Галаксии

Галаксиите се основни градбени единици на Универзумот. Повеќето од нивната видлива маса

е сочинета во вид на ѕвезди. Токму гравитационата сила помеѓу една ѕвезда со друга ги држи
галаксиите, иако присутна е и темната или сокриена маса во надворешните региони на гигантските
галаксии.

Идентификувани се повеќе видови на галаксии, но најстарата и најпрочуена поделба е на:



спирални

(слика 1) и



елиптични

(слика 2)

Слика 1

Слика 2

Помал број на галаксии се познати како

неправилни (ирегуларни)

Спиралните

галаксии имаа дисковиден облик со централна грутка како и нашата галаксија

или галаксијата Андромеда. Релативната големина на дискот и грутката варира од галаксија до
галаксија. Нивните маси се од десетина милиони сончеви маси (10

), за џуџестите системи, до

неколку стотина маси на нашата галаксија. Галаксијата во која ние се наоѓаме -

Млечен Пат

во таа

смисла е просечна и има маса од 100 милијарди сончеви маси (10

). Спиралните галаксии се

населени со најмлади, најтопли и најсјајни ѕвезди, но исто така и со региони на создавање на ѕвезди,
т.е. со прашина и гасни облаци.

Елиптичките

галаксии се со многу помазни ликови, па кај нив немаме големи докази за

постоење на прашина, гас или спирални раце. Тие се со сферовиден облик и може да имаат маси од
само десетина милиони сончеви маси до неколку стотина маси на нашата галаксија.

Ирегуларните

галаксии се општо помалку масивни од типичните елиптични или спирални

галаксии. Имаат неправилна структура исполнета со големи количини на гас и прашина.

Како дополнение, постојат и други класи на галаксии, со кои не се среќаваме често. Можеби

најинтересни се галаксиите со активно галактичко јадро.

Историски, првите галаксии со активно јадро беа:



Сејфертовите галаксии;



Радио галаксии и



Квазари галаксии.

Нашиот Сончев систем е дел од т.н. галаксија – Млечен пат која е стара некаде околу 12

милијарди години. Претставува огромен диск со големи спирални раце и огромен меур во средината
и претставува една од многуте галаксии во Универзумот. Содржи многу милијарди ѕвезди и околу
повеќето од нив се наоѓаат системи од планети и месечини.

Научникот Едвин Хабл уште во 1924 година открил дека нашата Галаксија не е единствена

галаксија   во   Универзумот,   а   своето   сознание   го   добил   како   резултат   на   долгогодишното
набљудување   на   Универзумот   со   помош   на   најнапредниот   телескоп   во   тоа   време   100-инчниот
телескоп кој се наоѓа во планината Вилсон во Лос Анѓелес, во Америка. На овој начин тој докажал
дека постоење на уште огромен број галаксии во Универзумот. Меѓу најпознатите галаксии кои ги
открил се:



Галаксија Вирпол

– која има две спирални раце и содржи околу 160 милиони ѕвезди

(слика 1)



Галаксија М87

– која е гигантска галаксија и е една од најстарите галаксии во

Универзумот. Карактеристично за неа е тоа што во неа ѕвездите светат во златна боја
(слика 2)

(слика 1)

(слика 2)

Галаксиите поедноставено се нарекуваат „Огномет создаден од Мајката Природа“. Тие се

огромни и нивната далечина се мери во светлосни години, односно растојание кое го изминува
светлината за една година. Нашата галаксија – Млечен пат е голема 100 илјади светлосни години, а
друга галаксија која е најблиску до нас е галаксијата Андромеда која е два пати поголема од
Млечниот пат.

Веселната настанала од она што се нарекува Биг – Бенг, која преставувала екстремно густа и

топла маса која постоела пред 13,7 милијарди години. Првите ѕвезди се формирале околу 200
милиони години по Биг – Бенг, а настанале со помош на гравитацијата, додека пак самите галаксии
настанале со групирање на повеќе ѕвезди исто така со помош на гравитацијата. Во центарот на
повеќето галаксии, вклучувајќи ја и нашата, се наоѓаат големи црни маси наречени - Црни дупки.
Првата црна дупка ја открил научникот Фриц Звики и тогаш ја нарекол црна материја.

Галаксиите постојано се дижат, некогаш дури и се судираат при што едната галаксија може да

биде проголтана од другата галаксија. Кога галаксиите ќе се судрат околу нив се формираат облаци
од гас и прашина кои се разнесуваат на сите страни во просторот.

Судир на две галаксии

dolga od nekolku desetini do pove}e stotini kilometri, e izgradena od gasovi.

