Takse su kao oblik prikupljanja prihoda države poznate već i u robovlasničkim (npr. u Rimu,
Atini i drugim), antičkim, kao i u feudalnim državama. Tako su se u mnogim robovlasničkim
državama naplaćivale sudske takse, takse za pristup hramovima gde se prinosila žrtva
bogovima, takse za upotrebu vode i sl. Plaćanje taksi u feudalnoj državi i opseg obaveze
zavisio je od same snage vladara. Takse su se naplaćivale za usluge koje su državni organi
činili fizičkim osobama, građanima. Iznos ubran kao taksa, u pravilu je bio prihod onog
državnog službenika koji je građaninu izvršio traženu uslugu. Tako se javio i naziv za tu vrstu
taksi:

činovnička ili službenička taksa

. Država, odnosno vladar, ostvarivali su značajne

prihode prodajom činovničkih ili drugih mesta, a visina naknade za to mesto utvrđivala se
zavisno od očekivane koristi koju je pojedino mesto (položaj) imalo za osobu koja je od
države (vladara) to mesto kupila.
  Međutim, kapitalističke, socijalističke i postsocijalističke države sve više napuštaju takse i
zamenjuju   ih   porezima.   Osnovni   razlog   navedene   pojave   leži,   po   mišljenju   mnogih
teoretičara, u neelastičnoj i izraženoj  neizdašnosti taksa kao javnih prihoda. Naime, iskustvo
je   nedvosmisleno   pokazalo   da   su   porezi   daleko   izdašniji   i   sposobniji   da   se   prilagode
konjukturnim privrednim kretanjima
Tzv. činovničke takse zamenile su takse koje su postale prihod državnog proračuna i one su
stvorile uslove za razvoj dobro organizovane, nezavisne i nekorumpirane uprave i sudstva
jedne države. Danas je taksena obveza povezana sa razvojem državne uprave.
Povećanjem kruga poreskih obveznika, broja poreskih oblika i poreskog tereta, udeo prihoda
naplatom taksi u ukupnim prihodima države sve se više smanjuje.

1.2 UTVRĐIVANJE VISINE TAKSI

Najvažniji problem vezan uz takse jeste utvrđivanje njihove visine. Kod utvrđivanja visine
takse mora se voditi računa da ona ne bude preniska, čime se može provocirati povećana
tražnja za uslugama, stvoriti javni rashodi iz drugih prihoda, što nije preporučljivo ni
prihvatljivo. Takođe, takse ne smeju biti previsoke, jer će se smanjiti tražnja za pojedinim
uslugama, čime će se izgubiti deo javnih prihoda, a finansiranje organa (suda, carine i sl.) će
opet pasti na teret opštih javnih prihoda ( poreza ).

Kako je taksa ekvivalent za rad državnih organa i drugih ustanova za čije se usluge plaća
taksa, njena visina trebala bi biti određena visinom troškova koje državno teloima kada
obavlja traženu uslugu, što znači da ako su troškovi tela za čije se usluge naplaćuju takse veći,
novčani iznos koji treba platiti treba biti veći.

U praksi to funkcioniše maol drugačije. Ako je visina takse takva da su u njoj sadržani, ne

samo stvarni troškovi koje državno telo ima pri izvršavanju te usluge, nego i više od toga,
onda taj višak ima karakter poreza i za taj uvećani iznos takse koji plaća, obveznik ne dobija
nikakvu protivnaknadu. U slučaju da je visina takse niža od stvarnih troškova koji se javljaju
pri obavljanju tražene usluge, taksa je samo delimični ekvivalent za učinjenu uslugu državnog
tela. Kako je teško  novčano izraziti koliki su troškovi države kada obavlja traženu uslugu, tj.
kako   usluga   ima   apstraktni   karakter,   možemo   opravdati   zaračunavanje   takse   po   nekoj
sličnosti   u   taksenoj   tarifi,   kao   i   utvrđivanje   visine   takse   paušalno   na   osnovu   nekih
pretpostavljenih troškova.
Osim troškova koje državno telo ima kada obavlja traženu uslugu može uticati i korist koju
tražitelj usluge ima od određenog rada državnih organa i drugih ovlašćenih organizacija. Kao
primer možemo uzeti rešenje doneto   povodom zahteva taksenog obveznika kojim se stiče
pravo obavljanja ugostiteljske delatnosti, pri čemu visina takse zavisi od toga da li se rešenje
donosi  za obavljanje tih usluga u restoranu, bifeu, baru ili disko-klubu i sl., jer postoji razlika
u koristi koju će obveznik imati od rada državnog organa u svakom od navedenih primera.

Visina takse zavisiće i od toga je li učinjena usluga od isključivog interesa i koristi samo za
tražitelja usluge ili postoji opšti interes da se određena tražena usluga obavi. U tom slučaju
celi iznos troškova ili jedan njegov deo preuzima na sebe društvo koje je zainteresovano da se
radnja obavi. npr. za prijavu ispita student plaća mali iznos takse, mada su troškovi ispita
daleko veći, ali država preuzima na sebe deo troškova i podmiruje ih iz opšte mase naplaćenih
javnih prihoda; to znači da društvo ima koristi od učinjene usluge, pa je zbog toga i visina
takse znatno niža; javni interes može biti tako naglašen da zakonodavac može predvideti
potpuno oslobođenje od plaćanja takse odnosno tu je ugrađen princip » što je veći javni
interes, to je taksa niža «.
Ponekad je visina takse mnogo viša od troškova koji nastanu da bi se usluga izvršila ili pak je
iznos takse utvrđen nezavisno od   koristi koju tražitelj usluge ima od te usluge. Takvim
regulisanjem   visine   takse   želi   se   ili   sprečiti,   ili   ograničiti   traženje   određenih   usluga   od
državnih   organa;   tako   se   taksa   u   sudskom   sporu   određuje   prema   vrednosti   spora,   prema
trajanju, prema broju akta i sl.; visina taksene obaveze u ovom i sličnim slučajevima treba da
onemogući preterani broj korišćenja takvih usluga; to je tzv. preventivno delovanje takse,
najčešće u sudskim sporovima.