, npr. Turska.
U posthladnoratovskom svijetu najvaznije razlike izmedju ljudi i drzava nisu
politicke, ekonomske ili ideoloske vec kulturne. Drustva spojena ideologijom ali
podjeljena civilizacijom se raspadaju (SSSR, SFRJ) a drustva razdvojena
ideologijom ali spojena civilizacijom ponovo se ujedinjuju (Njemacka).
Naziru se najmanje cetri velike civilizacijske grupe: 1) Sinicka ; 2) Hindu ; 3)
Islamska ; 4) Zapadna, a moguce im je pridodati 5) Japansku; 6) Latinoamericku ;
7) Africku.
U svijetu koji se pojavljuje niti jedna drzava ukljucujuci SAD, niti civilizacija
nece imati globalnu dominaciju – globalna moc karakteristicna za period hladnog
rata je zastarjela.
Univerzalna opstesvjetska civilizacija se ne pojavljuje.
Pretpostavka da kraj hladnog rata znaci i kraj sukoba u globalnoj politici i pojavu
jednog relativno harmonicnog svijeta zasnovanog na vrijednostima zapadne
civilizacije je pogresna. Ovu pretpostavku iznio je Fukujama smatrajuci da se
nalazimo na kraju istorije u smislu dovrsavanja ideoloske evolucije covjecanstva i
trijumfa liberalne demokratije. Buducnost nece biti posvecena borbama oko ideja
vec rjesavanju svjetskih ekonomskih i tehnickih problema.
Civilizacijska paradigma odbacuje ideju univerzalne civilizacije i polazi od
pretpostavke da se u posthladnoratovskom svijetu narodi grupisu na kulturnoj i
civilizacijskoj osnovi. Ideja univerzalne civilizacije sluzi samo da opravda
zapadnu kulturnu dominaciju. Nezapad vidi kao zapadno ono sto Zapad vidi kao
univerzalno.
Modernizacija je odvojena od pozapadnjacenja.
Sirenje Zapada promovisalo je modernizaciju i pozapadnjacenje i Zapad je
smatrao da ova dva fenomena nuzno idu zajedno. Ekonomski i tehnoloski razvoj
ce zahtjevati radikalno preoblikovanje nezapadnih drustava. Nezapadne kulture su
inkompatibilne sa modernizacijom i moraju da budu ukinute da bi se drustvo
uspjesno modernizovalo. Medjutim u savremenom svijetu nezapadna drustva
krenula su u pravcu pokusaja da se modernizacija kombinuje sa domacom
kulturom. Izrazavaju ga slogani tipa ´´Japanski duh, Zapadna tehnika´´ ili
´´Kinesko ucenje za fundamentalne principe, Zapadno ucenje za prakticnu
upotrebu. ´´ Sustina je u tome da nezapadna drustva prihvataju modernizaciju i
zele da budu modernizovana, ali ne zele da budu pozapadnjacena.
´´Modernizacija da – pozapadnjacenje ne.´´ U praksi se pokazalo da
modernizacija nezapadnih drustava u svojim ranim fazama promovise
pozapadnjacenje ali da u drugoj generaciji ima suprotan efekat i promovise
depozapdnjacenje. Jer modernizacija povecava ekonomsku, vojnu i politicku moc
drustva i ohrabruje njegove clanove da imaju povjerenja u svoju kulturu i postanu
kulturno samouvjereni. Nekoliko vijekova nezapadni narodi zavidjeli su
zapadnim drustvima na ekonomskom prosperitetu, tehnoloskoj sofistikovanosti,
vojnoj moci i politickoj koheziji. Da bi postali bogati i mocni oni su morali da
postanu kao zapad. Ipak danas su ovakvi kemalisticki stavovi iscezli. Svoj razvoj
oni pripisuju privrzenosti vlastitoj kulturi, a ne uvozu zapadne kulture. Oni tvrde
da su uspjeli zato sto su drugaciji od Zapada. Azijati na pr. vjeruju da je njihov
ekonomski uspjeh proizvod azijske, u osnovi konfucijanske kulture. Nju
karakterise poredak, disciplina, porodica, kolektivizam, umjerenost, i uopsteno
nadmoc drzave u odnosu na drustvo i drustva u odnosu na individuu. Ta kultura je
po njihovom misljenju superiorna u odnosu na dekadentnu evropsku kulturu
samozadovoljstva, individualizma, inertnosti, nepostovanju autoriteta i sklonost
da se zaboravi proslost, ignorise buducnost i usredsredi na maksimalizovanje
trenutnih dobitaka. Na slican nacin i ´´islamsko uskrsnuce´´ otelovljuje
prihvatanje modernosti, odbacivanje zapadne kulture i ponovno predavanje
islamu kao vodicu kroz zivot u modernom svijetu (str.121-129.).
- ´´paradoks demokratije´´ : demokratski izbori u mnogim zemljama, posebno
islamskog podrucja, dovode na vlast fundamentalisticki i ektremisticki nastrojene
snage.
Ravnoteza sila medju civilizacijama se mijenja u pravcu:
1) Opadanje moci Zapada. Moc se sa dugo predominantnog zapada premjesta na
nezapadne civilizacije sto se manifestuje u vise nivoa:
- teritorija: na vrhuncu svoje teritorijalne ekspanzije 1920 god. Zapad je diraktno
vladao nad 25,5 miliona kvadratnih milja ili skoro polovinom zemlje. Do 1993.
ova teritorija se prepolovila i Zapad se vratio svom jezgru.
- stanovnistvo: Zapadnjaci su 1900. god. cinili oko 30% svjetskog stanovnistva a
zapadne zemlje su vladale nad 48% tog stanovnistva. Godine 1993. zapadne vlade
su vladale samo zapadnjacima, a oni su se sveli na oko 13% svjetskog
stanovnistva sa daljnjom tendencijom opadanja. Ravnoteza se promjenila i
kvalitativno jer nezapadni narodi postaju sve zdraviji, urbaniji i obrazovaniji.