Ponekoga{ se slu~uva da

од

една комета

se odvojat pove}e opa{ki.

Денес се познати некаде

okolu 600 kometi

najpoznata e Heleevata kometa koja se pojavuva na

sekoi 76 godini. Posleden pat bila videna vo 1986 godina , pa se o~ekuva povtorna sredba vo 2062 godina

Метеори

Метеор

е светлосна појава што настанува со јонизација на атмосферата низ која поминува

метеороидот. Метеорите обично се појавуваат на височина од 75 до 100 километри над површината
на Земјата. Сите метеори доаѓаат од орбити од околината на астероидниот појас.

Метеороидите што потекнуваат од ист објект (комета или астероид) имаат паралелни патеки,

па метеорите што настануваат од нив изгледаат како да потекнуваат од ист дел на неборо (радиант).
Во овој случај се говори за

метеорски дожд.

Во текот на годината има повеќе од 50 метеорски

дождови.

Ако метеорот го преживее минувањето низ атмосферата и падне на површината на некое

небесно тело, се нарекува

метеорит.

Метеорот што ќе падне на Земјата или на друго небесно тело

може да направи ударен

кратер.

Истопениот материјал исфрлен од ударниот кратер може да се

излади и да стане цврст, и да формира тело што се нарекува

тектит.

Метеорите меѓу народот се нарекуваат и „ѕвезди што паѓаат“.

Месечина и месечеви мени

Месечината

е единствениот природен сателит на планетата Земја и најблиско небесно тело до

неа. Просечното растојание од Земјата до Месечината изнесува 384.400 километри, така што
светлината од Месечината до Земјата пристигнува за 1,25 секунди.

Се смета дека Месечината настанала пред околу 4,5 милијарди години, по судир на комети.

При ударот била исфрлена голема количина материјал во Земјината орбита од кој бил обликувана
Месечината.Таа и релјефно е многу интересно небесно тело.

Првиот цртеж на Месечината го направил Галилео Галилеј во 1609 годинаа. Најниските

подрачја на Месечината се огромни сиви површини кои понекогаш можат да се забележат и со голо
око. Тие рамници во 1651 година научникот Ѓовани Ричиоли ги нарекол мориња, иако во нив нема
вода. Овие мориња не се еднолични рамници, бидејќи во нив се забележуваат набори, кои понекогаш
личат на ѕидови, долги по неколку стотини километри, и пукнатини, кои личат на речни корита. По
рабовите на рамниците се протегаат големи планински венци, кои носат имиња на планините на
Земјата (Алпи, Апенини, Пиренеи, итн.). Највисоката точка на Месечината се наоѓа на планините
Лајбниц.

Освен планинските венци, на Месечината можат да се видат и кратери или вртачи, кои

повторно носат имиња по најпознатите светски научници. Најдлабок е Њутновиот кратер (по
научникот Исак Њутн), со длабочина од околу 7250 м. На Месечината се откриени околу 30 илјади
кратери.

Месечината е цврсто небесно тело кое по површина е 14 пати помала од Земјата.

Гравитацијата  на   Месечината   е   6   пати   помала   отколку   онаа   на   Земјата.На   Месечината   нема
атмосфера за да може да се пренесува звук, а поради немањето атмосфера Месечината многу брзо се
лади   и   се   загрева.   Токму   овие   промени   се   причина   нејзината   површината   да   биде   пустинска   и
безживотна,   составена   од   карпи   и   длабок   слој   на   прав.   Месечината   била   покриена   со  кратери
формирани од астероиди кои паѓале на месечината по нејзиното создавање. Некои од нив ја пробиле
месечевата кора, при што лавата истекла на површината. Тоа се темните „мориња“ кои можат да се
видат и од Земјата.

Месечината околу Земјата се движи по елипсеста патека и едно цело свртување околу Земјата

го прави за 27 денови, 7 часа и 11,5 секунди , што се нарекува и сидерички или лунарен месец.
Гравитацијата на Земјата ја врти Месечината околу нејзината орбита. Гравитацијата на Месечината
ги привлекува нашите океани, предизвикувајќи “прилив“ (плима) и “одлив“ (осека).

Ние, од Земјата постојано ја гледаме истата страна на Месечината. Имено, околу 40 % од

површината на Месечината за нас е невидлива.

Поради постојаното менување на положбата во однос на Сонцето и Земјата, Месечината е

различно осветлена, па затоа од Земјата можат да се забележат различни фази, односно

месечеви

мени

од кои покарактеристични се четири:



млада Месечина

(Месечината е невидлива)



прва четвртина